D ISBENDING Fyrri leið Fyrri leiðin gerir ráð fyrir að það áhættuálag sem bankarnir fái á sig verði alltaf einum flokki fyrir neðan þá einkunn sem viðkomandiríkissjóðurfær. Efrfkis- sjóður fengi 20% áhættuálag þá fengju allir bankar sem hefðu viðkomandi ríkisfang 50%álag. Hins vegar væri þak við 100% áhættuálag fyrir alla banka nema banka sem væru í löndum með ríkissjóðum með lakari einkunn en B-, þá væri þakið við 150% álagið. Þessar tillögur kunna að verða erfiðar í fram- kvæmd einkum vegna þess að til að halda samkeppnisstöðu sinni yrðu bankarnir að öllum líkindum að flytja ríkisfang sitt yfir í lönd sem væru í hæsta matseinkunnarflokkinum. Seinni leið Hin leiðin gengur út á að notast beint ' við það mat sem viðkomandi bankar fá hjá matsfyrirtækjum á borð við Standard & Poor's. Tillögurnar gera ráð fyrir að bankar með hæstu einkunn, þ.e.a.s. AAA til AA- haldi áfram að vera í 20% áhættuflokknum. Flestri bankar falla hins vegar undir 50% áhættuflokkinn sem hefði matseinkunnina frá A+ til BBB-, þar með taldir eru allir íslensku bankarnir sem hafa á ánnað borð mats- einkunn' en þeir eru með A3-lánshæfis- einkunn skv. Moody's. Bankar sem færu fyrir neðan B- í einkunn fengju hins vegar 150% álag. Þessar tillögur gera ráð fyrir að álagið sem flestir bankar búa við verði hækkað úr 20 í 50%. Eigin- fjárbinding lána til lántakenda með A3- lánshæfismat hækkar um margfeldið 2,5 þ.e.a.s. úr 20% í 50%. Til þess að lán- veitandinn sem sjálfur er undir reglurnar settur fái óbreytta arðsemi á lán til A3- lántakenda þarf hann að fá 2,5 sinnum hærra vaxtaálag á lánið en áður. Þannig munu hækkandi lánskjör velta áfram til hins „endanlega" lántakanda. Ekki er gerður greinarmunur á lang: tíma- og skammtímalánum í nýju tillög- unum m.a. vegna þess að komið hefur á daginn að þótt skammtímaútlán séu áhættuminni en langtímaútlán fyrir ein- staka banka kann að skapast kerfis- áhætta. Kerfisáhættan felst í því að bjáti eitthvað á í tilteknu hagkerfi vilja bankar ekki lána meira þangað. Megin- hlutinn af lánunum sem viðkomandi hagkerfi hefur fengið er svo í formi skammtímalána sem þarf að greiða upp en engin lán fást í staðinn. Við þessar aðstæður verður lausafjárþurrð og upp geta komið alvarlegar fjármálakreppur. Nefndin leggur til að lán sem eru að fullu tryggð með fasteignaveði í fasteign sem eigandinn býr sjálfur í eða leigir út verði áfram með 50% álagi. Hins vegar leggur nefndin til að lán með veðum í verslunar- og skrifstofuhúsnæði verði með 100% álagi. Ástæða þess er að miklar sveiflur hafa víða verið á fast- eignaverði verslunar- og skrifstofuhús- næðis, sem hefur leitt til bankakreppa t.d. í Hong Kong. í meðfylgjandi töflu má sjá kjarna tillagna Basel-nefndarinnar sem komu fram í sumar. Tegund skuldara og láns- hæfismat ræður hver vigt lána til viðkomandi verður og er hið síðarnefnda nýjung. í töflunni er notast við flokkun Standard & Poor's en allt eins má nota flokkun Moody's eða Fitch IBCA. y s Áhrif á lánakjör Islendinga Verði drögin óbreytt að veruleika gætu þau haft veruleg áhrif á lánskjör íslands erlendis. Eiginfjár- skylda bankanna hefur mikil áhrif á verðlagningu lána sem bankar og fyrir- tæki hafa aðgang að hvort heldur hér innanlands eða erlendis. Rétt er að minna á að þetta þýðir ekki að bankar láni ríkissjóðum á hvaða kjörum sem er, þrátt fyrir að ríkistryggð lán bindi ekki eigið fé: eftir sem áður stendur eftir útlána- áhætta. Framangreind hlutföll skýra hins vegar mismunandi lánskjör sem sambærilegum lántakendum bjóðast, vigti lán til þeirra ekki það sama í bókum lánveitanda. Ef nýju tillögurnar koma til fram- kvæmda munu lánskjör þegar í stað taka mið af breyttum reglum a.m.k. á öllum nýjum Mnum og einnig á þeim eldri í mörgum tilvikum því lánsskilmálar eru breytilegir. Sem dæmi má nefna að eiginfjárbinding lána til A3-lántaka úr hópi fjármálastofnana eða sveitarfélaga