FIMMTUDAGUR 2. MAI1996 ipm^:-'- Ólafur Ólafsson landlæknir Að halla réttu máli! Ætla mætti af lestri greinar- korns Helgafpóstsins, þann 24.04. 1996 í umfjöllun Sæmundar blaðamanns, að sjúklingar nái alfarið ekki rétti sínum hér á landi enda er úr- lausnum Landlæknisembættis- ins lýst í orðum blaðamannsins „ landlœknir gerír ekkert". Það færist í vöxt að blaða- menn bijóti þá reglu sem lengi hefur gilt í meðferð mála, þ.e. að menn kynni sér báðar hlið- ar málsins — áður en málinu eru gerð skil. Nokkur atriði í nefndri grein verða tekin til umfjöllunar. Lífsvog telur að 300 manns hafi leitað ásjár hjá félaginu. Landlækni hafa þó aðeins bor- ist 33 mál og þeim hefur á þess- ari stundu öllum verið svarað nema örfáum (sjá næstu töflu). Mál sem hafa borist frá Lífs- vog: Afgreidd sem meint mistök 4. Tillaga um bætur úr sjúklinga- tryggingasjóði 3. Mál fyrnd 3. Eingöngu beðið um sjúkraskrá 4. Óafgreidd2. Ekki ástæða til aðgerða 17. Alls 33 mál. Þrjú af þessum málum voru afgreidd sem mistök fyrir stofn- un Lífsvogar. í nokkrum tilfell- um hafa læknar verið áminntir um betri framkomu við sjúk- linginn. Einu máli eru sérstaklega gerð skil í greininni, en það mál hefur verið rannsakað. Land- læknir komst að því að um mis- tök væri að ræða og máli komið í hendur lögfræðinga. í umsögn Helgarpóstsins er þó skilið illa við málið. í öðru máli sem skýrt er frá er vitandi hallað réttu máli. Talið er að landlæknir álíti 3-faIdan skammt af verkjalyfi eðlilegan skammt. Ekki er vitn- að í fyrra bréf landlæknis til Lífsvogar um þetta mál, þar sem fram kemur að landlæknir telur 2,6 töflur ádag eðlilegan skammt en ekki 26 og sent var Taff la 1 Aðgerðir gegn heilbrigöisstarfsfólki Læknar sviptir leyfi á Islandi 1976-1993............... .6 í Svíþjóð 1981-1992 ..............................32 í Danmörku 1989-1993------....................------10 Læknar með takmarkað leyfi á íslandi á fyrrgreindu timabilí...............................3 f Danmörku ......................................30 Læknar látnir hætta störfum á íslandi...................4 Kandídatar sem ekki hafa fengið leyfi................__4 Hjúkrunarfræðingar sviptir leyfi........................3 Hlutfallslega fleiri læknar hafa skert réttindi en í nágrannalönd- unum, svo að framangreind fyrirsögn á ekki rétt á sér. Að land- læknir láti það óáreitt ef honum berst til eyrna að læknlr sé drukkinn viö læknisstörf eru gamlar grðusögur. Tafla II Ábending eða tilmæli til lækna....................31,7% Áminning____..................___...........10,1% Alvarleg ámínníng ..............................2,2% Annað .......................................2,2% Engin aðgerð.................................53,7% Lífsvog. í þriðja máli er mót- mælt dómi Hæstaréttar og orð- ið blauður notað um Hæstarétt og landlækni. Þess er ekki get- ið, sem kom þó vel fram í fjöl- miðlum, að niðurstaða land- læknis gekk á móti dómi Hæsta- réttar! Aí þessu má sjá að rit- stjóri og blaðamaður Helgar- póstsins beinlínis leyna því sem sannara reynist. Þau mál sem berast Landæknisembættinu frá Lífs- vog eru af eftirfarandi toga: 1. Mál sem eru fyrnd og því erfið við að eiga. 2. Mál þar sem hefur yerið beitt réttum aðferðum og framkvæmd en eigi að síður hefur sjúklingur orðið fyrir fylgikvillum eða aukaverkun- urn. Öllum aðgerðum fylgir viss áhætta og enginn læknir getur lofað sjúklingi fuilum bata þó að ýmsum læknum hætti til þess. Þetta eiga margir sjúkling- ar erfitt með að skilja og læknar gleyma