Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Dagblašiš

og  
S M Þ M F F L
. . . 1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30 . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Dagblašiš

						l>UlBLAOIi). MIÐVIKUDAUUR 22. .IUNÍ 1977.
11
Minnumst Soweto
Kjallarinn
16. júni var rétt ár liðið fiú
upphafi óeirðanna i Soweto.
Sowéto eða Suðvesturborg er
eitt                verkamannahverfi
Jðhannesarborgar, aðskilið frá
henni langan veg, aðskilið
vegna þess að verkalýður
Jóhannesarborgar — eins og
Suður-Afríku almennt — er
hörundsdökkur og jafnan
aðskilinn frá hörundsbleikum,
m.a. að búsetu.
16. júní 1976 hafði skólaverk-
fall staðið vikum saman í
Sowetb. Astæða þess var sú
ákvörðun stjórnvalda að færa
kennslu fyrir þeldökka að
nokkru leyti yfir á afrikaans,
mál búanna. Þennan dag, 16.
júni, komu um 10.000 skóla-
krakkar sainan í mótmælaað-
gerð til að styðja skólaverk-
fallið. Lögreglan kom og kast-
aði fyrirvaralaust táragass-
sprengju á hópinn. Henni var
svarað með grjótkasti og fóru
hópar andófsmanna um Soweto
og brenndu opinberar bygging-
ar — og áfengisútsölur, sem
þeldökkir telja greinilega hluta
kúgunarkerfisins. Þennan dag
voru að minnsta kosti sex
negrar drepnir. þ.á m. tvö börn.
Andóf þetta stóð i rúma viku.
Það breiddist brátt út til
bantústanhéraðanna, þar sem
þeldökkir eru neyddir til að
búa, hvarvetna voru stjórnar-
byggingar brenndar, lögreglu-
stöðvar, skólar og áfengisút-
sölur, óeirðirnar náðu og yfir
alla Jóhannesarborg.
6. júlí tilkynnti rikisstjórnin
að hún væri hætt við að inn-
leiða afrikaans. Það kom þá á
daginn að þessi tungumáladeila
hafði aðeins verið tilefni
óeirðanna en ekki orsökin, þvi
þær héldu áfram og mögnuðust
um allan helming í ágiist-
lok. Þá'hófst þriggja daga alls-
herjarverkfall í Soweto, þátt-
taka varð 90%. Lögreglan
svaraði bæði með beinum árás-
um og með þvi að etja farand-
verkamönnum frá Zúlúhéraði á
verkfallsmenn. En óeirðirnar
breiddust stöðugt út, suður til
Höfðaborgar, Port Elizabeth.
Durban, hvarvetna um Suður-
Afriku, þar sem mótmæla-
aðgerðir höfðu víðast varla sést
i 15 ár. Þátttakan var geysileg
og sívaxandi, 15. september
tóku Zúlúmenn þátt í alls-
herjarverkfalli í Soweto, nú gat
lögreglan ekki lengur beitt
þeim fyrir sig. Óeirðirnar stóðu'
fram á vetur, en með siaukinni
lögreglukúgun tókst að bæla
þær niður, 600 manns hafa
flúið land, fjölmargir hand-
teknir, um 1200drepnir.
Hvað olli nú öllum þessum
óeirðum, úr því að deilan um
afrikaans var bara tilefni? Af
lýsingum íslendings í Suður-
Afríku, sem oftlega skrifar i
íslenzk blöð, mætti ætla að þar
byggju svartir sem hvítir við
besta hugsanlega skipulag. En
flestum mun sýnast annað.
Negrar í S-Afríku eru næstum
18 milljónir ' eða rúm 70%
íbúanna, þeim eru ætluð 13"/,')
jarðnæðis, en hvítir, sem eru
tæp 17%. rúmar 4 milljónir, fá
70'?, í sinn hlut. Að sjálfsögðu
eiga hvitir námurnar og hinn
mikla iðnað. Hvitir fengu i sinn
hlut 73% þ.jóðartekna, en þau
70%, sem teljast svört, fengu
19% þ.jóðartekna. Það er frægt
að hvergi í veröldinni eru lífs-
kjör jafngðð og í S-Afríku —
fyrir hvíta. Hitt er kannski ekki
jafnfrægt, að laun svartra
verkamanna eru ad meðaltali
undir            örbirgðarmörkum.
Hvernig í ósköpunum fer fólkið
þá að pvi að lifa? í fyrsta lagi
skortir þdð yfirleitt allt nema
brýnustu lifsnauðsynjar. Í öðru
lagi er algengt að konur og
börn dragi fram llfið á
garðhokri         í         bantústan-
héruðunum — og sem heimilis-
þjónar hvítra — á meðan karl-
menn þræla í námum og
iðjuverum. í þriðja lagi deyr
fólkið úr skorti, í þessu auðuga
iðnríki þjáðust 60% afrískra
barna af hörgulsjúkdómum um
1960, og vitað er að á stórum
svæðum deyr helmingur þeirra
innan við tíu ára aldur. Þessar
tölur eru ófullkomnar, enda
eru opinberar stofnanir S-
Afríku frábitnar því að veita
tölulegar upplýsingar um svona
atriði, en 1962 töldust 80%
ófaglærðra             verkamanna
markaðir af hörgulsjúkdómum,
og lífskjör þeirra hafa versnað
síðan.
