ISBENDING rit um viðskipti og efnahagsmál 10. mars 2000 10. tölublað 18.árgangur Fyrirtækjaspuni Handtölvuframleiðandinn Palm Computing (Pilot) fór á banda- ríska hlutabréfamarkaðinn í byrjun mánaðarins. Fjárfestar yfirbuðu hver annan þangað til að hlutabréfa- verðið var komið upp í 165 en bréfin voru sett inn á hlutabréfamarkaðinn á genginu 38. Flugið stóð þó stutt yfir því að hlutabréfaverðið var komið niður í 95 í dagslok og var í 68 viku eftir innkomuna. Orsökin fyrir tilvist Palm Computing er þó enn athygliverðari spuni en rússíbanaferð hlutabréfa- verðsins. Heild og hlutar Upphaflega var Palm hluti af fyrir- tækinu 3Com en ákveðið var að reka Palm sem dótturfyrirtæki og setja það svo á hlutabréfamarkað og loks að gera það að algerlega sjálfstæðu fyrirtæki. Ástæðan er að hlutar fyrirtækis geta verið meira virði en heildin, sem er í hróplegri mótsögn við núgildandi sam- runahugmyndafræði, þar sem heildin er meira virði en hlutarnir. Þessari aðferð hefur aðallega verið beitt af stórfyrir- tækjum sem hafa tekið „punktur com"- hluta fyrirtækisins og rekið sem sjálf- stæða einingu. Núverandi markaðs- aðstæður gera þennan kost mjög fýsilegan m.a. vegna þess að mikið magn af áhættufjármagni leikur lausum hala og áhættufjárfestar virðast alltaf taka meiri og meiri áhættu í von um skjótfenginn gróða. Þá hefur markaður- inn verið einkar móttækilegur fyrir netfyrirtækjum og nýjabrumi og hluta- bréfaverðið skotist upp eins og rakettur. Nasdaq-vísitalan hefur þannig hækkað um 1000 punkta á einum mánuði og var um 5000 þann 9. mars. Mikið fjármagn og hækkandi hlutabréfaverð tækni- og netfyrirtækja hefur einnig aukið eftir- spurnina eftir viðeigandi mannauði sem getur gert þessi fyrirtæki að einhverju öðru og meira en hugmynd. Með því að búa til sérstakt fyrirtæki utan um ákveðna starfsemi er hægt að bjóða þessum starfsmönnum hlutabréfa- vilnanir sem eru orðnar órjúfanlegur hluti af kjörum slfkra starfsmanna og það sem gerir marga þeirra að milljóna- mæringum. Án hlutabréfavilnana fást nauðsynlegir starfskraftar ekki til þess að ganga til liðs við fyrirtæki. Þessi græðlingaaðferð tók á sig mjög skemmtilega mynd í tilviki Palm og 3Com vegna þess að það kom í ljós að í lok fyrsta dags Palms á hlutabréfamarkaði var markaðsvirði þess rúmlega 53 milljarðar Bandaríkjadollara á sama tíma og móðurfyrirtækið 3Com var metið á 28 milljarða. Það er náttúrulega svolítið kómískt í ljósi þess að 3Com á enn 94% af heildarhlutafé í Palm og hefði mátt túlka þetta þannig að markaðurinn teldi 3Com fyrir utan hlutabréfaeignina í Palm vera minna en einskis virði. Græðlingar Talað er um að spinna af fyrirtæki nýtt fyrirtæki, sem gerist með þeim hætti að hlutafé í nýju fyrirtæki er dreift á milli hluthafa í móðurfélagi samkvæmt eignarhlutdeild þeirra. Þannig er aðskilið á milli fyrirtækjanna tveggja og hlut- höfum gert kleift að eiga annað en selja hitt. Stundum er um græðlinga að ræða, einungis lítinn hluta af rekstri fyrirtækis, t.d. rekstur vefsíðu eða ákveðna vöru eða þjónustu. Slfkir græðlingar sem verða til í kringum einhverja nýjung á