MANUDAGUR 30. JANUAR 1995 MORGUNPOSTURINN SKOÐUN 15 Menn Ágúst Einarsson, hagfræðiprófessor og ritari Þjóðvaka Brúðguminn sem varyfirgefinn á brúðkaupsnóttina Þeir eru sjálfsagt margir sem misst hafa af þeirri staðreynd að Ágúst Einarsson er pólitíkus^ Alveg á sama hátt og menn geta-gengið með skáld í maganum svo áratug- um skiptir án þess að nokkur verði þess var, geta aðrir gengið með þingmann í maganum og ef ein- hver rekur augun í bumbuna þá er líklegra að þeir telji viðkomandi feitan en að hún hafi einhverja pól- itíska merkingu. En það er semsagt komið í Ijós að bumban á Ágústi Einarssyni hefur pólitíska þýðingu. Hún er þverpólitísk og stendur út í átt til fólksins. I gær var Ágúst kosinn ritari Þjóðvaka, stjórnmálasamtaka sem sumir halda að sé hreyfing Jóhönnu Sigurðardóttur, en Agúst og fleiri vita að er hreyfing fólksins. Þrátt fyrir að lítið fari íyrir þessu starfi í öðrum stjórnmálaflokkum íslensk- um má rifia upp að víða erlendis þykir ekkert embætti stærra og betra í stjórnmálaflokkum. Það má segja að sá valdi sem á haldi. Og Ágústi er vel treystandi til þess að gera mikið úr þessu embætti — jafnvel svo að hann verði kallaður aðalritari. Fyrir þá sem eru búnir að gleyma fyrri pólitískum afrekum Ágústar skal hér rifjað upp það helsta. Hann gekk úr Alþýðuflokknum með Vil- Fiölmiðlar mundi Gylfasyni á sínum tíma án þess að nokkur yrði þess sérstaklega var. Hann gekk síðan aftur í Al- þýðuflokkinn án þess að nokkur yrði þess sérstaklega var. Síðan var hann formaður samninganefndar ríkisins og lét þá heldur til sín taka. Forystumenn ríkisstarfsmanna eru enn með verk eftir talnaþrautir Ág- ústs. Og hann var formaður banka- ráðs Seðlabankans en hætti því þeg- ar Steingrímur var ráðinn banka- stjóri. Sjálfur hafði Ágúst auga á stólnum og gat ekki fengið af sér að skjóta honum undir rassinn á Steingrími. Síðan hætti hann í AI- þýðuflokknum aftur án þess að nokkur yrði þess sérstaklega var. Síðan poppaði hann upp sem væn- legur kandídat Þjóðvaka í Reykja- neskjördæmi og nú sem ritari flokksins. Af þessu má sjá að Ágúst hefur ýmislegt að leggja til íslenskra stjórnmála. Hann vill ekki láta rík- isstarfsmenn fá of mikil laun og hann vill ekki að Steingrímur sé Seðlabankastjóri. Ef frá eru slepptir ríkisstarfsmenn og Steingrímur er erfitt að sjá að nokkur maður geti verið þessu ósammála. Og þegar maður sér þetta svona fyrir framan sig þá er eðlilegt að spyrja: Vantar ekki þessa rödd inn á þing? Einhverjir kunna að halda að AfSúðavík ogKobe „Afþessu má sjá að Ágúst hefur ýmislegt að leggja til íslenskra stjórnmála. Hann vill ekki láta ríkisstarfsmenn fá ofmikil laun oghann vill ekki að Steingrímur sé Seðlabankastjóri. Effrá eru slepptir ríkisstarfsmenn og Stein- grímur er erfiU að sjá að nokkur maðurgeti veriðþessu ósammála." þetta sé ekki næg reynsla af pólitík og ekki nógu djúp heimssýn. Og jafnvel benda á að þegar Ágúst bar upp sjávarútvegsstefnu sem hann hafði samið fyrir landsfund Þjóð- vaka hafi allt orðið vitlaust og menn vaðið á dyr. Það bendi ekki til mikilla pólitískra hæfileika. Þrátt fyrir að hver Islendingur hafi sína sjávarúrvegsstefnu hafa allir flokkar getað soðið saman einhverja vit- leysu til að samþykkja á sínum landsfundum. Landsfundir eru nokkurs konar brúðkaupsafmæli og landsfundur Þjóðvaka um helg- ina var því nokkurs konar brúð- kaup. Frammistaða Ágústs hafi því verið ámóta og brúðguma sem má sjá á eftir brúðurinni út úr svefn- herberginu með formælingar á vör- unum. En á móti má benda á að þeir sem fóru voru nú svona og svona. Það er ekki