Það segir sig sjálft, að svona
kjör ákvarðast ekki „af frjálsu
samspili          aðilja         vinnu-
markaðsins". Til skamms tima
var negrum bannað að ganga í
verkalýðsfélög, nú mega peir
ganga i verkalýðsfélög rikis-
st.jórnarinnar, en verkföll eru
auðvitað harðbönnuð. Þau nátt-
tröll hér á íslandi, sem kenna
verkföllum og stéttabaráttu
verkalýðs um allt sem miður
fer, ættu að velta því fyrir sér,
hvort þau vildu búa við kjör
svarts s-afrísks verkalýðs. Þar
er semsé vinnufriður, atvinnu-
málaráðunevtið   eða   atvinnu-
rekendur skammta svörtum
verkalýð kaupið. Eða þáað það
er ákveðið í samningum at-
vinnurekenda við hvít verka-
lýðsfélög. Ég tek sérstaklega
fram að þetta er ekki vegna
neinnar félagslegrar vanþróun-
ar negra, áður fyrr áttu þeir
vígreifa verkalýðshreyfingu, en
hún var brotin niður af stjórn-
völdum.
Tekinn var upp aðskilnaður
kynþátta í búsetu. Allir negrar,
nema þeir sem teldust
nauðsynlegir í atvinnulífinu í
t.a.m. stórborgum, skyldu
afgirtir á sérstökum sjálf-
stjórnarhéruðum,                ban-
tústans. Milljón manns hefur
verið rifinn upp með rótum
skv. þessum lögum og mörgum
fjölskyldum sundrað. Ferða-
frelsi negra var afnumið
með lögum árið 1945. Allir
verða þeir að ganga með
vegabréf, þar sem auk nafns,
nafnnúmers, o.þ.u.l. stendur af
hvaða kynþætti þeir séu og
ættbálki, hvort þeir hafi greitt
skattinn, hafi vinnuleyfi á
svæðum hvítra, þar skal líka
vera mánaðarleg kvittun
atvinnurekenda. Öllum er þeim
skylt að sýna passann hvenær
sem lögreglan krefst þess.
Þetta kerfi leiðir af sér, að
negrum er hægt að skipa hvert
sem er, í hvaða vinnu sem er,
eða þá heim á yfirfull
hörgulsvæðin,          bantústans.
Árlega er meira en milljón
manns handtekin fyrir brot á
passalögunum.
1950 voru sett lög gegn
kommúnisma í Suður-Áfríku.
Sá kommúnismi sem þar er
bannaður er ekki bara
marxískur sðsialismi, heldur
„hvaða kenning eða áætluri sem
stefnir         að         pólitískum,
atvinnulegum, félagslegum eða
efnahagslegum breytingum í
Suður-Afríku með pví að ýta
undir öróa eða upplausn, eða
með ólöglegum gjörðum oða
aðgerðuleysi, oða sem örvuðu
óvild millum svartra og hvítra.
eða sem orðið gætu lil
framdráttar                 þvílíkum
kenningum eða áætiunum."
Hið opinbera fékk vald til að
banna hvaða samtök sem það
taldi styðja einhver þvilík
markmið. Það kemur mönnum
því varla á óvart, að öll samtök,
sem berjast fyrir bættum hagt
og réttindum negra hafa ýmist
verið bönnuð eða sætt þvílíkum
lögregluofsóknum að opinbert
starf varð þeim ómögulegt. Og
það furðar sig væntanlega
enginn á því að negrar geri
blöðugar uppreisnir, þegar þeir
búa við slíka eymd og eru allar
leiðir bannaðar til úrbóta.
Sú skoðun heyrist oft, að það
sé          formyrkvun          aftur-
haldssamra búa sem valdi
þessari kúgun og misrétti.
Nútima iðnþróun — sem er
gífurlega ör í S-Afríku, —
hljóti óhjákvæmilega að vinna
bug á þessum fornleifum
nýlendutímans. Því miður er
þetta alrangt. Kúgun negra er
ekki síst til að halda launum
þeirra niðri. Lág laun þeirra
tryggðu rekstur gullnámanna,
sem gerðu S-Afríku sterka. Og
hraksmánarleg laun negranna
löðuðu að auðhringana, sem
hafa flykkst inn í S-Afríku
undanfarin fimmtán ár með
þeim afleiðingum að hún er nú
eina þróaða iðnríki Afríku.
Auðhringarnir hafa ekki bæt't
kjör svarts verkalýðs. Þeir
græða hvergi nálægt því
jafnðskaplega og í S-Afríku og
sá gróði skiptir þá miklu máli,
t.a.m. í alþjóðlegri samkeppni
tveggja auðhringa, ef annar
starfar í S-Afríku en hinn ekki.
