SKYNDIBITAMARKAÐURINN vísindastofnunar frá árinu 1997 þar sem spurt var um neyslu á skyndiréttum og til- búnum réttum getur þó gefið ákveðna vís- bendingu. Notaðar voru til viðmiðunar niðurstöður úr spurningunni „Hversu oft borðar þú skyndi- rétti?". Þótt spurningin mæli ekki neyslu í krónum og magni má finna heildar- fjölda máltíða og þannig áætla stærð og veltu markaðarins að gefnum ákveðnum forsendum um mannfjölda og verð hvers réttar. Til viðbótar var einnig spurt almennt um neyslu nokkurra vörumerkja sem flokkast sem tilbúnir réttir, eins og t.d. 1944, Ömmupizzur, Findus og Pizzaland. Sú könnun ætti því að gefa raunhæfa mynd af stærð þess markaðar sem hér er fjallað um, þ.e. markaðar fyrir rétti sem seldir eru í matvöruverslunum, ýmist kældir eða frosnir. Samkvæmt niðurstöðunum er heildar- fjöldi máltíða um 7,1 milljón miðað við að neysla þeirra, sem þátt tóku í könnuninni, endurspegli neyslu allra annarra lands- manna. Það þýðir að heildarveltan sé rúm- lega 2,1 milljarður króna, ef miðað er við l;hnlj'l Ætla má ab á síðasta 2 milljarba króna. að hver réttur kosti um 300 krónur. Hvað snertir neyslu einstakra rétta sógðust 23% þeirra, sem neyta skyndirétta, oftast kjósa 1944 réttina. Aðrar tegundir voru hins veg- ar með mun lægra hlutfall. Þó ber að hafa í huga þegar tölur úr þessari könnun eru skoðaðar að þær geta einnig innihaldið neyslu annarra rétta, t.d. þeirra sem neytt er á skyndibitastöðum því það getur jú ver- ið misjafnt hvaða merkingu fólk leggur í orðið „skyndiréttur". En hvað er það sem veldur þessari auknu eftirspurn og stækkun markaðar- ins? Hvers vegna kýs fólk í ríkari mæli að Neyslukönnun 1997 Rétt/r sem spurt var um í könnuninni. spara sér tíma og fyrirhöfn sem fylgir matreiðslu með því að kaupa tilbúna rétti? Engin ein skýring er algild í þessu sambandi. Almennt er talið að or- sakirnar séu fyrst og fremst fólgnar í ýmsum þjóðfélags- breytingum og öðruvísi neysluvenjum. Meðalfjöl- skyldan hefur minnkað og fleiri kjósa að búa einir. Auk- in atvinnuþátttaka kvenna hefur orsakað að minni tírni gefst til að sinna matseld, jafnframt því sem ráðstöfunartekjur heim- ilanna hafa aukist sem gerir fólki frekar kleift að kaupa meira af unnum matvælum. Loks eru órbylgjuofnar orðnir mun al- gengari en áður. Reyndar er engin önnur þjóð í heimin- um sem slær íslendinga út í örbylgjuofna- eign en samkvæmt neyslukönnun Hagstof- unnar frá árinu 1995 kemur fram að ör- bylgjuofnar eru til á um 64% íslenskra heimila. I sambærilegri könnun tíu árum áður var sama hlutfall rúmlega 12%. Eitt atriði til viðbótar er sérstaklega talið hafa haft áhrif á neyslu tilbúinna rétta en það er sú staðreynd að meðalaldur ís- lendinga, sem og annarra vestrænna þjóða, er að hækka en neyslukannanir hér- lendis hafa sýnt að tílbúnir réttir eru sífellt að verða vinsælli hjá eldri aldurshópum. Ýmsar aðrar breytingar á mörkuðum hafa mikil áhrif á framleiðslu matvæla. Til dæmis eru neytendur orðnir meðvitaðri um hollustu og gæði