Árbók Landsbókasafns Íslands

						126                                          BALDURANDRESSON

Danskur tónfræðingur hefir kveðið upp þenna dóm um lagið: „Lagið er samboðið

textanum: „öflugt, ljóðrænt flug, laust við tilgerð og yfirlæti, sem tíðkast í slíkum lög-

um, og reist á karlmannlegum þrótti — þar eru kostir fyrstu tónsmíðarinnar, sem hinn

ungi listamaður samdi." („Dansk Folkelyre" 1907).

Gísli Jónsson ritstjóri segir í grein sinni um Sveinbjörn, að lagið sé greinilega í anda

Beethovens. Á öðrum stað tekur hann þannig til orða, er hann hefir lýst hrifningu sinni

á unglingsárum, þegar hann heyrði í fyrsta sinn „0, guð vors lands": „Seinna lærðist

honum að skilja, að þótt hann hefði orðið þarna fyrir opinberun, þá var sú opinberun

aðeins honum ný, því þetta ljóð og þetta lag átti, eins og flest önnur listaverk, rætur í

fortíðinni, rætur í listaverkum annarra stærri höfunda. Kvæðið fékk sinn innblástur frá

Davíðssálmum, og lagið hefði getað verið upphaf að eða grunntónn úr kliðkviðu eftir

Beethoven."

Þessi ummæli bera vitni um skarpskyggni á tónlist. Einmitt í þjóðsöngnum hefir tón-

skáldinu tekizt að lyfta sér af Mendelssohns-Schumanns-sviðinu upp í þær hæðir, þar

sem andi Beethovens sveif.

Þjóðsöngvar þyrftu að vera þannig gerðir, að hver maður ætti auðvelt með að læra

þá og syngja. Norski þjóðsöngurinn, „Ja, vi elsker dette landet" eftir Nordraak, hefir

þessa kosti. Laglínan hreyfist þar upp og niður tónstigann, frá einu tónbili til annars,

að heita má, og raddsviðið er ekki meira en svo, að flestir geta sungið með. Hins vegar

er lag Kröyers við danska þjóðsönginn, „Det er et yndigt Land", gott dæmi um það,

hvernig slík lög eiga ekki að vera. Þetta er skoðun Dana sjálfra. Lagið hefst með fimm-

undarstökki og síðar koma enn stærri tónbil. Síðasta hendingin er svo tvítekin að til-

efnislausu. Danir hafa mikið rætt þetta og talið þörf á að fá nýtt lag við textann. Þess

vegna hafa merk dönsk tónskáld, eins og Thomas Laub og Carl Nielsen, samið ný lög við

kvæðið, en þessi lög þeirra hafa ekki fest rætur í dönskum jarðvegi. Þjóðin tekur gamla

lagið fram yfir þau. Lag Sveinbjarnar við „0, guð vors lands" er vel gert, hátíðlegt og

fagurt, en með réttu hefir verið að því fundið sem þjóðsöng, að það nær yfir of mikið

tónsvið og er því vandsungið. En það má ekki gleyma því, að það er upphaflega samið

sem Iofsöngur við sérstakt tækifæri, en þjóðin sjálf hefir ósjálfrátt gert það að þjóð-

söng sínum. Einhver hefir sagt, að sá maður verði þjóðskáld, sem finnur óumdeilan-

lega leiðina að hjarta hvers venjulegs manns. Þetta hefir höfundum þjóðsöngvanna, sem

ég hefi getið um hér að framan, öllum tekizt.

Tónskáldið tileinkaði þjóðsönginn Kristjáni IX konungi, sem heimsótti landið á þús-

und ára hátíðinni 1874. I Landsbókasafninu eru geymd tvö eiginhandarrit höfundar að

honum. Wilhelm Hansen, Musik Forlag í Kaupmannahöfn, sem gefið hefir út mörg

sönglög Sveinbjarnar, átti til skamms tíma útgáfuréttinn, en nú er hann kominn í eigu

íslenzka ríkisins.

Konungskantatan verður ávallt talin með höfuðverkum hans. Hún er í fjórum köflum

við texta eftir Þorstein Gíslason. Hún er samin í tilefni af heimsókn Friðriks VIII kon-

ungs til íslands árið 1907 og er hrífandi fögur. Hún var síðan flutt í Kaupmannahöfn

haustið 1909, ásamt öðrum sönglögum eftir Sveinbjörn. Konungsfólkið var þar, og