DAGBLAÐIÐ. FIMMTUDAGUR 14. FEBRUAR 1980. i oklóber hafi mislekizl. Borgara- styrjöldin heldur því áfram. Októberbyltingin var framkvæmd af hópi fremur framfarasinnaðra ungra foringja í her landsins. Ætltin þeirra var að forða þjóð'.sinni frá þeim hörmungum, sem þrátt fyrir markmið þeirra eru nú að hellast yfir þjóð þeirra og land. Strax á síðasta ári var það Ijóst, að bandalag háttsettra herforingja og þrælíhaldssamra landeigenda og kaupsýslumanna mundi valda algjörri uppreisn i El Salvador ef haldið yrði áfram á sömu braul og allar úrbælur í lífskjörum almennings og mannrétlindum hindraðar. Allir sem sjá vildti gerðu sér ljósa grein fyrir því að vinstri hreyfingar i landinu endust stöðugt og einkum fengu þær byr undir vængi þegar sandinistar i nágrannaríkinu Nicaragua sleyptu Somoza einræðisherra af stóli eftir að æll hans hafði verið við völd í um það bil hálfa öld. Allt stefndi i hreina byltingu. Síðan var það i október siðast- liðnum, sem herforingjarnir Abdul Gulierrez og-Adolfo Majano stóðu fyrir byltingunni gegn Romero hers- höfðingja. Mynduð var ný sljórn skipuð bæði liðsforingjum og óbreyltum borgurum. Hún lofaði bæði lýðræði og venjuleguni l'élags- legum iimbótum. .löl'nun lífskjara i El Salvador er lifsnatiðsyn. Sézt það bezt á þvi, að tveir af hundraði ibúa landsins, sem eru 4,5 milljónir á 85% alls jarðnæðis, en nærri helmingur fjölskyldna i þéltbýlum landbúnaðar- hcruðum á ek kert land. El Salvador iðnvæddasla landið í Mið-Ameriku. A siðustu árum hafa myndast róttækar hreyfingar og hópar meðal verkalýðs og sttidenta. Hefur þella gerzl þrátt fyrir morðtilræði og hryllingsverk, sem unnin hal'a verið af vopnuðum sveitum þröngsýnna hægrisinna. Eins og viðar í Mið- og Suður- Ameriku þá hefur kaþólska kirkjan snúist á sveif með róttækum vinstri óflum og gegn rikjandi valdhöfum. Hafa prestar og prelátar líka fengið að kenna á hryðjuverkum vopnaðra sveita hægrimanna og margir þeirra hal'a l'allið fyrir morðingjahendi. Eins og áður sagði þá ætluðu ungu liðsforingjarnir sem slóðu fyrir byllingunni i október siðastliðnum að koma i veg fyrir miklar blóðsúl- hellingar í almennri borgarastyrjöld. Kunnugir segja þó að þeir hafi aldrei áll mikla möguleika til þess að ná marki sínu. Skæruliðar vinstri aflanna i landinu fordæmdu hina nýju valdhafa frá byrjun. í gleðinni og sigurvissunni, sem vaknaði við sigur sandinisla i Nicaragua, var sljórnin kölluð enn eilt verkfærið i höndum valdhafa i Wasnington. * ;&£& V 'tMu/uT"—-«c /rt»rt<! Mnmfos ¦ I'tegjS / Ctaumel tekmJ Vinstri menn héldu þvi baráltunni gegn ríkisvaldinti óirauðir áfram þrált fyrir byltinguna. Nýja rikissljórnin var þcss hcldur ckki megml'g, að halda aftur af hægri öfgaöl"lunum. Vopnaðar sveitir þcirra héldu áfram hryðjuvcrkuni síntim og morðum. Allt var það gert i nafni þess að ekki mætti gefa el'lir i haráltunni gegn kommúnistum. í dcscmber siðastliðnum var svo komið að hinir borgaralcgu ráðhcrrar gál'usl upp einii al' nðrum og skildu tingu herforingjaiia eflir án nokkurrar vonar iiin ,ið geta hal't stjórn á máluni. Siðan gerisl það i janúar siðasl- liðnum að allar vinslri hrcyfingar i landinu sameinast. l'ær lofuðu að lála af innbyrðis barátlu sem áður l'yrr réðist af ællar- og héraðarig. Akveðið var að koma á l'ól einu sam- eiginlcgii hcrráði. A