Tímarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrá inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Vísbending

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoğa í nıjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ağlaga hæğ


Vafrinn şinn styğur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til ağ skoğa blağsíğuna sem JPG
Vísbending

						D
ISBENDING
Asía: Ekkert að óttast
Þorvaldur Gylfason
prófessor
Síðustu 400 ár eru óvenjuleg í ver-
aldarsögunni fyrir það, að allar
götur fram til aldamótanna 1600
eða þar um bil voru Kínverjar mesta hag-
veldi heimsins. Framlag þeirra til fram-
fara mannkynsins ber glöggt vitni um
veldi þeirra í þá daga: áttavitinn, byssu-
púðrið, prentvélin og pappírspeningareru
kínverskar uppfinningar. Adam Smith,
faðirhagfræðinnar,fjallarumKínaíAuð-
legð þjóðanna (1776) og lýsir landinu
svo, að það hafi lengi verið eitt ríkasta
land heimsins —miklu ríkara en nokkur
hluti Evrópu.
Endurheimt
Þá var þegar tekið að halla undan
þarna fyrir austan. Um 1820 var hl
deild Asíu í framleiðslu heimsins í heild
komin niður fyrir 60%.
Öldsíðar,eðal920,
var      hlutdeild
Asíu í heimsbú-   ,
skapnum komin   v
niður undir fjórð-
1940niðurfyrirfimmtung. Asíavarorðin
að einu allsherjarfátæktarbæli. Gunnar
Myrdal, sænski hagfræðingurinn og
Nóbelsverðlaunahafinn, skrifaði fræga
2000 blaðsíðna bók um harmleikinn í
Asíu (Asian Drama, 1968), þar sem hann
komst að þeirri niðurstöðu, að hagvöxtur
í Asíu væri ólíklegur, jafnvel órnögu-
legur.
En þróunin átti eftir að snúast við. Arið
1992 var skerfur Asíu til heimsframleiðsl-
unnar kominn upp undir 40%. Alþjóða-
stofnanir spá því nú, að eftir röskan ald-
arfjórðung, árið 2025, verði Asía aftur
l'arin að framleiða næstum 60% af allri
vöru og þjónustu í heiminum. Þá mun
Asía endurheimta fyrri yfirburðastöðu í
heimsbúskapnum. Þá mun heimurinn
aftur fá annan svip.
Þessartölureru eftirtektarverðarm.a. fyrir
það,aðþærnáyfirAsíuallaogekkiaðeins
yfir undralöndin svo nefndu, þar sem hag-
vöxtur hefur verið meslur undangengin
ár. Það á að vísu ekki alls kostar vel við
að tala um undur og undralönd í þessu
viðfangi, því að það sætir engri l'urðu, að
lönd, sem fylgja skynsamlegri og hag-
vaxtarvænni efnahagsstel'nu langlímum
saman, eins og mörg Asíulandanna hafa
gert, uppskeri mikinn hagvöxt.
Skoðum t.d. vaxtarferilinn frá 1965 til
1990, en sá aldaríjórðungur asískrar hag-
sögu hefur einmitt verið kannaður og
kortlagður í þaula að undanförnu.1 Þessi
25 ár óx þjóðarframleiðsla á mann í Asíu
allri um næstum 4% á ári að jafnaði á
móti 2'/2% í OECD-löndunum. Austur-
Asíulöndin (Hong Kong, Kórea, Singa-
púrogTaívan) bjuggu viðenn meiri vöxt
þessi ár, eða rösklega 6'/2% á ári. Suð-
austur-Asía (Filippseyjar, Indónesía,
Malasía og Taíland) óx eins og álfan í
heild, eða um næstum 4% á ári að jafnaði.
Suður-Asía (Bangladess, Indland, Paki-% 11
stan og Srí Lanka) greri hægast: þar vaj^j"
vöxturinnaðeinsum l,7%áári.Tilsam-^,
anburðar var hagvöxturinn um 0,7% a
ári að jafnaði í Afríku sunnan Sahara
á  sama  tíma og  0,8%  í  Suður-
Ameríku.
Takið sér-    y^- *<£
staklega    \A.^ ^»S^\
upp, þótt gengi hlutabréfa falli í bili. Og