hækkarummargfeldið2,5úr20%í50%. Til að lánveitandi fái óbreytta arðsemi á lán til A3-lántaka þarf hann 2,5 sinnum hærri vaxtaálag á lánið en áður. Þannig munu hækkandi lánskjör velta áfram til „endanlegra" lántaka. Ef við reynum að gera okkur í hugarlund hvaða áhrif þessi breyting gæti haft fyrir innlenda lántakendurgetum við t.d. tekið erlendar langtímaskuldir ríkissjóðs, fjármála- stofnana og atvinnufyrirtækja sem sam- anlagt eru 317 milljarðar króna sam- kvæmt ársskýrslu Seðlabanka Islands í byrjun árs 1999. Tuttugu punkta hækk- un vaxta á þessa fjárhæð kostar um 650 milljónir króna árlega eða 0,1 % af vergri landsframleiðslu. Af þessu má ráða að . verulegir hagsmunir eru í húfi og verður athyglisvert að fylgjast með þróun þessa máls. Ólfklegt má þó teljast að tillögur Basel-nefndarinnar verði sam- þykktar í óbreyttu formi en samt sem áður veldur þetta töluverðri óvissu um starfsskilyrði íslenskra banka og atvinnulífs í framtíðinni. Ljóst er hins vegar að verði eiginfjárkröfurnar hertar mun það koma illa við hagkerfi eins og okkar sem er háð allnokkrum sveiflum og tiltölulega einhæfu atvinnulífi. Þetta kynni að hafa áhrif á rekstrarskilyrði íslenskra fjármálastofnana, hagnað og gengi hlutabréfa þeirra. 1 ÞeiríslenskubankarsemhafalánshæfismateruBúnaðarbanki íslands, Fjárfestlngarbankj atvinnulífsins, íslandsbanki og Landsbanki Islands. Aðrir sálmar Þrepum okkur niður Enn á ný leita aðilar vinnumarkaðarins á mið ríkisins um lausn á sínum vanda. í þetta sinn er beiðnin um nýtt skattþrep fyrir fólk undir 110 þúsund krónum í laun. Það er reyndar sérstætt að vinnumarkaðurinn geti aldrei samið um kaup og kjör án þess að leita í hlýjan faðm stóra bróður. Vissulega er nálægð ríkisins enn of mikil í viðskiptalífinu þótt úr hafi dregið á undanförnum árum. En bónin er ekki um að ríkið færi sig af vettvangi heldur að það beri byrðarnar með atvinnulífinu og létti skatta á fólki með laun á ákveðnu bili. Þessi beiðni er mjög úr takti við það þau almennu við- horf að stuðningur ríkisins við atvinnu- lífið eigi að vera sem minnstur. Enginn efast um það að þeir sem lægst hafa launin þurfi einnig að nota þjónustu ríkisins. Það er sanngjarnt að fyrir það greiði þeir gjald í formi skatta. Nú þegar eru þrjú skattþrep: 0%, 38% og 45%. Auk þess eru alls kyns bætur tekju- tengdar þannig að í raun eru skattþrep miklu fleiri. Fyrir kosningar voru allir stjórnmálaflokkar sammála um að ein helsta meinsemd í íslensku þjóðfélagi væru háir jaðarskattar. Ekki lækka þeir við að nýtt skattþrep bætist við því einhvers staðar þarf að bæta upp tekju- tap ríkisins. Eðlilegast er að auka ráðstöfunar- tekjur fólks með því að hækka laun. Flestir hagfræðingar hafa horfið frá hugmyndum um tekjujafnandi skatta og telja að stigvaxandi skattar hafi letjandi áhrif á vinnumarkaði. Þess vegna eiga atvinnurekendur ekki að sitja þegjandi hjá þegar verkalýðsforystan biður um nýtt skattþrep heldur eiga þeir beinlínis að leggjast gegn því. Þótt skammtíma- hagsmunir einstaka fyrirtækis geri slíkt meira aðlaðandi en launahækkun þá ættu samtök atvinnurekenda þvert á móti að berjast fyrir flötum tekjuskatti á öll laun. Hann yrði mun lægri en nú og dreifði byrðum þjóðfélagsins sanngjarnar, jafnvel þótt bæta yrði þeim lægstlaun- uðu upp tapið með launahækkunum. Stighækkandi tekjuskattur er í raun niðurgreiðsla ríkisins á launakostnaði vegna lægstu launa. íslendingar eru á móti ríkisstyrkjum erlendis. Erekki tíma- bært að snúast gegn þeim á heimavelli? ^_________________________________. ^Ritstjórn: Eyþór ívar Jónsson ritstjóri og^ ábyrgðarmaður, Benedikt Jóhannesson. Útgefandi: Talnakönnun hf., Borgartúni 23, 105 Reykjavík. Sími: 561-7575. Myndsendir: 561-8646. Netfang:visbending@talnakonnun.is. Málfarsráðgjöf: Málvísindastofnun Há- skólans. Prentun: Gutenberg. Upplag: 700 eintök. Öll réttindi áskilin. © Ritið má ekki afrita án leyfis útgefanda.
Beinir tenglar
