VÍSBENDING hefur á ýmsu gengið. Stefnu síðustu sex ára verður e.t.v. bezt lýst sem einskonar blöndu af fastgengi og stýrðu floti. Færa má að því rök að öll þessi umskipti í gengismálum hafi verið meiri í sjón en raun. Ef athuguð er gengissaga síðustu áratuga kemur í ljós að raungengi krónunnar fylgir ákveðnu mynztri, sem nátengt er hagsveiflum. Meðfylgjandi mynd leiðir þau tengsl glögglega í ljós. Myndin vitnar um verulegar raungengissveiflur hér á landi s.l. áratugi. Hún segir einnig hvernig þær tengjast árferði í þjóðarbúskapnum. Hæst verður raungengið í góðæri en lægst þegar illa árar. Þetta gildir um allt tímabilið sem sýnt er á myndinni, þ.e. frá 1961, hvað sem líður formlegri tilhögun gengismála. Þessar miklu sveiflur í raungenginu koma til af því að á uppgangstímum er gengi haldið stöðugu eða fellt minna en nemur mismun verðbólgunnar innanlands og í helztu viðskiptalöndum. Raungengi hækkar því. Dæmi slíks eru árin 1986- 1987. Þegar á móti blæs er kúvent: Gengið er fellt umfram framangreindan verðbólgumismun. Raungengi lækkar, líkt og gerzt hefur frá ársbyrjun 1988. Rökin fyrir þessum gengiskosti hafa einkum verið þessi: (1) Hann stuðli að jafnari atvinnu en aðrir tiltœkir kostir. (2) Hann jafni afkomusveiflur í útflutningsgreinum. í sjálfu sér er ástæðulaust að and- mæla þessum röksemdum, sízt þeirri seinni. Varla er um það deilt hins vegar, að þessi gengisstefna hefur magnað lífskjara- og verðbólgusveifl- ur hér á landi. Sú spurning hlýtur að vakna hvort þær séu óhjákvæmilegar í því umhverfi sem íslendingar búa við. (dæmið um breytt viðskiptakjör gefur áþekkar niðurstöður): Hvað má lesa úr töflunni? Þar má sjá Niðurstóður benda því eindregið til þess að fast gengi (og þá er átt við fastgengi sem rís undir nafni) geti, með AHRIF TIMABUNDINS AFLABRESTS2> Stærð Ríkjandi gengisstefna Fast gengi Einkaneyzla Atvinna Kaupmáttur Verðbólga launa 6.5 0.8 11.2 9.5 1.4 0.9 3.1 2.0 Tölur sýna staðalfrávik (%) frá jöfnum vexti. Rétt er aö taka fram aö í fastgengisdæminu er jafnframt gert ráö fyrir aðhaldi í peningamálum, sem felst í því aö Seölabanki kaupir og selui skuldabréf eftir aöstæöum. En trúveröuga fastgengisstefnu þarf aö styöja slíku aöhaldi. að með föstu gengi er unnt að draga verulega úr þeim gífurlegu kaupmáttar- og verðbólgusveiflum sem einkennt hafa hagsögu íslendinga síðustu áratugi. Hins vegar yrði atvinna ögn óstöðugri en verið hefur. Hér munar þó litlu. Hvað útflutningsframleiðslu varðar er ljóst að afkoma fyrirtækja í henni sveiflast mun meir við fast gengi en við ríkjandi gengismynztur. Það er þó ekkert vandamál ef rétt er við brugðizt: Safnað í sjóði til mögru áranna þegar vel árar. Eins og nú er komið á íslenzkum fjármagnsmarkaði er slíkt engum ofætlun. viðeigandi aðhaldi í peningastjórn af hálfu Seðlabanka, vel staðizt áföll af því tagi sem dunið hafa á þjóðarbúskap Islendinga. Tilvísanir: 1) Guðmundur Magnússon og Tór Einarsson: A Study in the lcelandic Business Cycle, lceland Economic Papers, nr. 2 1987. 2) Tór Einarsson: Business Cycles and Exchange Rate Policy: Icelandic Experience in Retrospect, erindi flutt á þingi norrænna þjóðhagfrœðinga í Ósló, ágúst 1988. Aðrir kostir Ég leyfir mér hér að vísa til rannsóknar sem einmitt fjallar um spurningar af þessu tagi. Að henni vann ég ásamt Guðmundi Magnússyni prófessor fyrir nokkrum árum. Er hún mér vitanlega eina tilraunin til að kanna þessi mál formlega hér á landi." í rannsókninni var þjóðhagslíkani beitt þannig að líkt var eftir "dæmigerðri hagsveiflu", þar sem viðskiptakjör við útlönd bötnuðu og versnuðu á víxl. Einnig var líkt eftir aflabresti. I töflunni eru dregnar saman nokkrar niðurstöður um áhrif aflabrests framhald af bls. 3 má ekki gera óvirka með tilheyrandi kauphækkunum, ella yrði ekki um lækkun raungengis að ræða. Því felur tillagan í sér nokkra kjaraskerðingu, a.m.k. í bráð. Allt annað væri óraunsætt í ljósi þeirra tveggja mark- miða hennar að eyða halla á viðskipt- um við útlönd og að bæta kjör útflutn- ings- og samkeppnisgreina. Sé megináherslan á hinn bóginn lögð á að bæta samkeppnistöðu atvinnu- veganna, annarra en sjávarútvegs, má draga úr kjaraskerðingunni. Kvóta- gjaldinu mætti alfarið verja í þessu skyni t.d. með því að lækka söluskatt (eða virðisaukaskatt). En að sjálfsögðu færi þá markmiðið um hallalaus utanríkisviðskipti lönd og leið. Grein þessari verður haldið áfram í næsta tölublaði Vísbendingar. Þar verður skýrt frá útreikningum á samhengi gengis og kvótagjalds. Ennfremur verður lagt mat á það kvótagjald sem sjávarútvegur gæti staðið undir eftir að bætt fisk- veiðistjórnun hefur skilað tilætluðum árangri.
Beinir tenglar