útflutningur hættir ekki heldur að vaxa
af þessum sökum, heldur má þvert á móti
búast áfram við örum útllutningsvexti á
næstu árum í skjóli lágs gengis gjaldmiðl-
anna. Lágt verð á hlutabréfum nú virðist
einnig líklegt til að laða nýtt erlent fjár-
magn til Asíu. Þannig skapar kreppan
skilyrði til nýrrar sóknar, auk þess sem
hún knýr á um frekari umbætur.
I f .    Síðast en ekki sízt eru flestir
~~k innviðir  efnahagslífsins   í
þessum löndum jafnsterkir eftir sem
TV   áður. Þetta á ekki sízt við um vinnu-
\^ markaðinn,þarsem sveigjanlegtfyrir-
X / komulag ákvarðana um kaup og kjör
hefuryfirleittstuðlaðaðlitluatvinnu-
leysi í Asíu. Nú, þegar á móti blæs
og verulega hægir á hagvexti í bili í
sumum þessara landa, má búast við
í, að atvinnuley si þarna austur frá
uikist miklu minna en það myndi
gera, ef Asíuþjóðirnar byggju
við evrópska skipan vinnu-
x    markaðsmála, þar sem
^ vinnuveitendurneyðast
til   að   skera   niður
mannaflann   í  hall-
ærum, af því að þeir
hafa ekki svigrúm
til    að    lækka
heldur launin.
u   x   u
mun hraðar en Af-
ríka    og    Suður-Ameríka
þennan tíma. Nú eru öll þessi
svæði í uppsveiflu, einnig mörj
Afríkulönd, því að hagvöxturinn í
Austur-Asíu hefur sent skýr skilaboð til
hagstjórnenda víðs vegar um heiminn.
Horfurnar fram í tímann
s
Oróinn á fjármagns- og gjaldeyris-
mörkuðum í Asíu síðustu mánuði
gefur að minni hyggju ekki tilefni til að
endurskoða langtímaspárnar, sem lýst vai'
hér að l'raman. Hagvaxtarhorfur Asíu til
langs tíma litið eru litlu sem engu lakari
þrátt l'yrir hríðlækkun á gengi gjaldmiðla
og hlutabréfa í nokkrum þessara Ianda
síðan um mitt sumar 1997. Til þess liggja
ýmsar ástæður.
Veigamest er þessi: vandræðin á gjald-
eyris- og vei'ðbréfamörkuðum í nokkrum
þessara landa, einkum Taílandi, þar sem
ballið byrjaði, og í Malasíu, Indónesíu
og Kóreu, og í minni mæli í Hong Kong
og Singapúr, þurl'a ekki að veikja undir-
stöður hagvaxtarins í þessum löndum að
neinu ráði. Stoðirnar standa. Stórsóknin
í menntamálum þarna austur frá hefur
skilaðárangri.semtfmabundiðgengisfall
á verðbréfamörkuðum fær ekki haggað.
Mikil sparnaðarhneigð gufarekki heldur
/ I J\     Sveigjanleiki
\sj) i    aðsins
vinnumar
Asíu eilir friðinn
| ^hagkvæmnina í efna
g ^iAlighagslífinu og stuðlar
þannig að skjótumbata.
Hversu skjótur batinn
verður, getur þó enginn
vitað með vissu. Hitt vita
menn af reynslunni, t.d. af verðhruninu í
Wall Street haustið 1987, að allsherjar-
verðfallhlutabréfaerævinlegatímabund-
ið.
Umbætur
Því er þó alls ekki að leyna, að ýmsir
gallar eru enn á efnahagsskipaninni í
mörgum Asíulöndum, og þessir brestir
virðast eftir á að hyggja hafa átt nokkurn
þátt í erfiðleikum undangenginna mán-
aða. Þessi tengsl eru þó ekki ljósari en
svo, að enginn sá þau fyrir, svo að ég viti.
Þettaligguríhlutarinseðli:þaðeryfiiieitt
ekki hægt að segja fyrir um gengisþróun
hlutabrél'a frá degi til dags, en langtíma-
þróunin kemur mönnum sjaldnast í opna
skjöldu.
Mig langar einkum að nefna tvennt.
Ástandi bankamála í Taílandi, Indónesíu
og víðar þarna austur frá var og er ábóta-
Framhald á síðu 4
					
Fela smámyndir
Blağsíğa 1
Blağsíğa 1
Blağsíğa 2
Blağsíğa 2
Blağsíğa 3
Blağsíğa 3
Blağsíğa 4
Blağsíğa 4