Árbók Landsbókasafns Íslands

						OLAFUR   M.   OLAFSSOIM

VOLUSPA KONUNGSBOKAR

Undanfarin ár hefur fallið í minn hlut að lesa Völuspá með nemendum í Mennta-

skólanum í Reykjavík. Við þann lestur hef ég jafnan notað höfuðrit allra tíma um

þetta efni: Völuspá, gefna út með skýringum af Sigurði Nordal, og gert nemendum

mínum að styðjast við það. Komi fram eitthvað nýtilegt í þessari grein, er það séð

af þeim sjónarhól, sem útgáfa Nordals er hverjum þeim, sem kynnast vill hinu mikla

kvæði. — Handrit mitt lásu þeir Magnús Finnbogason mag. art. og dr. Finnbogi Guð-

mundsson. Fyrir þeirra atbeina felldi ég sumt brott, jók öðru við eða breytti, þar sem

betur mátti fara. Kann ég þeim miklar þakkir.

Tilefni þessara hugleiðinga er samt ekki margendurtekinn lestur Völuspár embættis

vegna, heldur viðleitni mín til leiðbeininga í ritsmíðum. En þar er sízt á vísan að róa.

Þegar komið er í menntaskóla, verður að gera ráð fyrir, að menn kunni ákveðna

hluti, en vandinn er að fá þá til að leggja sig fram, taka á í ritgerðum sínum. Eitt

af þeim ráðum, sem ég hef beitt til þess að hvetja menn til átaka, er að lesa með

þeim bækur „aftur á bak", þó ekki eins og skrattinn les Biblíuna, heldur „niður í

kjölinn". Við slíkan lestur kemur í ljós, hvernig eða hvort höfundur hefur lagt niður

fyrir sér efnið, áður en úr því var unnið.

Það er mikið verk að lesa rit „aftur á bak", gagnrýna það í bókstaflegum skilningi.

Þjappa þarf efninu saman í kjarna, safna því í eins konar brennidepla. En það er

ekki nóg. Gefa þarf nafn hverjum kjarna, „til þess at heldr mætti frá segja eða í

minni festa" (Sn.-E.). Verður þá fyrir efnisyfirlit, en miklu nákvæmara en gerist

í bókum. Er þá kominn tími til að kanna efnisskipun og lesa „áfram". Þannig má

skyggnast inn í smiðju höfundar og fylgjast nokkuð með vinnubrögðum hans.

Þessa sjálfsögðu — og auðvitað alkunnu — aðferð hef ég reynt með nemendum

mínum á bókum, sem við höfum haft handa á milli hverju sinni. I Norrœnni goðafrœði

eftir Ólaf Briem er t. d. kafli um jötna (rúml. 750 orð). Aðalatriði hans eru þessi, sé

hann lesinn „niður í kj ölinn":

1)   Viðskipti ása og jötna (fjandsamleg, friðsamleg, ástsamleg).

2)   Lýsing jötna.

3)   Viðskipti jötna og manna.

4)   Bústaðir jötna.

5)   Tröll og bústaðir þeirra.

6)   Tröll og kristni.