Árbók Landsbókasafns Íslands

						150                                    ÞORHALLURÞORGILSSON

psalmi þessum er 2 utleggíngar í Grallaranum, 3ja bak vid Sigurljodin, 4da í Psálmab.,

og þessi en 5ta" — „Gerd af anonymo". Honum er ekki í mun að greina, hver hófund-

urinn er, fyrst ekkert stendur um það í forskriftinni. Þar hefur staðið, eins og Halldór

skrifar upp, þó að hann viti betur: interpres tertius. Þessi interpres tertius er höfundur-

inn, það er dulnefni, sem hann hefur valið sér, af því að hann hefur ekki þekkt nema

tvær útleggingar á undan honum, sjálfsagt þær sem standa í Grallaranum. Þó að þýðing

séra Kristjáns Jóhannssonar hafi kunnað að fara fram hjá honum, er ekki líklegt, að

sálmabókarþýðing Magnúsar Stephensens hafi farið sömu leið. Þýðingin mun því gerð

1819 eða fyrr, og alls ekki ólíklegt, að hún sé miklu eldri, jafnvel frá því fjrir aldamótin.

Þó að ekkert sé vitað með vissu um þýðandann, gæti hugsazt, að „interpres tertius" gæfi

nokkra bendingu í þá átt. Hann kallar sig þann þriðja í röðinni, en það er ólíklegt, að

hann viti ekki betur. Aftur kann honum að hafa þótt heppilegt að taka svo til orða og

gera úr gátu, þar sem fólgnir voru í upphafsstafirnir í nafni hans. Ef taka á athugasemd-

ina um þýðandann bókstaflega, er hún næsta óvenjuleg og virðist fullkomlega óþörf í

þessu sambandi. Eg hygg því, að með henni sé þýðandinn jafnframt, og kannske eink-

um, að gefa í skyn, hver hann sé: /(nterpres) TA(ertius). Þessir upphafsstafir þurfa

náttúrlega ekki endilega að benda til séra Jóns Þorlákssonar á Bægisá, en ég sé í raun

og veru ekkert í meðferð efnisins né í hinu íslenzka formi, sem gæti hreinlega sýknað

þjóðskáldið, trúmanninn og hinn snjalla þýðanda heimsfrægra trúarljóða af því að hafa

einnig gert þessa þýðingartilraun af alkunnum greftrunarsálmi; enda er hún þarna í

uppskriftinni í miðri syrpu af þýddum og frumortum kvæðum eftir hann.

Þá er komið að nútímanum og einni þýðingunni enn, sem verður sú seinasta í þessu

yfirliti, enda mér ekki kunnugt um fleiri.

Menn voru orðnir langþreyttir á „Leirgerði" og endurútgáfum hennar og hrópuðu

hátt um nauðsyn nýrrar sálmabókar. Unnið var árum saman að samtekningu hennar,

og loks kom hún út í Reykjavík 1871. Hét hún: „Sálma-bók til að hafa við guðþjónustu-

gj0rð í kirkjum og heimahúsum" 1. útg. Formála skrifaði dr. Pétur Pétursson, en séra

Stefán Thorarensen á Kálfatjörn vann mest að því að semja skýrslu þá, sem prentuð er

þar á bls. 473 o. áfr. um „uppruna sálmanna, breytingar þeirra og hvaðan þeir eru

teknir í þessa bók". Sést þar um marga þeirra, hverjir eru frumkveðnir og hverjir út-

lagðir og af hverjum þeir eru í fyrstunni ortir. „En þótt hann [sr. Stefán] sje manna

færastur til þessa og flestum íslendingum fródari í sálmaskáldskapars0gunni. hefir þó

.. . skýrsla þessi um uppruna sálmanna orðid ad því leyti ófullkomin, ad fleiri sálmar,

en þar er getid, kunna ad vera útlends uppruna, af því [sálmabókar]nefndin fann ekki

frumsálminn eda þá h^fundar hans [ekki] getid í þeim bókum, sem hún hafdi undir

h0ndum. En af útlendum h^fundum ad sálmum, sem í bókinni eru, þótti ekki heldur vid

eiga ad geta nema hinna nafnkenndustu, þótt nefndin þekkti marga fleiri, bædi frá forn-

kirkjunni, mid^ldunum og sídari tímum ..."

Það mætti kalla starfsreglur nefndarinnar bæði samvizkusamlegar og fræðilegar, en

þær nægðu hvergi nærri til að fullnægja kröfum almennings í sumum öðrum atriðum,

eins og kom fram í óánægjuskrifum séra Björns Halldórssonar í Laufási og fleiri (sjá