stundum. Dæmi: Sjúklingar með beinbrot. Fleiri aðferðir geta verið í Landlæknir Vantaði kommu Iumfjöllun HP um læknamis- tök og samtökin Lífsvog í síðustu viku var birt ljósrit af bréfi frá landlækni þar sem hann telur ekki óeðlilegt að gefa sjúklingi 26 töflur af Dolvi- par á dag við verkjum. Af þessu tilefni hafði Ólafur Ól- afsson landlæknir samband við blaðið og sagði að í bréfinu hefði fallið niður komma. Þarna átti að standa 2,6 töflur. Því til sönnunar sendi land- læknir blaðinu" ljósrit af bréfi sem hann hafði áður sent Lífs- vog út af þessu máli. Þar var komman á sínum stað. Sem sagt: Landlæknir lýsti því yfir að 2,6 töflur á dag væri venju- legur skammtur, en í síðara bréfinu féll koman niður og breytti merkingunni verulega. Svona getur ein komma skipt miklu máli. Ritstj. boði sem lýst er í viðurkennd- um lækningabókum og/eða rit- um. Ein aðferð er ekki annarri betri. Læknaaðgerð heppnast ekki þrátt fyrir að viðurkenndri aðferð sé beitt. I slíku tilfelli ætti sjúklingur að fá bætur úr sjúklingatryggingasjóði (sjá síð- ar). Aðgerð á illa stífluðum æð- um. Hverskyns rask á æðavegg hefur blóðtappahættu í för með sér og því miður kemur slíkt fyrir þó að tilvikin séu sjaldgæf. Fegrunaraðgerðir á brjóst- um. I 1-2% tilfella má búast við erfiðum bólgum (papilla nec- rosis) sem mjög erfitt hefur reynst að bregðast við og sitja íslenskir og erlendir Iæknar þar við sama borð. Þessi mál hafa oft komið inn á borð landlæknis og sjaldnast er um læknisfræði- leg mistök að ræða. Fylgikvillar og aukaverkanir lyfja. Samkvæmt lögum er því aðeins hægt að bæta sjúkling- um tjón ef lyfjagjöf er röng/eða of mikið gefið af lyfi. Þekktar aukaverkanir er ekki hægt að bæta nema með málsókn á hendur lyfjafyrirtækjum. En bóndi að norðan á erfitt með að fara í mál við „milljarðalyfjafyr- irtæki"! Landlæknir hefur lagt til úrbætur á þessum lið en erf- itterúr aðbæta. Sýkingar í skurðsárum. Yfir- leitt má reikna með sýkingum í skurðsárum í 3-5% tilfella þrátt fyrir mestu smitgát. Orsökin er oftast eigin sýklagróður sjúk- lings. Þennan fylgikvilla er erfitt að uppræta því sýklar lifa í lífs- keðjunni og þjóna mikilvægu hlutverki. I greininni er því haldið fram að hér sé alfarið um subbuskap og sóðaskap að ræða! Sýkingartíðni á íslensk- um sjúkrahúsum, t.d. Ríkissp- ítölum, er svipuð og gerist á bestu sjúkrahúsum erlendis (Mayo Clinic, Karolinska sjúkrahúsið o.fl.). En vegna þessara fylgikvilla og annarra sem vissulega koma fyrir lagði landlæknir til árið 1983 að stofnaður væri sjúk- lingatryggingasjóður með víð- tækum bótarétti fyrir sjúklinga. Því miður voru gerðar mjög óheppilegar breytingar á regl- um sjóðsins í meðförum Alþing- is gegn mótmælum landlæknis, t.d. er sjóðurinn ekki afturvirk- ur og nær ekki til aðgerða á einkastofum. Ef sjúklingar ná ekki rétti sínum er því við aðra að sakast. Mál í þessum flokki geta verið mjög erfið viðureign- ar og erfitt að leysa sum þeirra. 3. Greinileg mistakamál, s.s. röng sjúkdómsgreining, röng meðferð eða læknir ekki brugðist nógu fljótt við. Hingað til hefur eitt mál þessa efnis borist landlækni frá Lífsvog! í því tilfelli hafði ekki verið kvartað við landlækni áð- ur. í öðrum þremur málum áleit landlæknir að mistök hefðu átt sér stað en þau mál voru af- greidd áður en Lífsvog var stofnuð. „Landlæknir gerir ekkert" Kvartað er um að landlæknir sinni ekki kvörtunum um lækna sem ekki sinna skyldum sínum. Nú má eflaust deila lengi um hæfni íslenskra lækna en þess skal getið að fyrir