Islendingum kemur í hæsta
máta við hvað gerist í S-Afrfku,
m.a. vegna þess, að þar eflast
þeir auðhringar, sem drottna
yfir    vesturlöndum,    nánasta
Örn Óíafsson
umhverfi okkar. Eg nefni bara
Esso, Shell, BP, Union Carbide,
Unilever. Það lætur því að
líkum að S-Afríka á volduga
vini þar sem eru ráðamenn
vesturlanda — og trygga, þótt
þeir séu kannski svolítið
feimnir við að sýna vináttu sina
á yfirborðinu. Þeir haf a komið í
veg fyrir hvers kyns
efnahagslegar refsiaðgerðir
gegn S-Afríku og þrýsting.
Að lokum mætti spyrja, er
við minnumst þessara miklu
óeirða i fyrra, hvort þær hafi
leitt til nokkurs. Oft áður hafa
orðið óeirðir i S-Afríkui
jafnvel mun meiri en í fyrra, og
alltaf hefur þeim lokið með
ósigri hinna undirokuðu eins
og í fyrra — Ég á sist von á
neinu í líkingu við þær núna,
þegar lögregla og her eru við
öllu búin. — Það er samdóma
álit allra, sem ég hefi séð tjá sig
um málið, að þrátt fyrir ósigur
og stórhert kúgunartök hafi
óeirðirnar, sem kenndar eru
við Soweto, verið stórt skref
fram í baráttu negra. Þær eru í
fyrsta lagi framhald af sigri
frelsishreyfinganna í Angðla og
Mósambik, svo og versnandi
stöðu kúgaranna í Zimbabwe
(eða Ródesíu) og Namibíu (eða
Suðvestur-Afríku).              Hin
almenna þátttaka í þeim kom
alveg         flatt         upp         á
S-Afríkustjórn, sem státar þð af
einhverri öflugustu leyni-.
lögreglu veraldar.
Baráttanbyrjaði sem aðgerðir
unglinga, en áður en varði
hafði han sogað með sér
verkalýð og ýmsa þjóð-
félags- og aldurshópa. ¦ Kyn-
blendingar eru flokkaðir
sér í S-Afríku (10% íbiia) og
hafa ívið sk'árri kjör en svartir,
þeir börðust með þeim, einnig
höpar          hvítra.          Helsta
neðanjarðarhreyfingin, Afriska
þjóðarráðið (ANC), virðist
hafa getað beitt sér vel, enda er
það orðið langskðlað. bað er
mikill meirihluti, sem ris upp
gegn litlum minnihluta i
S-Afríku, þessar ðeirðir voru
mikill baráttuskóli fyrir hinn
kúgaða meirihluta, stórefldu
samstöðu hans, sjálfstraust og
virkni í baráttu. Það verður
vafalaust löng og erfið barátta
og oft ðsigur, kúgunaröflin eru
afar sterk. En þegar sigurinn
loks vinnst, vænti ég að hrikti í
hornsteinum heimsvaldastefn-
unnar.
(Heimildir: 2. og 3. hefti
tímaritsins Samstöðu, Afrika-
bulletinen og Freda Troup:
South Africa).
Örn Ölafsson kennari.
Tímamótasamningar
Kjallarinn
Eg tel þessa samninga tima-
mótasamninga. Aldrcí fyrr
hefur launum láglaunafólks
verið lyft svona hressilega í ein-
um áfanga.
Það kemur sjálfsugt margt
til. Umræður um lágu kaupið og
ofboðslegan vinnutíma verka-
fðlks hafa vakið ulmonnjngs-
úlitið og kunnski ýtl við þjðður-
slollinu.
Allt siðun verðbðlgun hrif's-
uði uf okkur ul'tur þunn ár-
ungur,   sem   núðist    í   siðustu
samningum, og þð meira til,
hefur verið barizt víða fyrir
betri kjórum, og kvenfðlkið,
með ráðslefnum og fleiru,
hefur vakið athygli á, hve úti-
lokuð er að lifa af dagvinnu-
kaupi.
Ymis samoiginlog mál hafa
hlotið gðða ufgreiðslu, svo sem
lífeyrismál, dugvistunurmál og
fleira. í þelta sinn hiifum við
fengið betri vísitölu .on áður
hefur þekkzt og uppsagnar-
ákvæði i samningii ef reynt
verður uð r;enu henni uf okkur.
Vestfirðingar
flýttu samningum
Samningaþófið hefur staðið
alltof lengi, og það er mitt álit,
að það eigi að breyta um fyrir-
komulag samninga.
Það á að semja i Reykjavík
um sameiginlegar kröfur en
flytja samningana að öðru leyti
út í héruðin.
Eg tek ekki þátt i að kasta
köpuryrðum að Vestfirðingum.
Þeirra aðgerð flýtti samningun-
um og verður kannski til þess,
að fleiri semji heima í framtfð-
inni.
Samningarnir voru nú opnari
og allur bragur þeirra var við-
felldnari en í fyrra.
Spáir það vonandi góðu fyrir
starfið í verkalýðshreyfingunni
f framtíðinni.
Aðalheiður Bjarnfreðsdóltir
formaður Sóknar.
Aöalheiður
Bjarnfreðsddttir
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
12-13
12-13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24