sama lima missti rikisstjórnin meiri óg meiri völcl i hendur hægri aflanna i her landsins. Annar l'oringi byltingarinnar i október síðastliðnum, Gutierrez, hvarl' i útlcgð i Bandaríkjunum og fclagi' hans, Majano, var orðinn lciksoppur örlaganna og hrakti sljórnlaust i ðlgusjó barátlu vinslri og hægri rnanna. Talið cr fullvisi að borgara- styrjöldin scm nú er hal'in i El Salva- dor vcrði mjög grimmileg. Él' svo fer að vinslri öflin í landinu virðist a'tla að ná undirtökunum þá cr vcl inögulcgl að herforingjasljórnin i n;i- grannaríkinu Gualcniala gripi i laumana ha-gri mönntim til siuðnings. Það gæti hinsvcgar lcill lil þcss að vinstri nienn l'engjii hcrnaðarsttiðning frá Nicaragua cða jafnvel Kítbu. Málin sianda scm sagt þannig i El Salvador um þcssar nuinciir. að borgarastyrjöld cr skollin á og cnginn virðisl viia hvcrnig slóðva megi þann hildarleik. þeim tillögum sem Alþýðu- flokkurinn lagði fram í lok þfirra viðræðna, virtist stutt bil á milli Alþýðuflokks og Framsóknarflokks Menn töldu að þarna væri stærsta samstæða aflið í þinginu og nokkuð hefði þegar þokast í rétta átt að stjórnarmyndun. Þegar hins vegar Benedikt Gröndal fékk umboð til stjórnarmyndunar urðu straum- hvörf. Alþýðuflokksmenn boðuðu, að þeir myndu leggja fram mála- miðlunarlillögur. Framsóknarmenn löldu þá, samkvæml venjulegum skilningi orðins málamiðlun, að kratar mundu nálgast þá og verulegar likur væru á, að línur myndu skýrasl það mikið, að árangur gæti náðst. Hið óvænta skeði hins vegar, að ' Alþýðuflokkurinn lagði fram tillögur, sem kallaðar hafa verið „itrasti kratismi" og bilið milli Framsóknarflokks og Alþýðuflokks varðaðdjúpri gjá. Staðan er þvi sti, er Benedikt skilaði sínu umboði el'tir að stjórnar- myndunartilraunirhófðu staðið nær fellt tvo mánuði, að málin voru enn- þá óljósari en í upphafi. Skrýtnar eru hugmyndir krata um málamiðlun. Forseli fól þá engum sérstökum stjórnarmyndun, en gaf flokkunum ákveðinn frest til myndunar þing- ræðisstjórnar. Þróun mála var slík, að vel gal þelta endað með utanþingsstjórn, ef ekki hefði komið til frumkvæði Gunnars Thoroddsen. Ríkisstjórn Gunnars Eftir að forseli hafði gefið boltann frjálsan lil stjómar- myndunar, tókst Gunnari Thorodd- sen á ólrúlega stuttum líma að samræma ólík sjónarmið og mynda rikisstjórn. Sjálfsagt kemur þar margt til. Stjórnmálaflokkarnir voru undir límapressu. Árangur varð að násl á stutlum tima. Ágreiningsefni höfðu í löngum viðræðum verið einangruð og unnt að ganga beint að þeim. Við þetta bættist hæfni Gunnars og reynsla auk víðsýni, þar sem hann var engan veginn reyrður i klafa einstrengingslegra flokks- sjónarmiða. Andstæðingar Gunnars í Sjálf- stæðisflokknum saka hann um svik við flokkinn. Ekki er veri að blanda sér í þau mál, en auðvitað vaknar sú spurning, hversu miklu flokkshags- munir eigi að ráða, þegar þjóðar- hagsmunir eru i veði. Þjóðsagan og nútíminn Þeir menn, sem bregða Gunnari Thoroddsen og fylgismönnum hans um svik við flokkinn og flokkshags- muni, þurfa að víkka sjóndeildar- hring sinn og ná meiri yfirsýn. A öllum Norðurlöndum þekkja menn þjóðsöguna um bóndann, sem vildi reisa sér kirkju, en kom því verki ekki fram, ýmist vegna féleysis eða smiðin var komin i eindaga. Kom þá til sögunnar smiður, sem i raun var Iröll eða óvættur, og bauðst lil að