32 lÍ <3 lCj Ct t"b lO CÍ MJ}*f LAUCARDACUR I. FEBRÚAR Vanefndi stjórnval Árið 2003 er ár fatlaðra. Formaður Sjálfs- bjargar, Arnór Pétursson, er ekkisáttur við íslensk stjórnvöld sem hafa ekki náð samkomulaqi við samtök fatlaðra um að- gerðir á árinu. „Vegna samstarfs samtaka fatlaðra í Evrópu og Evrópu- ráðsins var ákveðið að helga árið 2003 málefnum fatlaðra. Menn ætluðu sér fyrst og fremst að horfa á stöðu og rétt- inda fatlaðra. Staðreyndin er hins vegar sú að í fáum löndum hefur náðst full samstaða milli samtaka fatlaðra og ríkisvalds um hvernig eigi að standa að verkefninu. Þó er staðan hvað verst hér á landi þar sem enn hefur engin samstaða náðst milli islenskra stjórnvalda og samtaka fatlaðra. Það er mjög einkennilegt vegna þess að þetta fór vel af stað í byrjun síðasta árs. Menn virtust vera sam- stiga og vilja gera árinu hátt undir höfði. Ríkisstjórnin er hins vegar ekki tilhúin að samþykkja þær hugmyndir og tillögur sem Öryrkjabandalagið hefur lagt fram um rétt- arbætur fyrir öryrkja. Við erum því enn í ákveðinni bið- stöðu. Á nýlegum fundi hjá Öryrkjabandalaginu var ákveðið að menn skyldu bíða út janúar og sjá hvort á þingi kæmu ekki fram tillögur eða frumvörp sem menn væru sáttir við, áður en farið væri í drastískar aðgerðir. Hins vegar munu félagasamtök faflaðra, bæði saman og hvert fyrir sig, standa að ýmsum atburðum í tilefhi árs- ins." Fólk í fátæktargildru Hvaða hugmyndir hafið þið um úrbœtur? „Við viljum fyrst og fremst að framfærslugrunnurinn hjá öryrkjum verði hækkaður. Það er forgangsverkefhi að hann verði leiðréttur. Það er furðulegt að hlusta á mál- flutning sumra í þessum efhum. Pétur Blöndal alþingis- maður hefur margfullyrt, og ítrekaði það enn nýlega í Silfri Egils, að það væri ekki til fatækt á íslandi, nema vegna þess að fólk væri í óreglu eða hefði komið sér í óráðsíu í fjármálum, annaðhvort sjálft eða af því að það hefði skrifað upp á fyrir vini og ættingja. Fyrir nokkrum dögum sagði forsætisráðherra að framfærslustuðullinn á „Á undanförnum árum hafa menn innan okkar raða sagt að ekkert myndi raunverulega gerast fyrr en við efndum sjálfir til framboðs. Ég hef alla tíð verið þeirrar skoðunar að menn ættu að vinna innan stjórnmála- flokkanna og finna málum sínum hljómgrunn þar. En sífellt er það sama uppi á teningnum. Fólk innan okkar raða er sótt og sett á lista sem ein- hvers konar skrautfjaðrir svo flokkarnir geti friðað sig og samviskuna og bent á að þeir njóti nú stuðnings þessara einstaklinga." DV-mynd GVA greiðslum almannatrygginga og lægstu launa hefði aldrei verið hærri. Ég gef lítið fyrir svona reikningskúnstir. Ég gef miklu meira fyrir það sem maður heyrir og finnur hjá fólki. Fólk er ekki að leika sér. Það leitar til hjálparstofn- ana, ekki af því að þar sé allt frítt eins og forsætisráð- herra leyfir sér að segja, heldur vegna þess að það er búið með sinn framfærslueyri upp úr miðjum mánuði. Það eru fjöldamörg dæmi um að fólk haft misst eignir og standi uppi nánast á götunni eftir langvarandi veikindi eða slys. Þegar fólk er komið í þá stöðu bíður þess ekkert nema fá- tæktargildra þar sem það situr fast og kemst hvorki lónd né strönd." Heldurðu að það skipti máli hvaöa stjórnmálafiokkar eru í ríkisstjórn þegar málefni fatlaóra eru annars vegar? „Því miður virðist það vera svo að þegar Sjálfstæðis- flokkurinn er í ríkisstjórn vega málefhi fatlaðra ekki þungt. Mér virðist líka að í samningum við Sjálfstæðis- flokkinn um stjórnarsamstarf séu aðrir fiokkar tilbúnir að slaka á kröfum um úrbætur í málefnum fatlaðra sem þeir hafa haldið á lofti í kosningabaráttu." Þó er undan- tekning á þessu hvað varðar einstaka þingmenn og þar má meðal annarra nefha Jóhönnu Sigurðardóttur sem stóð upp úr ráðherrastóli vegna þess að ekki var nóg gert eða staðið við það sem hún og Alþýðuflokkurinn „heit- inn" höfðu lofað." Vonir sem verða að engu Nú ert þú fatlaður og hefur verið lengi. Segðu mér frá slysinu sem þú varðstfyrir. „Það var í ágústmánuði árið 1973; ég var að koma ofan úr Borgarnesi og lenti í lausamöl undir Hafharfjallinu. Ég var tuttugu og þriggja ára