Árbók Landsbókasafns Íslands

						PETUR    SIGURÐSSON

NIELS JESPERSEN, GRADUAL 1573

Landsbókasafn á gott eintak af þessari fágætu bók. Það vekur athygli, að pappír í titil-

blaði er með öðrum blæ en annar pappír í bókinni, auðsæilega 19. eða 20. aldar skrif-

pappír. Titilblað er ekki að öðru leyti frábrugðið, prentað með svörtum og rauðum lit

og nokkru flúri, en aftan á því mynd konungsins, Friðriks II. Sami skrifpappír er

í aftasta blaði bókarinnar, en á fremri síðu þess er niðurlag registurs, en aftari síðan

er auð. Það er ljóst, að þessi tvö blöð hafa glatazt úr bókinni og verið endurgerð

með mestu nákvæmni. í Ritaukaskrá Landsbókasafns 1939, bls. 58, hef ég gizkað á, að

þau hafi verið Ijósprentuð, þó að þau séu raunar ekki þessleg, enda er saga þeirra

önnur. Hún er á þessa leið, sögð mér af Guðmundi Gamalíelssyni bókaútgefanda.

Guðmundur lærði bókbandsiðn í bókbandsstofu fsafoldar, en þar voru þá bundnar

bækur Landsbókasafns. Var hann á námstíma sínum oft sendur á milli safns og bók-

bands og varð þá málkunnugur Hallgrími Melsteð landsbókaverði. Þegar Guðmundur

um aldamótin hafði lokið námstíma sínum, hélt hann til Kaupmannahafnar til frekara

náms, en í síðustu ferð sinni í safnið sagði hann landsbókaverði frá þeirri fyrirætlan.

Bað landsbókavörður hann að skilnaði að gera safninu þann greiða að fara í Konungs-

bókhlöðu og skrifa upp titilblaðið á Graduali Jespersens og aftasta blaðið.

Guðmundur gekk í danska bókbindarafélagið og sótti fundi þess. Kynntist hann þar

ýmsum iðnaðarmönnum. Meðal þeirra var tréskurðarmaður, Frederik Hendriksen,

venjulega kenndur við iðn sína, sem var að skera í tré myndamót til prentunar, og

nefndur Xylograf Hendriksen. Þótti enginn þar í landi snjallari í þeirri grein. Má um

hann lesa í Haandbog i Bibliotekskundskab (Svend Dahl), Kh. 1924, bls. 214 og 289.

Nú kemur að því, að Guðmundur hyggst reka erindi landsbókavarðar. Hafði hann

ekki fyrr komið í safnið, og þar sem hann stendur þar utan dyra og hugsar sitt ráð,

kemur þar aðvífandi Xylograf Hendriksen og tekur hann tali. Segir Guðmundur hon-

um erindi sitt. „Láttu mig um það," segir Hendriksen. Nokkru síðar afhenti hann

Guðmundi titilblaðið og aftasta blaðið prentað.

Titillinn er prentaður í tveim litum, rauðum og svörtum, og verður að skera sitt

mótið fyrir hvorn litinn. Á bakhlið titilblaðsins er mynd af konunginum, Friðriki II,

og loks er næstaftasta síðan með registri, alls fjögur myndamót.