markaði eru hugsanlega betur settir sem sjálfstættfyrirtækisemlifireðadeyrmeð viðskiptahugmyndinni í stað þess að vera hluti af stærri einingu þar sem árang- ur er ekki jafnnauðsynlegur. Arangur- inn vegur svo enn þyngra þegar umbun starfsmannaræðst að miklu leyti af gengi hlutabréfaverðs í fyrirtækinu. Græðling- ar geta líka hreinlega verið til vandræða innan fyrirtækis þar sem þeir soga til sín mikið fjármagn og geta þannig blásið upp gjaldaliðinn innan fyrirtækis á meðan þeir skapa engar tekjur í staðinn. Hefðbundin fyrirtæki eru metin út frá afkomu á hlutabréfamarkaðinum en græðlingarnir eru metnir á allt öðrum forsendum, eins og væntingum, tekju- streymi og markaðshlutdeild. Með því að taka græðlinginn út úr fyrirtækinu getur virði móðurfélags aukist þar sem gjaldaliðurinn er klipptur af eikinni. Á sama tíma fær það verðmikil hlutabréf sem það getur notað sem gjaldmiðil í yfirtökum og sameiningum. Spuni græðlinga vekur upp spurn- ingar um uppskiptingu fyrirtækja á tíma þar sem samrunar eru sagðir allra meina bót. Þeir sem hafa skoðað efnahags- kerfið yfir lengri tíma hafa reyndar tekið eftir því að tíðni samruna og sundur- liðunfyrirtækjaermjög tengdalmennum hagsveiflum. I lok níunda áratugarins var síðasta samrunabylgja, þó langtum minni en sú sem gengur yfir núna (sjá 9. tbl. 1999), enda draup fjármagnið eins og smjör af hverju strái en með efna- hagslægð í byrjun tíunda áratugarins varð allra meina bót að brjóta upp fyrirtæki í smærri einingarþarsem smærri einingar ættu meiri möguleika að bregð- ast við ytri aðstæðum en stórfyrirtæki. Kostnaðurinn við að reka stórt batterí sem skipti ekki máli í uppsveiflunni var allt í einu orðinn að stórvandamáli sem fyrirtæki urðu að bregðast við. Sum þeirra ákváðu að draga saman seglin í stað þess að skipta sér upp sem leiddi af sér fjöldauppsagnir starfsmanna og mikla andúð gagnvart stórfyrirtækjum. Spuni Nú eru stórfyrirtæki aftur orðin hvers manns hugljúfi og með árangurs- tengdri launastefnu hefur þeim tekist að lokka áhættufælna frumkvöðla frá því að stofna eigin fyrirtæki. En með því að fóstra nýsköpun og leyfa græðling- um að fá sitt eigið frelsi geta fyrirtæki, í næstum hvaða atvinnugrein sem er, náð að skapa andrúmsloft vaxtarfyrirtækis og náð til sín frumkvöðlum sem geta skapað mikil verðmæti með vinnu sinni og hugmyndum. Um leið getur það haldið stöðugleika og ávinningi stór- fyrirtækisins þó svo að hugmyndafræð- in þurfi að breytast til þess að jarðvegur sé fyrir græðlinga innan þess. Jarðvegurinn er undirspil, hljóma- gangur jasskombósins. Og sólóistinn reynir að nýta sér möguleikana sem felast í undirspilinu og leika af fingrum fram og spinna eins fagrar og frumlegar laglínur og mögulegt er. 1 Það getur verið ákjósan- legt fyrir fyrirtæki að búa til fyrirtæki um ákveðinn hluta rekstursins. 2 Þorvaldur Gylfason pró- fessor fjallar um launamun og menntun og áhrif þess á land og lýði. 3 Frá Guðmundi Magnús- syni prófessor kemur ann- ar þáttur af sjö um áhættu- stjórnun. Að þessu sinni 4erfjallaðumnýjarBIS-reglur og áhættu í bankakerfinu.
Beinir tenglar