sjómaður, stýrimannsmenntað- ur. Ég lamaðist og hef þurft að vera í hjólastól síðan. Þetta var geysilegt áfall. Þaö sem hjálpaði mér mikið var að foreldrar mínir höfðu kennt mér það í æsku að maður ætti að takast á við erfiðleika, annað kæmi hreinlega ekki til greina. Á Akranesi, þar sem ég er alinn upp, naut ég líka ómælds stuðnings, bæði félagslega og siðferðilega. Að því leytinu til var þetta mér léttbærara en mörgum öðr- um." Hvenœr ákvaðstu svo að starfa að bœttum kjörum fatl- aðra? „Eftir sjúkrahúslegu á Landspítalanum var ég hálft ár á endurhæfingarstofhun í Danmörku en rétt eftir að ég kom heim fékk ég vinnu hjá Tryggingastofnun. Árið 1974 var stofhað fyrsta íþróttafélag fatlaðra hér á landi. Ég segi stundum að það sé eitt af því fáa sem faflaðir hafi fengið án þess að hafa þurft að hafa frumkvæðið en það kom frá Sigurði Magnússyni hjá ÍSÍ. Ég hafði verið mikið í íþrótt- um sem unglingur og því skorti ekki íþróttaáhugann. í Danmörku hafði ég líka kynnst því hvað íþróttir geta ver- ið stór þáttur í endurhæfingu, ekki bara í líkamlegri end- urhæfingu þeirra sem slasast heldur líka í andlegri end- urhæfingu. Iþróttir gera menn sterkari og hæfari til að takast á við lífið. Ég varð fyrsti formaður íþróttafélags Arnór Pétursson Hann hefur verið formaður Sjálfsbjargar frá árinu 1998. fatlaðra. Síðan hef ég meira og minna starfað fyrir fatlaða á þessum tveimur sviðum: íþróttasviðinu og félagslega sviðinu." Fyllistu aldrei vonleysi afþví það gengur svo hœgt að koma á úrbótum? „Ansi oft gerir maður sér vonir sem verða svo að engu. Ég man þegar öryrkjadómurinn kom á sinum tíma. Mað- ur var í sigurvímu. Loksins, loksins var búið að viður- kenna ákveðin mannréttindi öryrkja. Síðan kom hið hryllilega mannréttindabrot: lögin sem sett voru í kjölfar- ið. Þegar þau lóg voru orðin að staðreynd fylltist maður uppgjöf. Viðurkenning hæstaréttar var að engu gerð með tómum skripaleik stjórnvalda. Maður hugsaði með sér: Getum við nokkurn tíma fengið fjandsamleg stjórnvöld til að gera eitthvað sem virkilega um munar?" Sérframboð fatlaðra? Nú eru alþingiskosningar á nœsta leiti. Bindurðu vonir við að úrslit þeirra breyti einhverju? „Kosningar eru fram undan og það eiga eftir að verða mikil átök. Ég er þegar farinn að sjá vísi að stefhuskrá flestra stjórnmálaflokka. Við höfum búið við það um ára- tugaskeið að stefnuskrárnar lofa geysilega góðu en efhd- irnar eru oftast litlar. Ég ætla rétt að vona að svo verði ekki núna en er samt ekki sérlega bjartsýnn. Á undanförnum árum hafa menn innan okkar raða sagt að ekkert myndi raunverulega gerast fyrr en við efndum sjálfir til framboðs. Ég hef alla tíð verið þeirrar skoðunar að menn ættu að vinna innan stjórnmálaflokkanna og finna málum sínum hljómgrunn þar. En sífellt er það sama uppi á teningnum. Fólk innan okkar raða er sótt og sett á lista sem einhvers konar skrautfjaðrir svo flokkarn- ir geti friðað sig og samviskuna og bent á að þeir njóti nú stuðnings þessara einstaklinga. Það er hvergi þar sem von er á þingsæti eða varaþingsæti. Skoðun mín er sú að veldur hver á heldur og að meðal fatlaðra einstaklinga á þingi fái hagsmunamál þeirra mun meira vægi og skiln- ing. Ég óttast að ekkert breytist fyrr en farið verður í jafh róttækar aðgerðir og sérframboð, þó að ég hafi alla tíð hamast gegn því. Nú er ég hins vegar að verða beggja blands. Kunningi minn, sem hefur haft miklar væntingar til sérframboðs, lagði einfalt reikningsdæmi fyrir mig á dög- unum: Það eru tæplega 10.000 öryrkjar á íslandi. Gefum okkur að hverjum þeirra tengist að minnsta kosti þrír nánir einstaklingar. Það eru 30.000 manns. Gefum okkur það að ekki nema einn þriðji sé tilbúinn að kjósa listann. Þá eru komnir 10.000. Eru þá ekki komin þau 5 prósent sem þarf til að koma manni á þing? Eins og staðan er nú munu menn næstu fjórar til fimm vikurnar skoða alvarlega hugmyndina um sérframboð. Það kæmi mér ekki á óvart þótt þær hugmyndir yrðu að veruleika. Verði ekki af því nú og svipuð staða verður í málefum öryrkja að fjórum árum liðnum er öruggt að til slíks framboðs kemur." -KB
Beinir tenglar
