Árbók Landsbókasafns Íslands

						VÖLUSPA   KONUNGSBOKAH                                   91

2. ATRIÐI, 3. OG 4. vísa:

SKÖPUN JARÐAR

3. Ar vas alda,                                                4. áðr Burs synir

þar es Ymir byggði,                                       bjoðum of yppðu,

— vasa sandr né sær                                      þeir es Miðgarð

né svalar unnir,                                              mæran skópu.

jorð fannsk æva                                              Sól skein sunnan

né upphiminn,                                                á salar steina.

gap vas ginnunga,                                          Þá vas grund gróin

en gras hvergi, —                                           grœnum lauki.

Orðið gld (3. v.) er skylt sögninni að ala og þýðir hið alna. Oftast er átt við tíma

eða menn. Hins vegar er gld einnig notað um allar verur, gæddar manviti: menn og

vættir. Þannig er aldir samheiti við orðið firar (1. v.), sem er skylt orðinu fjgr og

merkir alla lifendur, en þó oftast menn. Ar vas alda, þar es Ymir byggði: Upphaf lif-

enda — eða byrjun lífsins — var þar, sem Ymir bjó.

Upphaf 4. vísu: áðr Burs synir bjgðum of yppðu, á fyrst og fremst — og verður

að teljast í beinum tengslum — við upphaf 3. vísu: Ar vas alda, þar es Ymir byggði.

Byrjun lífsins átti sér stað þar, sem Ymir bjó, unz æsir drápu hann og gerðu úr honum

jörðina. Sbr. sérstaklega: þar es Ymir byggði, . . . áðr Burs synir bjgðum of yppðu

(þar sem Ymir bjó, ... unz æsir drápu hann . . .).

ínn á milli upphafs 3. vísu og 4. vísu er fleygur, sem er jafnt í tengslum við það,

sem á undan og eftir fer. Vert er að gefa gaum stígandinni í hinum þrem setningum.

Fyrst eru nefndir hlutar jarðar: sandur, sær og svalar unnir, þá jörðin öll ásamt

himni, í þriðja lagi sjálft ginnungagap. Ef til vill er þó mest um vert undirstöðu

lífsins: gróðurinn. Meðan Ymir bjó, var ekkert af þessu til nema tómið. Sbr. and-

stæðurnar: gap ginnunga — gras = dauði ¦— líf.

salar steinar (4. v.). I fræðibókum stendur, að salr geti þýtt jörð. Er sú ályktun

dregin af þrem dæmum í fornum skáldskap: 1) dæmi því, sem hér um ræðir, 2) orð-

inu salþak í 7. vísu Þórsdrápu og 3) orðunum dreyra sals í 39. vísu Gísla sögu Súrs-

sonar. I VI. bindi Islenzkra fornrita er þessari ályktun hnekkt, að því er snertir þriðja

dæmið. Og annað dæmið þolir ekki heldur gagnrýni. Nú er það svo, að jarðar-

merking salar í Völuspá hefur einmitt verið rökstudd með dæmunum úr Þórsdrápu

og Gíslasögu. Ef þeirra nýtur ekki, verður að álykta, að salr í Völuspá þýði sama

og í öðru fornu máli: herbergi, hús eða húsakynni. Þegar Burs synir höfðu lyft

löndum úr sæ og gert Miðgarð byggilegan, hlóðu þeir sér hús (Sbr. afla Iggðu,

7. v.), og sólin skein á salar steina. Var þá og orðið lífvænlegt: grund gróin grœnum

lauki.

Þar sem merking orðsins salr skiptir nokkru um skilning Völuspár, verður ekki hjá

því komizt að gera grein fyrir orðinu salþak í Þórsdrápu.