FIMMTUDAGUR 1. DESEMBER 1994 MORGUNPOSTURINN FRETTIR 15 i Islendingar eru 20 árum á eftir nágrannaþjóðunum í meðferð á sorpi. Um 90 prósent þess sorps sem barst í Sorpu í fyrra var urðað í jörðu án flokkunar. Þau fyrirtæki sem starfa að endurvinnslu segja einokunar- risann vinna markvisst á móti sér og markmið Sorpu sé einungis að koma sem mestu rusli í jörð- ina án þess að fólk taki eftir því. Fulltrúar austur- ríska fyrirtækisins Rupert Hofer hyggjast gjörbylta sorpvinnslu hér- lendis. „Leiktjöld lýrir gamal- dags öskuhauga" Sorpa hefur verið gagnrýnd harðlega allt frá því að fyrirtækið j hóf starfsemi sína í maí 1991. Fyrirtækið er í eign sveitarfélag- anna á höfuðborgarsvæðinu og fer stærð eignarhluta hvers og eins eft- ir íbúafjölda þeirra. Deilt var frá upphafi á fyrirhug- aða meðferð fyrirtækisins á úrgangi og bent á að Sorpa væri í raun ein- ungis yfírbyggðir öskuhaugar, sem hafa ekkert með nútíma endur- vinnslu á sorpi að gera. Þá var gagnrýnt að stofnfé Sorpu, 115 miiljónir króna, væri allt of lítið og fjármagnskostnaður vegna nauð- synlegra fjárfestinga myndi kafsigla fyrirtækið innan fárra ára og koma í veg fyrir framþróun þess á sviði endurnýtingar á meðan það lifði. Skuldir Sorpu í dag nema tæpum milljarði króna. ¦ Stofhun Sorpu var kynnt sem stórt skref fram á við í meðferð úr- gangs á höfuðborgarsvæðinu og að tilkoma fyrirtækisins boðaði „tíma- mót í umhverfismálum" hérlendis eins og Ögmundur Einarsson, framkvæmdastjóri Sorpu, komst að orði í fyrstu árskýrslu fyrirtækisins. Staðreyndin er aftur á móti sú að á árinu 1993 fóru aðeins 11 prósent þess úrgangs sem barst Sorpu til endurnýtingar eða 9.105 tonn og var það að mestu forflokkað sorp sem barst móttökustöð fyrirtækis- ins í Gufunesi. Samtals fóru 82.726 tonn af sorpi í gegnum stöðina í fyrra. Stærstur hluti þess var timbur sem kurlað var í Sorpu og notað til brennslu í Járnblendiverksmiðj- unni á Grundartanga. Mikið af timbrinu sem berst til Sorpu er heillegt og vel nýtanlegt til bygg- ingaframkvæmda og í smáiðnaði en enginn áhugi virðist vera innan Sorpu fyrir þessum nýtingarmögu- leika. Forflokkaður pappír og pappi Stsem berst Sorpu er fluttur til Sví- þjóðar, þar sem meðal annars er unnið úr honum sellófíber, en það er dýrt hráefni sem nýtist til margs konar iðnframleiðslu. Endur- vinnslufyrirtækið Gámur í Hafnar- firði býr yfir vélakosti til að endur- vinna sellófíber úr pappír en Sorpa hefur ekki sinnt óskum forráða- manna fyrirtækisins um að láta því í té hráefni án nokkurra haldbærra útskýringa, að sögn þeirra. Þessum ásökunum mótmælir fram- kvæmdastjóri Sorpu og segir engar slíkar óskir hafa borist fyrirtækinu. Bílflök og stærri málmhlutir sem gætu valdið skemmdum á böggun- arpressu Sorpu eru fluttir í Furu hf. til böggunar og útflutnings. Raunveruleg endurvinnsla á veg- um Sorpu á liðnu ári var því engin, að undanskilinni tilraun í fram- leiðslu á lífrænum jarðvegi og flokkun úrgangsefna mjög tak- mörkuð. Móttökustöðin er flöskuháls Stærstur hluti sorps sem berst til stöðvarinnar fer óflokkað í þró og þaðan með færibandi í pressu sem þrýstir því saman í bagga til urðun- ar. Þær þjóðir sem taka umhverfis- mál sín alvarlega eru löngu hættar að bagga og urða sorp með þessum hætti og hvort sem litið er til Bandaríkjanna eða Evrópu er heimilissorp nær undantekningar- laust flokkað að einhverju leyti inn- an veggja heimilanna. Dr. Einar Valur Ingimundar- son efnaverkfræðingur er einn þeirra sem telja meðferð Sorpu á úrgangi algjörlega óviðunandi og segir hana ekki eiga neitt skylt við raunverulega endurvinnslu. Allt frá því fyrirtækið var sett á stofn, og jafnvel fyrir þann tíma, gagnrýndi hann harðlega að ekki væri gengið út frá því í rekstri Sorpu að heimilissorp væri flokkað. Lét hann