matvæla, jafnframt því sem þær raddir verða sífellt háværari sem krefjast þess að framleiðslan fari fram á umhverfisvænan máta. Þá eru sérein- kenni í matarvenjum að minnka og fram- boð matvæla sem eiga sér fyrirmynd í mat- arvenjum framandi þjóða að aukast. Loks eru áhrif smásala á framleiðsluna sífellt að aukast. En hvaða áhrif hafa þessar breytingar á íslenskan markað fyrir tilbúna rétti? Hafa þær t.d. komið fram í breyttu vörufram- boði? Könnun, sem greinarhöfundur gerði á nokkrum fyrirtækjum sem framleiða og selja tilbúna rétti á íslandi, leiddi í ljós að 1944 ðmmupizzur Borgarnespizzur Daloon Bónuspizzur Hagkaupspizzur Fintlus Pizzaland Linda McCartney Goði Prakkarapizzur Heimild: Félagsvísindastotnun Háskóla íslands forsvarsmenn þeirra eru mjög meðvitaðir um þá þró- un sem hér hefur verið rakin. Það er hins vegar misjafnt hvernig fyrirtækin hafa brugðist við þessum breyt- ingum að því er snertir vöru- framboð og áherslur í mark- aðsmálum. Rétt er að taka fram að fyrirtæki í þessum geira hérlendis eru mjög misjafnlega stödd hvað varð- ar fjármagn til vöruþróunar og markaðssetningar. Það, sem helst aðgreinir fyrirtækin, er stærð þeirra. Hjá stærri fyr- irtækjum er framleiðsla tilbúinna rétta að- eins hluti af heildarstarfseminni, aðalá- herslan er ennþá fólgin í framleiðslu minna unninna matvæla. Hér er átt við fyrirtæki eins og Sláturfélag Suðurlands og Kjötum- boðið auk nokkurra stórra frystihúsa, eins og t.d. Vinnslustöðvarinnar í Vestmanna- eyjum, sem hafa á síðustu árum sett á markað hér á landi fullunnar fiskafurðir í neytendaumbúðum. Flest þessara fyrirtækja eru gömul og rótgróin í íslensku atvinnulífi og hafa því yfir að ráða starfsfólki með mikla reynslu og fagþekkingu á sínu sviði. Möguleikar þeirra í tengslum við vöruþróun og mark- aðssetningu eru því mun meiri en smærri fyrirtækjanna. Minni fyrirtækin hafa flest aðeins starfað í fáein ár og er starfsmanna- fjöldi þeirra yfirleitt á bilinu 5-10 manns. Það, sem einkennir þau, er sérhæfing í vöruframboði en þau sinna nær eingöngu framleiðslu á tilbúnum réttum. Staða þeirra flestra er þvi gjörólík þeim stærri að því er snertir reynslu á markaði, fagþekk- ingu og fjárhagsstöðu. Það, sem reyndar fyrst og fremst háir þeim, er skortur á þessu þrennu til að geta þróað og sett á markað tilbúnar vörur. Úrræði þeirra hafa verið fólgin í að leita aðstoðar hjá opinber- um aðilum, eins og td. Iðntæknistofnun, og hjá hinum ýmsu sjóðum í sambandi við faglega ráðgjöf og fjármógnun. Ef skoðaðar eru þær breytingar sem orðið hafa á neytendamörkuðum og hvern- ig íslenskir framleiðendur hafa brugðist við þeim kemur ýmislegt athyglisvert í RETTUR ER SETTUR! í neysluköniiun Félagsvísindastofnunar Háskóla íslands á síðasta ári var spurt um 11 rétti - en Askur víðförli var þar ekki á meðal því hann kom ekki á markað fyrr en sl. vor. Út frá könnuninni má ætla að 7,1 milljón tilbúinna rétta - að sóluverðmæti 2,1 milljarður króna - seljist í matvöruverslunum á ári! 35
Beinir tenglar