við Ágúst að saka þótt þeir skilji ekki sjávarútveginn. Og hann veit hvað hann syngur í þeim málum. Hann veit að sumir eru einfaldlega vitlausari en aðrir. Hann komst að því í Alþýðuflokkn- um, Bandalagi jafnaðarmanna, aft- ur í Alþýðuflokknum, í bankaráði Seðlabankans og samninganefnd ríkisins. Og nú í Þjóðvaka. Það virðist vera sama hvert Agúst fer, alltaf elta vitleysingarnir hann. ÁS Stundum fær maður það á til- finninguna að aldrei fáist neitt vit í umræðu um fjölmiðla á íslandi. Nú síðast blésu nokkrir fjölmiðlar lífi í hana í kjölfar snjóflóðanna í Súða- vík, einkum Stöð i með sérkenni- legri stjórn á þættinum Á slaginu fyrir rúmri viku og Morgunblaðið með opnugrein í gær. Þrátt fyrir til- raunir fjölmiðlafólksins til að fá einhvern til að skammast út í fjöl- miðlana fyrir að hafa gengið of langt tókst það ekki. Flestir voru á einu máli um að fjölmiðlarnir hafi ekki gengið of langt ef undan er skilið að Ríkissjónvarpið birti nöfn hinna látnu áður en nánustu að- standendur fengu að heyra fréttirn- ar. Sú mistök hljóta að skrifast ekki síður á reikning þeirra sem stjórn- uðu björguninni en starfsmanna Ríkissjónvarpsins. En niðurstaða greinarinnar í Mogganum og þátt- arins á Stöð 2 var að fjölmiðlar hefðu ekki gengið of langt. Og hún gefur í raun tilefni til að spyrja hvort fjölmiðlar hafi ef til vill geng- ið of skammt. Einhverra hluta vegna hefur sú hefð fest í sessi á íslandi í tengslum við slysfarir að óþægilegra spurn- inga er ekki spurt á meðan þær brenna heitast. Þær efu látnar bíða þar til versta áfallið er afstaðið eða er aldrei varpað fram. Á sama tíma og íslenskir fjöl- miðlar sögðu frá snjóflóðunum í Súðavík greindu japanskir fjölmiðl- ar frá enn hrikalegri náttúruham- „Skipfarast ekki einungis vegna óveðurs heldur vegna vanbúnaðar skipsins sjálfs eða vangetu stjórn- endaþess. Húsin íjapan hrundu ekki bara vegna jarðskjálfta heldur vegna þess aðþau voru ekki nógu traust. Snjóflóðið í Súðavík féll á húsin vegna þess að þau höfðu verið byggð á svœði sem var ekki öruggt fyrir snjóflóðum." förum, jarðskjálftunum í Kobe. Strax á fyrsta degi snerust spurn- ingar þeirra um hvernig þetta gæti gerst. Hvernig gat það gerst að í landi þar sem búist væri við hörð- um jarðskjálftum og allar byggingar hannaðar með það í huga, að stærstu mannvirki hryndu eins og spilaborgir? Islenskir fjölmiðlar forðuðust slíkar spurningar. Blaða- og fréttamenn virðast hafa talið slíkar spurningar óviðeigandi, eins og í þeim fælist ásökun um að slys- farirnar væru einhverjum að kenna. I Japan kom það fram að menn hefðu í raun valið að hafa bygging- arnar ekki traustari en þær voru. Þeir stóðu frammi fyrir því að eftir því sem byggingarnar yrðu traust- ari, því dýrari væru þær. Og þeir hefðu einfaldlega valið byggingar sem voru nokkuð traustar og nokk- uð dýrar í stað þess að velja bygg- ingar sem voru mjög traustar og mjög dýrar. Slys og eyðilegging af völdum náttúruhamfara eru aldrei einvörð- ungu náttúrunni að kenna. Þær eru hamfarir af mannavöldum að hluta. Skip farast ekki einungis vegna óveðurs heldur vegna van- búnaðar skipsins sjálfs eða vangetu stjórnenda þess. Húsin í Japan hrundu ekki bara vegna-jarðskjálfta heldur vegna þess að þau voru ekki nógu traust. Snjóflóðið í Súðavík féll á húsin vegna þess að þau höfðu verið byggð á svæði sem var ekki öruggt fyrir snjóflóðum. Bæði á Stöð 2 og í Morgunblað- inu kom fram að gagnrýni Haf- steins Númasonar á fjölmiðla væri ástæða umfjöllunar þessara fjöl- miðla um frammistöðu fjölmiðla í fréttaflutningi á snjóflóðunum. En í