í ljós þá skoðun sína að ef alvöru endurnýting ætti að eiga sér stað á vegum Sorpu væri óhugsandi að reka móttökustöðina á einu gólfi. Aðstandendur Sorpu stóðu í þeirri trú að gámastaðirnir kæmu til með að sjá um forflokkunina og einnig að fyrirtækin í atvinnulífinu skiluðu sorpinu flokkuðu en þær spár rættust ekki. Einungis 16.110 tonn af sorpi bárust gámastöðvun- um í fyrra en forsvarsmenn Sorpu hafa meðvitað reynt að draga úr notkun þeirra í sparnaðarskyni með takmörkuðum opnunartíma og hærri gjaldtöku. Markmið fyrir- tækisins virðist því helst vera að urða sem mest af sorpi og gera það með sem minnstum tilkostnaði. Fornleífar framtíðarinnar Einar telur böggun á óflokkuð- um úrgangi sem berst Sorpu tíma- skekkju en baggarnir eru grafnir í jörðu á Álfsnesi í Kjós. „Lykilefnin fyrir rotnun á úr- gangi eru súrefni og vatn," segir hann. „Ef sorp er þjappað og press- að, hægir á rotinu og það rotnar nánast aldrei. Menn eru að grafa sig niður á svona hauga erlendis eftir 50 ár og finna pulsur sem eru ekki rotnaðar. Hérlendis er kaldara en víðast annars staðar svo menn eru að undirbúa fornleifarannsóknir 25. aldarinnar með bögguninni." Einar segir ef að ef rétt væri að málum staðið í Sorpu væri hægt að nýta að minnsta kosti 50 prósent af heimilissorpinu, sem fer óflokkað í gegnum fyrirtækið, í jarðvegsgerð. Við það mundu urðunarsvæðin sparast og auk þess mætti hafa ágætistekjur af sölu á lífrænum jarðvegi. „Við hönnun Sorpu var ekki útbúin nein aðstaða til að framkvæma þetta og fyrirtækið hefði lent í óþægilegum málum gagnvart nágrönnum," segir hann. „Það sem þess í stað er stílað inn á er að sorpið hafi stutta viðkomu í stöðinni svo það fari ekki að anga. Allt er gert til að þetta líti sem best út á yfirborðinu en Sorpa er ekkert annað en leiktjöld fyrir gamaldags öskuhauga." Þau einkafyrirtæki sem reynt hafa að hasla sér völl á sviði sorp- flokkunar og endurvinnslu hér- lendis á undanförnum árum segja Dr. Einar Valur Ingimundarson efnafræðingur segir meðferð I Sorpu á úrgangi algjörlega óvið- unandi og hún eigi ekkert skylt við endurvinnslu. m Guðjón Þor- björnsson, for- stjóri Gáms' og fulltrúi Rupert Hofer á íslandi. Austuríska fyrir- tækið segist nú þegar hafa náð fram 70 prósenta endurvinnsluhlutfalli. Ögmundur Ein- arsson, fram- kvæmdastjóri Sorpu, boðaði tímamót í um- h verf ismálum með tilkomu fyr- irtækisins. Hann situr undir ámæli fyrir skort á samstarfsvilja og Sorpa er sökuð um að vinna markvisst gegn flokkun úrgangs- efna og framgangi endurvinnslu- fyrirtækja. Sorpu vinna markvisst gegn tilvist sinni með gjaldskrárbreytingum og ekki sýna neinn samstarfsáhuga. Rekstrargrundvöllur þeirra byggist í flestum tilfellum á að veita mót- töku óflokkuðu sorpi fyrir lægra gjald en Sorpa. Þau flokka það síð- an niður og skila því í Sorpu en skilagjald á flokkuðum úrgangi er töluvert lægra en á óflokkuðu sorpi. Gegn flokkun og endurvinnslu Guðjón Þorbjörnsson er for- stjóri Gáms en fyrirtækið sérhæfir sig í móttöku og flokkun á iðnaðar- sorpi. „Við skilum forflokkuðum úr- gangi í Sorpu sem tekur á móti honum og urðar hann," segir hann. „Maður spyr sjálfan sig óhjákvæmi- lega til hvers í helvítinu maður er að flokka. Við værum búnir að setja upp frekari vélakost hérna ef vinnuumhverfið væri ekki svona óöruggt vegna Sorpu. Það sem við höfum gert til að reyna að bæta okkar stöðu höfum við yfirleitt fengið í bakið aftur vegna við- bragða Sorpu." Hreinsistöðin er fyrirtæki sem sérhæfir sig í að endurvinna filmur úr framköllunarvökva og minnka umfang afgangsefnanna um 85 pró- sent. Kristinn Ragnarsson, for- stjóri Hreinsistöðvarinnar, er myrkur í máli varðandi Sorpu og Ögmund Einarsson, framkvæmda- stjóra fyrirtækisins. „Sorpa er alveg ótrúiegt fyrirtæki," segir