nokkrum ár- um taldi blað bresku lækna- samtakanna að læknar þriggja þjóða hefðu náð það góðum ár- angri við bandarísk Iæknapróf að þeim mætti sleppa við próf- in. Islendingar voru í þeim hópi! Um aðgerðir landlæknis má lesa í eftirfarandi töflu. Afhending sjúkragagna Því er haldið fram í greininni að erfitt sé að fá afhentar sjúkraskýrslur. Þess skal getið að landlæknir varð fyrstur í heilbrigðisstjórn Norðurlanda til að afhenda sjúklingum sjúkraskýrslur eða afrit af þeim. Þetta hefur gilt frá 1973. Stund- um tekur þetta nokkurn tíma, sérstaklega ef sjúklingur hefur vistast á fleiri deildum. Um aldur lækna Vissulega geta komið upp álitamál í þessu efni. ísland og Noregur eru þó einu löndin í Evrópu þar sem læknum 75 ára og eldri er ekki heimilt að standa sjálfstætt að rekstri. Skriflegt samþykki sjúklinga Landlæknir lagði til 1989 að fyrir alla sjúklinga er þarfnast meðferðar væri til eyðublað þess efnis að sjúklingar væru nægilega upplýstir um aðgerð- ina. Undirskrift sjúklings er þó ekki hindrun þess að sjúklingur geti síðar leitað réttar síns. Stjómmálamenn eru því miður stundum seinir til og nú fyrst hefur verið lagt fram frumvarþ er tryggir þetta ákvæði. í nokk- ur ár hefur landlæknir unnið að þessari gerð og ætlunin er að senda út eyðublað þess efnis í ár. Ávinningurinn verður lík- lega sá að sjúklingur fær betri upplýsingar um væntanlega meðferð en fyrr. Lokaorð Landlæknir hefur fengið 33 mál send frá Lífsvog. í 4 málum var talið að um meint mistök væri að ræða (3 þessara mála voru afgreidd áður en Lífsvog var stofnuð) og í 4 málum var lagt til að bætur væru greiddar úr sjúklingatryggingasjóði. Þannig var fallist á kröfur sjúk- linga í 25% tilfella. Þröng og úr- elt lagasetning hindrar frekari bætur og þess vegna ekki við landlækni að sakast. Landlækn- ir hefur lagt til nýja lagasetn- ingu, t.d. að bótaskylda næði al- mennt til tjóna er fylgja í kjölfar lyfjameðferðar eða aðgerða, að lögin væru afturvirk og næðu einnig til einkastofa. Staðhæfingar Lífsvogar og leiðarahöfundar Helgarpósts- ins um að Landlæknisembætt- ið sinni ekki þessum málum eru því rangar. í framangreindri grein er ljóst að ritstjóri og blaðamaður Helgarpóstsins beinlínis leyna vísvitandi sannleikanum og freista þess að upphefja sjálfa sig á kostnað meintra ávirðinga annarra. Þeir brjóta einnig mik- ilvægar reglur blaðamanna, þ.e. að kynna sér ekki mál frá báð- um hliðum áður en málinu eru gerð skil í blaðinu. Aðstandendum Lífsvogar óska ég alls hins besta og að málflutningur þeirra verði raunsærri í framtíðinni. Athugasemd ritstj. Blaðið þakkar landlækni fyrir um margt fróðlega grein um hans störf og þá áhættu sem er því samfara að leita læknis. Köpuryrðum landlæknis í garð blaðamanns og ritstjóra er hins vegar vísað til föðurhúsanna. í umræddri grein var rætt við stjómarkonur Lífsvogar um starf samtakanna og persónulegar skoðanir blaðamanns koma þar hvergi við sögu. Þarna var ekki um að ræða úttekt blaðsins eða rannsókn á ástandinu í heil- brigðiskerfinu og því ekki lettað til landlæknis eða annarra. Kon- urnar gagnrýndu ýmislegt sem betur mætti fara og nú hefur landlæknir svarað hluta af þeirri gagnrýni. í annan stað fjallaði forystugrein HP um læknamis- tök og réttleysi sjúklinga. Það er vel að landlæknir skuli vera annarrar skoðunar en Hæstirétt- ur, sem telur að ekki eigi að greiða bætur fyrir læknamistök ef þau eru gerö óviljandi! Hins vegar hefur gagnrýni landlæknis á þennan dóm ekki farið hátt.
Beinir tenglar
