Tímarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrá inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Vísbending

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoğa í nıjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ağlaga hæğ


Vafrinn şinn styğur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til ağ skoğa blağsíğuna sem JPG
Vísbending

						D
ISBENDING
,Hugsunarvilla Halldórs"
Halldór Jónsson verkfræðingur
Athugasemd við grein Hannesar
Hólmsteins Gissurarsonar sem
birtist í 31. tbl. 1999.
Dr. Hannes Segir: „í svari Halldórs er
hugsunarvilla, sem er því miöur mjög algeng.
Þaö er því ómaksins verí að reyna hér að hrekja hana.
Þessi villa er að líkja kvótakerfinu í sjávarútvegi við
haftakerfið, sem stóð við litlar vinsældir á íslandi frá
því í heimskreppunni og fram undir 1960. Eru leyfin,
sem útgerðarmenn fá til að veiða, ekki svipuð leyfunum,
sem heildsalar fengu til að yfirfæra gjaldeyri og flytja
inn vörur? Svarið er neitandi. Munurinn er sá, að
kvótakerfíð styðst við raunverulegan og náttúrlegan
skort, en haftakerfið við skort af manna völdum."
Þessi fullyrðing Dr. Hannesar
stenst ekki. Haftakerfið byggðist upp á
raunverulegum skorti á gjaldeyri. Það
var skortur á gjaldeyrinum alveg eins
og á fiskinum núna. Hvers vegna þessi
skortur var skiptir ekki máli hér.
Takmörkuðum gjaldeyrisleyfunum var
úthlutað pólitískt að verulegu leyti í stað
þess að selja gjaldeyrinn á markaði.
Gjafaleyfin voru síðan iðulega seld fyrir
okurverð, mjög hliðstætt því sem nú er
um kvótann.
I stað SIS og annarra gæðinga
nefhdarinnar eru nú komnir forgjafar-
aðilarnir í sjávarútvegi. Það er engin
samkeppni um forgjöfma, grunnkvót-
ann, og því verður sá stóri sífellt stærri
ogsáminniminni.Mérermjögtilefs, að
hægt verði í raun að setja þak á hlut-
deildareign einstakra aðila í kvóta fremur
en bankahlutabréfum. Frjálsir menn
virðastávalltfinnanýjarleiðirívíðskipt-
um og þeir stóru gleypa þá minni eftir
þörfum. Um 1 % Bandaríkjamanna er
t.d. sagður eiga núna meira en helming
þjóðarauðs þeirra. Hvergi i heimi er lægra
verðlag á lífsnauðsynjum en þar.
Enn segir Dr. Hannes: „Ég skai skýra
þetta nánarmeð dæmi, sem Halldórtekur sjálfur. Hann
rekur steypustöð. Hvers vegna væri rangt að binda
sölu steypu við sérstök leyfi, sem opinberir aðilar
úthluta? Vegna þess að markaðurinn getur leyst
vandann sjálfkrafa, takmarkað framboðið við
eftirspurnina og valið þá úr, sem hagsýnastir eru, þegar
til langs tíma er litið, eins og Halidór bendir réttilega
á. Opinberir aðilar þurfa þar hvergi nærri að koma."
Ég spyr á móti: Hvers vegna þurfa
opinberir aðilar þá að koma að stjórnun
fiskveiða með ókeypis útdeilingu verð-
mæta? Myndi uppboð opinberra aðila
á takmörkuðum veiðiheimildum ekki
takmarka aflann jafn vel og núgildandi
kerfi og velja nýtingaraðilana úr
samkvæmt lögmálum markaðarins?
Það er umframframboð á steypu.
Hún er seld ódýrt á markaði án opinberra
afskipta. Framleitt magn hennar ræðst
af þörfum markaðarins. Útsala myndi
lítið auka heildareftirspurnina. Ef mér
væri hins vegar úthlutað ákveðnum
framleiðslukvóta, sem væri hlutfall af
heildareftirspurn samkvæmt fyrri
aflareynslu minni, þá er auðséð að verð
á steypu myndi ekki myndast á sama
hátt og nú. Byrjendur yrðu að kaupa
kvóta af mér til þess eins að fá að byrja.
Ég væri með forgjöf og neytandinn yrði
að borga hærra verð.
Hliðstætt steypumarkaði, þá tel ég
að íslenzkir skattgreiðendur borgi hærri
skatta vegna gjafakvótakerfisins en þeir
ella myndu gera ef kvótinn væri seldur
hæstbjóðanda. Og þá skulum við ekkert
vera að tala um kanínur í höttum,
kratamilljarða eða aðra aðferðafræði,
heldur hvað menn eru tilbúnir að borga
fyrirþað, að mega veiða fisk. Ef enginn
í LÍU vill borga neitt, þá hefur ekkert
breytzt. Ef einhver vill borga eitthvað,
þá er gott fyrir ríkissjóð að vita það.
Dr. Hannes segir enn: „Hið sama er að
segja um nýlenduvöruverslun, sem Halldór nefnir líka.
En honum og mörgum öðrum sést yfir eitt mikilvægt
skilyrði viðskipta með steypu og nýlenduvöru. Það
er eignar- eða yfirráðaréttur yfir þeim gæðum, sem skipst
er á. Ef slíkur eignarréttur er ekki skilgreindur, verður
harla lítið úr viðskiptum. Markaðurinn getur með
öðrum orðum aðeins leyst vandann við tilteknar
leikreglur, aðallega vel skilgreind réttindi til eigna
