Frjáls verslun

						í stímabraki við glæsibúið illþýði, sem rakar saman gróða á þjónustu

við lægstu fýsnir og þarfir mannskepnunnar. Krimmahópurinn,

sem þeir Ormar og Ranúr lenda inni í, heldur til á kránni Rauðu

Önnu; þetta er skrautlegt lið, ekki syndlaust sem sé en góðhjartað

og hliðhollt veglausum Islendingum, þegar á reynir. Svo er ástín á

næsta leiti hjá Ranúr, sem tekur saman við eina smámelluna, sem er

víst til allrar lukku hætt að praktísera, svo að ekki þarf að banna leik-

ritið inn á sextán vegna þess, og í leikslok, þegar Ormur snýr heim

laus og liðugur, ákveður vinurinn að fara að búa í Danmörku. En

Ormur kemur víst örugglega aftur næsta sumar og fær þá vinnu hjá

einum af góðu glæponunum, sem einnig er vikinn af braut lastanna

og búinn að ráða sig hjá Securitas.

Sú var tíð, að ýmsir voru vongóðir um, að Ólafur Haukur Simon-

arson yrði með tímanum alvöru leikskáld. En það hefur farið fyrir

honum eins og mörgum öðrum ágætum höfundum: Hann hefur

fundið formúlu sem aflar honum vinsælda hjá stórum hópi áhorf-

enda, og nú hugsar hann um fátt annað en halda þeim vinsældum.

Hann veit við hverju þessir áhorfendur hans búast af honum og

hann tekur enga áhættu í von um að stækka ofurlítið andlegan sjón-

hring þeirra eða hefja smekk þeirra á æðra stig. Hann er líka svo

heppinn að eiga aðgang að færum leikstjóra, sem leggur alla fag-

mennsku sína að fótum hans og þjónar honum af fullkominni holl-

ustu og algeru gagnrýnisleysi. I þeim heimi, sem Olafur býður nú

orðið gestum sínum reglulega að ganga í, fer flest vel að lokum,

nema hvað ein og ein sál verður að fá að glatast, svona rétt tíl að gjal-

da raunsæinu lágmarks varaþjónustu. En það platar engan nema

kannski blindustu aðdáendur skáldsins. Hér fer ein af pæjunum á

Rauðu Önnu í hundana í eitursukki stórborgarinnar og það brást

ekki: Tregaljóðið, sem Helgi Björnsson í gervi hins sorgmædda

elskhuga var látinn syngja yfir týndri ástkonu sinni, varð eitt hjart-

næmasta andartak sýningarinnar. Tilfinningasemin er eitt af aðal-

trompum Ólafs Hauks, að ógleymdri frábærri hnyttni hans í leik tíl-

svaranna, sem bregst hér ekki frekar en endranær.

Að öðru leyti er heldur fátt um fína drætti í þessum leik. Hljóm-

sveitargryfjan gín milli sviðs og salar, þannig að leikendur verða að

taka á öllu sínu til að ná fram í salinn, en það verður til þess, að leik-

urinn fær allur fremur stórkarlalegt, jafhvel hávaðakennt yfirbragð.

Efniviðurinn, sem Ólafur Haukur leggur leikendum til persónu-

sköpunar, er að þessu sinni með rýrasta móti, en það er samt ekk-

ert upp á þá Baldur Trausta Hreinsson og Berg Þór Ingólfsson

að klaga í aðalhlutverkunum. Af liðinu á Rauðu Önnu var Litli-Jens

Jóhanns Sigurðarsonar langskemmtilegastur, enda hlutverkið

betur skrifað en hin. Ég fann að vísu sjaldan votta fyrir hinu fræga

danska „lune" hjá Jóhanni eða öðrum leikendum, en það verður ein-

nig að vera smekksatriði. Ekki fann ég heldur mikinn keim af Dan-

mörku í steinveggjum Grétars Reynissonar sem umlykja sviðið

eins og fangelsismúrar. SD

Ósamið leikrit

Kaffi eftir Bjarna Jónsson á litla sviði Þjóðleikhússins   * "k

Leikstjóri: Viðar Eggertsson

Leikmynd og búningar: Helga I. Stefánsdóttir

Íleikriti Bjarna Jónssonar, sem af einhverjum lítt skiljanleg-

um ástæðum ber heitið Kaffi, er fólk að berjast við fortíðina

með ýmsum hætti. Aldraður maður við dyr dauðans verður

Margrét Vilhjálmsdóttir kemur á óvart í Popphorni.

fyrir ásókn drukknaðs sonar, sem hann átti víst á sínum tíma þátt

í að hrinda í glötun með harðneskjulegri framkomu. Gamalt

kærustupar hittist aftur - rétt eins og hjá Jökli - og kemst að raun

um, að fennt er í öll spor til baka. Þarna er líka ung kona að leita

að hamingjunni og heldur sig finna hana i brennivíni eða sexi,

sem kemur að sjálfsögðu fyrir lítið. Allt tengist þetta í fjölskyldu-

sögu, sem fer fram í smáþorpi úti á landi, þar sem fótboltinn skip-

ar stóran sess í hugum fólksins, eins og í heimabæ höfundar,

Akranesi.

Þvi skal síst neitað: Á þó nokkrum stöðum bregður í orðræðu

þessa leiks fyrir hnyttnum tilsvörum og skemmtilegum tilþrifum,

jafnvel ff umlegum og óvæntum myndhverfingum, eins og þegar

unga konan hamingjuþyrsta er látin segja: „Það er svo lítið að ger-

ast hjá mér í lífinu að ég gufa upp á hverjum einasta degi! Svo rign-

ir mér niður í hin og þessi rúm, um allan bæ." Hitt er þó miklu al-

gengara, að samtölin lyppist niður í hreina flatneskju, og þá getur

útkoman orðið eitthvað á þessa leið (það er gömlu elskendurnir að

finnast):

„Steinar: Þú ert ekki frjáls.

Vilborg: Af hverju segirðu það?

Steinar: Ég er næmur á óhamingju fólks.

Vilborg: Þá skaltu hlusta.

Steinar: Hvað...?

Vilborg: Það er einn hlutur sem þú verður að skilja. Það eiga

allir sína eigin veröld. Það eiga allir sinn sannleika! Skilurðu það

semégsegi?! (Dok).

Steinar: Ég er búinn að komast að því hvað það er sem ég hef

alltafþráð. (Þögn). Og ég hef beðið eftir því alla ævi. (Þögn).

Ást. Ég vil ást. ÁST! ÁST! ÁST! (Hann segir orðið í sífellu og

ber um leið hnúum í veggi. Hættir.)

Vilborg: Farðu.

Steinar: Ég elska þig."

Bjarni Jónsson hefur sem sagt ekki enn uppgötvað, að orð eru

dýr á leiksviði og lifa þar fremur í krafti þess, sem okkur er leyft

að ráða í, undirtextanum eins og það er stundum nefnt á fagmáli,

en því sem klesst er framan í áheyrendur. Kannski hann hefði

eftir allt saman þurft að lesa Jókul betur.

Leikhúsgagnrýni Jóns Viðars Jónssonar

77