Vísbending - 11.04.1997, Blaðsíða 1

SaiSBENDING
Hrit um viðskipti og efnahagsmál
11. apríl 1997
14. tbl. 15. árg.
Myntbandalag N-Ameríku?
Ásgeir Jónsson
hagfræðingur
Skammt er síðan N-Ameríka steypt-
ist saman í einn markað með
samþykkt NAFTA, en raunar voru
viðskipti milli landanna þar mikil fyrir.
Löngu áðuren formlegt viðskipta-
bandalag kom til sögunnar hafa
rúmlegatveirþriðjuafvöruútflutn-
ingi Mexíkós og Kanada farið til
Bandaríkjanna. NAFTA er því
einungis varða á langri leið í átt til
nánari samvinnu og aukinnar versl-
unar á milli landanna þriggja. Nú
hefur umræða kviknað um hvort
ekki hilli undir næstu vörðu á
þessum stíg, stofnun myntbanda-
lags N-Ameríku, NAMU. Flelstu
rökin fyrir myntbandalagi til styrkt-
ar viðskiptabandalagi eru einfald-
lega þau að öll viðskipti á milli land-
anna verða kostnaðarminni, liprari
og traustari en sameiginleg mynt
eyðir áhættu og kostnaði samfara
því að flytja verðmæti frá einum
gjaldmiðli til annars. Þannig gefur
myntbandalag af sér feikilegan
ágóða sem dreifíst víða í hagkerfinu
og hlýtur að vaxa eftir þ ví sem milli-
rikjaverslun eykst og þessar hags-
bætur ættu í sjálfu sér að vera fullnóg
ástæða fyrir myntbandalagi. En löndin
þrjú íN-Ámeríku eru mismunandi og fyrir
hvert þeirra gæti eitthvað fleira gott lagst
til viðbótar og einnig örlítið illt slæðst
með. í þessari grein er væntingum manna
um N AMU lýst og áhrifum á h vert þessara
þriggja landa.
Að leggja niður gjaldmiðla
Það skal tekið fram að með myntsam-
runa er ekki átt við að minni löndin
tvö, Mexíkó og Kanada, kasti frá sér sín-
um eigin gjaldmiðlum og taki uppbanda-
ríska dali, heldur að stofnaður verði
sameiginlegur seðlabanki í evró-stíl með
my nt sem væri eign allrar álfunnar og því
myndu löndin þrjú deila með sér ágóð-
anum af útgáfunni. Þó skal bent á að hin
leiðin, að taka einhliða upp gjaldmiðil
annars lands, er þó ekki svo fjarstæð.
Bandaríkjadalir eru þjóðargjaldmiðill í
Panama og hefur sú ráðstöfun orðið land-
inu mjög til ábata. Þar eru vextir mun
lægri og erlend lán auðfengnari en í lönd-
unum í kring þrátt fyrir að Panama geti
varlað státað sig af miklum pólitískum
eða efnahagslegum stöðugleika. Og
\
A*
J
*-v
M ■
Fólksfjöldi
milljónir
ri
,v
V.
Landsframl. á Hlutfallsleg
manníþús$^*» efnahags-
i*'
ppp.(1995)(
Kanada
Bandaríkin
Mexíkó
Samtals
leg stærð
9%
83%
8%
100%
nokkur lönd, t.d. Argentína og Eistland,
hafa hætt sjálfstæðri peningastefnu en
tryggt gjaldmiðla sína algerlega með er-
lendum myntum (e. Currency Board).
Þau hafa þannig skuldbundið sig til þess
að hafa í sinni eigu erlendan gjaldeyri að
jafnvirði hvers einasta útgefins seðils af
innlendum gjaldmiðli og seðlabankar
landanna hafa því hætt sjálfstæðri pen-
ingastefnu. Slíkt fyrirkotnulag er í raun
hársbreidd frá því að gera gjaldmiðil
annars lands að sínum og er t.d. eina leiðin
fyrir Argentínu til þess að tryggja trú-
verðugleika í gengismálurn.
Mexíkó dregur stórfiska
/
Asíðustu árum hafa fjármagnsflutn-
ingarámilli landaogalmenn verslun
með gjaldmiðla stóraukist og að sama
skapi hafa tök ríkisstjórna og seðlabanka
á einstökum þjóðargjaldmiðlum orðið
erfiðari og máttlausari. Þetta er einmitt
sú reynsla sem Mexíkó varð fyrir en um
og eftir 1990 varð landið gífurlega eftir-
sótt af bandarískum fjárfestum og erlent
fjármagn streymdi inn. En þá snerist
dæmið skyndilega viðþví að innstreymið
olli þenslu og verðbólgu. Fjárfestar tóku
að vantrey sta getu mexíkóskra stj órn-
valda til þess að halda genginu föstu
og á skammri stundu breyttist van-
traustið í allsherjarskelfingu. Fjöldi
erlendra fjárfesta vildi í miklum flýti
korna fjármunum sínum úr landi, þ.e.
selja mexíkóska pesóa. Eftir örvænt-
ingarfulla baráttu, erlendar lántökur
og gífurlegt fjármagnsflæði úr
landinu, urðu mexíkósk stjórnvöld að
gefaeftir, ogáþremurmánuðumárið
1994 féll pesóinn um nærri 50%
gagnvart Bandaríkjadal. Ef öryggi og
festu yrði komið á viðskiptin við
útlönd og fleiri slíkum atburðum yrði
afstýrt í framtíðinni væri það eitt
mikill ávinningurfyrirMexíkó. Mynt-
bandalag myndi þá einnig, í einu
vetfangi, máburt langa sögu peninga-
legrar óstjórnar, verðbólgu og geng-
isfellinga en færa þjóðinni traust
erlendra fjárfesta, verðstöðugleika og
lægri vexti. Þetta eru engir smáfiskar
sem NAMU drægi að landi og myndi
skipta sköpum fyrir efnahagslega þróun
landsins. Pesóinn, veikur og verðlaus,
hefur um langan aldur verið byrði á efna-
hagskerfi landsins og vextir mun hærri í
Mexíkóen hjánágrönnunum norðanmeg-
in svo nemur 5-6% þá best er og allt upp
í 20-30% þá verst lætur.
Kostir Kanada
Ka
s
^staðfasta peningastefnu og verð-
bólgu á svipuðu róli og gerist í Banda-
ríkjunum, en það gildir einu. Landið er
lítið og fylgdi áðuróstöðugri gengisstefnu
og á gjaldeyrismarkaði er gjaldmiðli þess
aldrei treyst, samahversu góðri efnahags-
Framhald á blaðsíðu 2
1
Ásgeir Jónsson fjallar um
samstarf ríkja í Norður-
Ameríku og lítur sérstak-
lega til hugsanlegs sam-
2
starfs þeirra um eina mynt
á svæðinu. Getur lítið land
eins og Kanada staðið utan
myntbandalags?
3
Gunnar Helgi Hálfdanar-
son llutti athyglisvert er-
indi á ársfundi Verðbréfa-
þings Islands um það
4
h vernig hann vildi að verð-
bréfamarkaður hér á landi
þróaðist á komandi árum.