Árbók Landsbókasafns Íslands

						VOLUSPA   KONUNGSBOKAR                                   97

heldur að vænta: Frillur ása voru herbragð jötna, sem var því annað í hug en taka

fyrir spillinguna. Æsir vakna við vindhögg sitt og skilja nú, að alvara er á ferðum.

Ljóst er, að í dvergaþætti Völuspár (9.-16. v.) eru tvö dvergatöl: Dvergatal I (11.

og 12. v.) og Dvergatal II (13. og 15. v.). I hinu fyrra eru 29 nöfn, en 32 í hinu síð-

ara. I Dvergatali I og II eru því alls 61 nafn. Óhj ákvæmilega minnir þetta á vísna-

fjölda Völuspár: 61 vísu. Reyndar eru mismunandi dverganöfn ekki nema 59, þar eð

tvö eru tvítekin (Ai og Eikinskjaldi). En mismunandi vísur Völuspár eru ekki heldur

nema 59, þar eð ein er þrítekin (þriðja stef). Þegar þessa er gætt — og hins, hversu

römmum böndum dvergar eru bundnir öllum skáldskap, — hvarflar að sú hugsun, að

skáldið hafi — m. a. af trúarlegum ástæðum — miðað fjölda nafna í sveitum dverga

við lengd kvæðisins.

Þetta verður enn líklegra, ef nánar er að gætt. Nú hefi ek dverga rétt of talða, segir

í 12. vísu. í Dvergatali I (11. og 12. v.) eru 16 -j- 13 nöfn og í Dvergatali II (13. og

15. v.) 15 -f- 17 nöfn. Sé nú nöfnum dvergatala raðað á vísur Völuspár í réttri röð,

kemur í ljós staðreynd, sem er e. t. v. ekki tilviljun. 16 nöfn 11. vísu lenda að sjálf-

sögðu á 16 fyrstu vísum kvæðisins. Þá lenda 13 nöfn 12. vísu á 17.-29. vísu og 15

nöfn 13. vísu á 30.-44. vísu, en 17 nöfn 15. vísu endast frá 45. vísu til síðustu vísu

Völuspár. Með 17. vísu (en á henni lendir 1. nafn 12. vísu) hefst sköpun mannsins.

30. vísa (= 1. nafn 13. vísu, þ. e. 1. nafn hersveitar) fjallar um liðsöfnun ása.

En 45. vísa (=1. nafn 15. vísu) er þriðja stef, þar sem það kemur fyrir í annað sinn.

Þetta stef, sem er síðasta vísa þrenningarinnar „Á varðbergi" endurtekin, er upphaf

stefjabálks, sem fjallar um ragnarök (45.-54. v.), og segir þar fyrst frá sókn

jötna. Ef gert er ráð fyrir, að fjöldi nafna og vísnaskipting dvergatala sé vísbending

af hálfu skáldsins (Sbr. rétt of talða, 12. v.), þ. e. að fyrsta nafn 12., 13. og 15. vísu

sé ávísun á sérstakt efni, má af því ráða — fyrir fram — hlutverk mannsins í veröld-

inni: 1) Æsir skapa manninn sér til trausts í fyrirsjáanlegum þrengingum (Sköpun

mannsins). 2) Æsir ætla að velja úr hópi manna einvalalið (Liðsöfnun ása). 3) Ein-

herjar eiga að berjast við jötna í ragnarökum (Sókn jötna og ragnarök). — Skáldið

virðist sjá í örlögum dverga — og boða — sköpun mannsins.

Samanburður á merkingu einstakra dverganafna — að svo miklu leyti sem merking

er ljós — og efni einstakra vísna Völuspár er fróðlegur, en e. t. v. vafasamur. Þess var

ekki að vænta, að til væru dverganöfn, sem að merkingu ættu við allt efni Völuspár,

og naumast, að þau yrðu smíðuð í því skyni. Nokkur dæmi benda þó til, að skáldið

hafi leitazt við að hafa samræmi í þessu efni. Nöfnin, sem fylgja 17. og 18. vísu, sköp-

un mannsins, eru Veigr ok Gandalfr (12. v.). Víst hafa æsir ætlazt til, að lið væri í

manninum. Og var hann ekki gerður úr rekaviði? Hefti (13. v.) fylgir 34. vísu, en

hún byrjar á orðunum: Haft sá hón liggja. Af hringnum Draupni drupu aðrir hring-

ar jafnhöfgir, eins og kunnugt er. Dvergurinn, sem ber þetta nafn (15. v.), fylgir 45.

vísu, þriðja stefi endurteknu. Vel mega þessi dæmi — og fleiri — vera tilviljanir,

en hvernig sem því er háttað, hefur skáldið látið önnur sjónarmið en samræmi af þessu

tagi ráða röð sumra nafna. Það þykist ég sjá á fyrstu nöfnum Dvergatals I, en þau eru:

7