hann. „- Þetta er bara tímaskekkja í þjóðfé- laginu. Ögmundur kærir sig ekki um neitt samstarf og hann er kóng- ur þarna. Við höfum misst um helming viðskipta okkar vegna þess að Sorpa hefur lækkað gjaldskrána fyrir móttöku á framköllunarvökva um 68 prósent og það á forsendum sem er alveg óljóst hvort standi. Á sama tíma hafa aðrir liðir í gjald- skrá Sorpu hækkað." Hugmynd að framtiðarlausn Guðjón Þorbjörnsson og Jónas Hagan Guðmundsson eru fulltrú- ar austuríska fyrirtækisins Rupert Hofer sem sagt var í fjölmiðlum fyrir skömmu að hefði áhuga á að kaupa Sorpu. Jónas segir þennan fréttaflutning ekki alls kostar rétttan. „Rupert Hofer þykir fysilegur kostur að setja upp flokkunar- og endurvinnslustöðvar hérlendis en ekki endilega að kaupa Sorpu." En er Sorpa góð fjárfesting að hans mati í ljósi þess hve fjár- magnskostnaður fyrirtækisins er gífurlegur? „Þetta er að mörgu leyti flókin fjárfesting. Skuldir Sorpu eru miklu meiri en eignirnar. Einnig er þetta samlagsfyrirtæki þannig að ekki er hægt að kaupa það nema því verði breytt í hlutafélag. Fyrirtækið mun hefja hér starfsemi hvernig sem við- ræðurnar um Sorpu fara. Ég er þeirrar skoðunar að þetta gæti orðið allra hagur. Rupert Hof- er er með fjármagnið en það er geysilegt fjármagn sem þarf að leggja í þetta og það væri hagstætt fyrir Islendinga í stað þess að vera að fá alltáf lánað fyrir öllu sem er gert hérna." Jónas segir Rubert Hofer bjóða upp á framtíðarlausn í endur- vinnslu fyrir Islendinga. „Ég myndi segja að þetta yrði mesta umhverfisátak sem haft hafi verið í frammi hér á landi af því að þá förum við loksins að hugsa um hvað við gerum við allan þennan úrgang. Við mundum koílsteypa þeirri starfsemi sem Sorpa rekur í dag. Endurvinnsluhlutfallið hjá Rupert Hofer í Austurríki er yfir 70 prósent og það yrði með líku sniði hérlendis. Þeir eru að reyna að komast upp í meira en 90 prósenta endurnýtingu úti og um leið og það tekst mundum við njóta góðs af því hér." Endurvinnsla Ögmundur Einarsson, fram- kvæmdastjóri Sorpu, lét þau um- mæli falla í sjónvarpi að fulltrúar Rubert Hofer hafi ekki haft sam- band við sig í tengslum við áhuga sinn á Sorpu. Jónas segir þetta ekki rétt. Óflokkað sorp rennur í gegnum Sorpu og er eingöngu sett í bagga áður en það er urðað. Baggarnir koma í veg fyrir eðli- lega rotnun og sorpið varðveitist óskemmt í hundruðir ára. „Guðjón Þorbjörnsson óskaði eftir fundi við Ögmund en hann sá ekki ástæðu til að hitta okkur og segir núna að við séum að reyna að fara á bakvið við hann. Við reynd- um síðan að fá að kynna hugmynd- ir okkar á fyrsta fundi stjórnar Sorpu og hringdum í Kjartan Jónsson stjórnarmeðlim en þeir sáu ekki ástæðu til að kalla okkur á sinn fund." Jónas segir Rupert Hofer ekki setja afgangssorp, sem er urðað, í bagga heldur gangi fyrirtækið frá því með þeim hætti að súrefni hafi að því greiðan aðgang. Afurðir til endurvinnslu eru aftur á móti flokkaðar og baggaðar og sendar í þar til gerðar stöðvar sem nota þær sem hráefni. Jónas~ gerir einnig ráð fyrir að eft- irspurn eftir hráefni til endur- vinnslu innanlands yrði svarað en mörg fyrirtæki hafa kvartað undan litlum samstarfsvilja Sorpu í því sambandi. „Ef endurvinnsla svarar ekki kostnaði hér þá værí jafnvel hægt að flytja eitthvað af hráefninu út í endurvinnslustöðvar okkar þar," segir Jónas. „Öll þessi helstu efni yrðu nýtt aftur eða geymd þannig að hægt væri að nota þau. Það sem fellur til afgangs verður þá búið að fara í gegnum nákvæma greiningu þannig að tryggt er að engin skað- leg efni sleppa í gegn. I dag er ástandið á Islandi þannig að ef þú hendir rafgeymi eða máln- ingardós með heimilissorpi þá er því bara sturtað í þjöppunarvél uppi í Sorpu sem baggar þetta og svo er því hent ofan í jörðina."
Beinir tenglar