viðtölum beindi Hafsteinn gagn- rýni sinni jafnframt að því að hon- um og fjölskyldu hans skyldi hafa verið sagt að húsið þeirra væri á ör- uggu svæði. Ef til vill hefðu þessir fjölmiðlar átt að taka þá gagnrýni upp eins og þá sem beindist að fjöl- miðlum. Fyrir hálfri öld skrifaði Halldór Laxness nokkrar greinar í blöð og gagnrýndi viðbrögð Islendinga við sjóslysum. Þeim var ávallt tekið eins og óviðráðanlegum hamförum og oft með orðum eins og „Ægir heimtar sitt". Halldór benti hins vegar á að þessi slys voru sjaldnast af náttúrunnar sökum heldur fyrst og fremst vegna vanbúnaðar skip- anna og stjómlausri sjósókn án til- lits til sjóhæfni bátanna. Ef til vill hafa orð Laxness ekki vegið þungt. Engu að síður hefur verið gert stórátak í að bæta öryggi sjómanna, þótt sjálfsagt megi gera. enn betur. En dæmið af Laxness sýnir að oft þarf að benda á óþægi- legar staðreyndir ef á að hreyfa við óþægilegum málum. Snjóflóðið í Súðavík afhjúpaði kæruleysi Islendinga gagnvart hætt- unni af snjóflóðum. Við eigum að nota óþægilegar staðreyndir þess til að neyða okkur til að grípa til að- gerða svo sagan af Súðavík endur- taki sig ekki. Gunnar Smári Egilsson rétti aðilinn til að selja þing- mönnum *% Petrína Baldursdótt- ir, þingmaður Al- þýðuflokksins „Eg hef aldrei fyrr heyrt Jóhönnu leggja til ein- hverja siðabót fyrirþing- menn fyrr en nú i vetur eftir aðþessi umræða kom upp í þjóðfélaginu. Jóhanna getur náttúr- lega haft sínar skoðanir á því eins og hver annar hvernig þær reglur eigi að vera." Finnur Ingólfsson, þingmaður Fram- sóknarflokksins „Nei, ég held að hún sé ekki rétti aðilinn og ástæðan er sú að þing- menn eiga ekki að setja sér sjálfir siðareglur. Þær hljóta alltaf að vera óskráðar reglur og byggjast á mati kjósenda hverju sinni. Það erþví annarra en þingmanna að setja þær reglur." Hjörleifur Guttorms- son, þingmaður Al- þýðubandalagsins „Ég tel hana ekkert öðr- um fremur til þess fallna. Hins vegar er gott að þingmenn allir velti fyrir sér sinni stöðu í sambandi við s/ð- ferðileg efni. Kannski eru reglurnar ekki það sem mestu skiptir heldur hugarfarog framganga hvers og eins. Reglur geta verið góðar en það er sþurningin að menn standi við þær og fylgi þeim fram af fúsum og frjálsum vilja. Það er hugarfarið sem skiptir máli íþessu sambandi. Það verða aldrei settar þannig reglur að þær haldi, ef ekki fylgir hugur sem að baki býr hjá hverjum og einum." Árni Johnsen, al- þingismaður Sjálf- stæðisflokksins „Nei, ég sé enga sér- staka ástæðu til þess. Mér finnst hennar mál- flutningur um þessar mundir einkennast ótrúlega mikið af sýndarmennsku." Ingi Björn Alberts- son, þingmaður Sjálfstæðisflokksins „Hún er ekkert verri en hver annar íþað — hún þekkirþetta innan frá." SP '0*? Er^Má sérstökum fýrír þing-j* menni Petrína Baldursdóttir „Ég held að eins og þessi umræða hefur ver- ið þá er þetta góð spurning og íhugunar- verð. Þingmenn eins og aðrirþurfa á aðhaldi að halda. En upp til hópa held ég að þingmenn haldi sig að verulegu leyti innan siða- marka." Finnur Ingólfsson „Reglur um siðferði hljóta að vera óskráðar en þó til þvíþær byggj- ast á mati almennings á stjórnmálamönnum." Hjörleifur Guttorms- son „Það verður seint girt fyrir misbresti i framferði fólks með reglusetn- ingu." Árni Johnsen „Nei, ég sé engar sér- staka þörfáþvi. Það hlýtur að gilda fyrir þing- menn eins og annað fólk, almenn skynsemi og brjóstvit." Ingi Björn Alborts- son „Já, já, það erþörfá þeim. Reynslan sýnir það að þingmenn þuría á siðareglum að halda eins og hver annar." %*f f*
Beinir tenglar