og fullt frelsi til viðskipta með slíkar eignir."
Eg get ekki komið þessari málsgrein
í samhengi við gjafakvótann. Ef ég ætla
á bíó þá verð ég að kaupa mig inn.
Annars sé ég ekki myndina. Ríkið sendir
mér ekki ókeypis miða. Aðeins miðinn
sjálfur er möguleikinn til þess að vera
með. Hann er verðmætið.
Mér yfirsést alls ekki um það, að
eign er aðeins einhvers virði, ef einhver
vill borga fyrir það að ná henni til sín. Ég
minnist harkaranna sem reyndu að selja
miða á uppsprengdu við innganginn á
Roy í gamla daga. Þeir lögðu á sig erfiði,
tóku áhættu og græddu eða töpuðu ef
þeir brunnu inni með miðana.
Menn eignast yfirleitt ekki eignir
nema fyrir eigin tilverknað nema að vinna
í happdrætti. Það var líka sannkallaður
happdrættisvinningur, að hafa verið
staddur á réttum stað á réttum tíma þegar
kvótinn var settur á. Þá fengu ofveiði-
mennirnir sendar ókeypis miðablokkir í
betri sæti framtíðarinnar í stað þess að
verða að kaupa sfg inn. Þá urðu soð-
bollarnir að silfurkerum á einni nóttu.
Að    lokum    segir   Dr.    Hannes
eftirfarandi: „Sjálfur lel ég það í mestu samræmi
við þá frjálshyggju, sem við Halldór aðhyllumst báðir,
að einkaaðilar eigi náttúrugæði og þau séu
markaðsvara, enda rati þau þá jafnan í frjálsum
viðskiptum í hendur þeirra, sem mest kunna að mcta
þau og best geta gætt þeirra. Þetta eigi við um
fiskistofna eins og önnur náttúrugæði."
Hér viðurkennir Dr. Hannes að
kvótinn á fiskistofnana eigi að vera
markaðsvara í frjálsum viðskiptum.
Hvers vegna rígheldur hann þá svona
í upphafsforgjöfina? Af hverju eiga
menn ekki að borga fyrir nýtingarrétt
þjóðareignar á hverjum tíma? Mér sýnist
að aðeins þannig geti einkaaðili átt
náttúrugæði landsins. Og þá greinilega
ekki um aldur og ævi.
Aðrir sálmar
Djarfurleikur
Raup óþekktra aðila á stórum hlut í
FBA vekja bæði athygli og
spurningar. Umræður um leynd um
raunverulega eigendur er vissulega
þörf. Það var misráðið af sparisjóðunum
á sínum tíma að færa sinn hlut til
Lúxemborgar, ekki vegna þess að það
hafi verið ólöglegt, heldur vegna hins
að með því vöktu þeir óþarfa tortryggni.
Salan nú sýnir að ótti manna þá við
huldufélög erlendis var raunhæfiir. Það
er ekki við því að búast að mönnum sé
sama um það hver á eina stærstu
fjánnálastofrtunþjóðarinnar.Mennvilja
eðlilega vita við hverja þeir skipta. Það
er líka óheppilegt að Kaupþing hafði
áður lýst því yfir að stefnt væri að
sameiningu þess við FBA og ekki var
hægt að skilja kaup sparisjóðanna á
stórum hlut öðruvísi en svo að verið
væri að undirbúa þá sameiningu. Menn
hljóta að spyrja nú: Hvað breyttist? Þeir
sem hafa það að atvinnu að leiðbeina
öðrum um kaup og sölu hlutabréfa verða
að vanda sig mjög vel áður en þeir gefa
út yfirlýsingar um áform sín á
markaðinum og gæta þess að þeirra eigin
gerðir skaði ekki markaðinn. Með þessu
er þvi ekki slegið föstu að salan á
bréfunum í FBA sé óeðlileg.
Stefnubreytingin er hins vegar svo stór
að hún kallar á ítarlegri skýringar en
komið hafa fram til þessa. Loks brennur
sú spurning á mönnum hvernig hægt sé
að kaupa svo stóra hluti án þess að
svitna. Er þetta raunveruleiki íslands
eða sýndarveruleiki Lúxemborgar?
Forsætisráðherrabentiáþaðíviðtali
við Morgunblaðið áður en hlutur
ríkisins í bönkunum var seldur að hann
teldi óæskilegt að mjög stór hluti færi á
hendur einstakra aðila. Að vísu mátti
skilja það af því viðtali að hann liti öðru
vísi á eignaraðild sparisjóðanna eða
Kaupþings, væntanlega í ljósi þess að
sparisjóðirnir eru í hugum margra
einhvers konar almenningseign. Það er
því rangt þegar menn segja nú að
forsætisráðherra hafi skipt um skoðun
varðandi eignardreifingu. En það er
mjög erfitt er að setja lög um þau mál
sem ekki verður farið í kringum með
einhverjum hætti. Einbeittur brotavilji
er allt sem þarf.
/'Ritstjórn:   Eyþór (var Jónsson  ritstjóri og\
ábyrgöarmaður, Benedikt Jóhannesson.
Útgefandi: Talnakönnun hf., Borgartúni 23,
105 Reykjavík.
Sími: 561-7575. Myndsendir: 561-8646.
Netfang:visbending@talnakonnun.is.
Málfarsráðgjöf:     Málvísindastofnun     Há-
skólans.
Prentun: Gutenberg. Upplag: 700 eintök.
Öll réttindi áskilin. © Ritið má ekki afrita  án
leyfis útgefanda.
					
Fela smámyndir
Blağsíğa 1
Blağsíğa 1
Blağsíğa 2
Blağsíğa 2
Blağsíğa 3
Blağsíğa 3
Blağsíğa 4
Blağsíğa 4