Ijúka smiðinni. Að launum varð bóndi að lofa augum sínum, einkasyni eða sálu sinni. Leið var þó alltaf til þess að komasi hjá því að greiða launin, en hún var að geta upp á nafni kirkjusmiðsins. Sjálfsagl þykir mörgum sem hér sé ttm gamla þjóðsögu að ræða, sem litið eða ekkert gildi hafi í nútíma lifi. Sannleikurinn er þó sá, að þjóðsagan um kirkjusmiðinn er alltaf sí og æ að gerasl. Til þess að koma fram löngunar- verkum sínum ráða menn sér kirkjusmiði og gjalda gjarnan með augum sínum fyrir. Kirkjusmíðin gelur verið ýmiss konar fram- kvæmd, slaða í þjóðfélaginu, réltar- bælur eða hvað annað sem lil fram- fara horfir. Margir ganga í stjórn- málaflokka til þess að koma slikum málum fram, byggja sína kirkju. Sumir gera það með þvi hugarfari að nú hafi þeir ráðið sér sinn kirkjusmið. Hann muni ljúka verkinu og að latinum lála þeir atigu sin. Þegar menn láta augu sín, sjá þeir ekkerl lengur. Það verður að leiða þá og þeir sjá aðeins með nokksaugunum. Þeila getur gengið svo langt hjá stimum, að blindan verður algjör og flokkshagsmunir eru leknir fram yfir þjóðarhagsmuni. Gunnari Thoroddsen lóksi i stjórnarkreppunni að finna nafn kirkjusmiðsins og hélt þvi sjálfur augum sínum og sjón óskerlri. Þvi lók hann þjóðarhag fram yfir kirkju- smiðinn, flokkshag. Hugrenningar um tengsl þessarar gömlu þjóðsögu við atburðarás núlimans er auðvilað veruleg einföldun. Eigi að síður er samtengingin umhugsunarinnar virði. Hitt vcrða mcnn að sjálfsögðu að hafa skýrt fyrir hitgskoissjónum sinum, að stjórnmálaflokkarnir cru hornsteinar lýðræðisins. Án þeirra væri ekkert lýðræði. Stjórnmála- flokkarnir eru barátlulæki til þess að kojna fram hugsjónum, til þess að bcrjast l'yrir bætlu þjóðskipulagi og hvcrs kyns framforum. Samslaða er þvi nauðsynleg til þess að gagn sc að tækinti. Ævinlega vcrða mcnn þó að gæta þess að setja ckki aiigu sin eða sál að veði. Þá getur farið svo að blindur lciði blindan og hcnding ráði Iwar l'ör endár. Hcr gildir eins og ratmar alllal' i lil'inti að þekkja nal'n kirkju- smiðsins. Ella gclur illa l'arið. I.iklcga væri roönniuii holli að lesa þjóðsogurnar mcira. í sjónmáli „Þeir sjá aðeins með flokksaugun- um. )? Erfitt er að sjá l'yrir um framlio hinnar nýju sijórnar. V'ísi er. að hún l'er vel af stað. Samkomulag var gott ¦ við gerð málefnasamningsins og allir aðilar, sem að sijórninni standa, hafa einlægan vilja lil þess að vinna landi og þjóð gagn. Hill er og ljóst, að rikisstjórnin hel'ur nauman meirihlula á þingi og meirihlini hennar er með nokkuð óvenjulegu sniði. Óvisl er, hvorl varamenn þeirra sjálfstæðismanna, sem að stjórninni standa, muni styðja hann. Forfallisl einhver sjállslæðis- mannanna, kemur inn á þingið vara- maðttr, sem gæli verið sijórnarand- stæðingur. Slíkt gæti valdið töfum við afgreiðslu mála. Ef' svo illa læri, að einn sjálfstæðismannanna l'élli frá, gæti sljórnin þar með missi meirihlutasinn. A hinn bóginn gæli stjórnin líka sctið úl kjörtímabilið ög jafnvel náð samvinnu fleiri kjörtimabil, ef ekkert óvænt kemur fyrir. Um slörf sljórnarinnar verður rcynslan að skera úr. Enginn \ al'i er ;i þvi, að góðar óskir fylgja þessari rikisstjórn frá meirihltila þjóðarinnar. Við rikisstjórn Gunnars Thorodcl- sen erti miklar vonir bundnar. (iuðmundur(>. Þórarinsson, alþingismaður.
Beinir tenglar
