Árbók Landsbókasafns Íslands

						LATNESK  ÞÝDING   EFTIR   ÁRNA   MAGNUSSON?              139

391 (= 234) sleppir austan (Bpas. I 16327). Þetta atriði er þó varla þýSingarmikiS.

Þegar hann segir frá Gísli Illugasyni, notar Jón Halldórsson hinn sérstaka Gísls þátt

(sbr. íslenzk fomrit III 329—40). Þó hefur hann hér lesháttinn í myrkvastofu, sem

finnst annars aðeins í B- og C-gerðunum af Jóns sögu helga (Gþ í jarðstofu, 391

(= 234) til stofu). Ef þessi breyting er ekki frá hendi Jóns Halldórssonar (eöa frá

handriti Gísls þáttar, sem hann notaði), kynni hann að hafa tekið það úr Gísls þætti,

eins og hann er í B-gerðinni af Jóns sögu (sbr. Bpas. I 22124). Þessi þáttur er nefnilega

aftast í 392 sem viðbót, og var þaðan afritaður í 391. Auk allra þeirra mismunandi les-

hátta, sem Árni tilfærir ekki og Jón Halldórsson ekki heldur, má að lokum geta um

atriði, sem bendir eindregið á, að Jón hafi ekki haft sérstakt eintak af C-gerðinni af

Jóns sögu. Þegar hann nefnir Hluga Bjarnarson, er hét Hilarius öðru nafni, vitnar hann

í Laurentíus sögu, en þetta þyrfti hann ekki að hafa gert, hefSi hann haft C-gerSina, því

aS bæSi nöfnin standa í henni (sbr. Bpas. I 159, nmgr. 2).

Efni úr 392 hefur því veriS bætt inn í 391 einhvern tíma fyrir 1712, þegar Jón Hall-

dórsson fékk 391 frá Árna, eSa í raun og veru fyrir júlí 1709, þegar Árni sigldi í síðasta

sinn út til Islands. Það virðist yfirleitt sennilegast, að þessar viSbætur hafi veriS ritaSar

í 391 strax eftir aS Árni fékk handritiS 392 sumariS 1701 og áSur en hann fór út til ís-

lands í maí 1702. ViS vitum þó ekki, hvenær hann skilaSi handritinu 392 aftur til Þor-

móSs — sjálfsagt var þaS fyrir 1712. ViS verSum aS láta okkur nægja þá niðurstöðu, að

þýðingin í 1201 hafi að öllum líkindum veriS gerð fyrir veturinn 1701—2 og áreiSan-

lega fyrir sumarið 1709.

Einasta þýðingin á Jóns sögu helga, sem sögur fara af, var gerð af Arna Magnússyni

sjálfum. I dagbók sinni segist Olof Celsius, sænskur maSur, hafa hitt Árna og talaS við

hann í Leipzig '-2/4 1696 og dagana þar á eftir. Hann segir um Árna m. a.: „Jonæ, Epi-

scopi Holensis, vitam et res gestas hade han af Gammal Islændska verterat pá Latin, och

sade sig skola skicka henne till Papebrock i Antverpen som der sammansankar och

uplágger Vitas sanctorum."1

AS Árni hafi þýtt söguna einhvern tíma fyrir 1696 kemur vel heim viS þá niðurstöðu,

sem viS komumst að hér að framan, að frumrit þýðingarinnar í 1201 hafi veriS skrifaS

ekki fyrr en 1687 (þegar Gísli Einarsson kom til Hafnar) og ekki seinna en 1709 (eSa

e. t. v. 1702). I sjálfu sér er þaS ekki ósennilegt, aS 1201 geymi afskrift af þýðingu

Árna: frumþýðingin var eftir 391, sem var hans handrit, og á þeim árum var enginn

annar í Kaupmannahöfn líklegri en hann til að takast slíkt verk á hendur. ÞaS er ýmis-

legt annaS, sem er athugavert í þessu sambandi og bendir í sömu átt, þótt það verði ekki

sannaS með fullri vissu, aS þessi þýSing sé verk Árna sjálfs.

Nákvæmni þýSingarinnar segir eindregiS til um, aS sá, sem þýddi söguna, var Islend-

ingur og vel aS sér í fornritunum. Nokkur persónunöfn eru afbökuS, en þaS er vitanlega

ritaranum aS kenna (t. d. Odduga, ísl. Oddný, mislestur fyrir Oddnya; Harfo, ísl. Narfi;

Richivus, Richinnus, Richimus, ísl. Rikini). Frumtextinn (391 = 234) hefur nokkur

nöfn, sem eru sýnilega afbökuS, en þau haldast óbreytt í þýSingunni: t. d. Guruna (ísl.

1) Levned og Skrifter, 1930, 1:2, bls. 159.