Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Alžżšublašiš

og  
S M Þ M F F L
. . . . 1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30 31
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Alžżšublašiš

						Fjórftungur      Oslóæskunnar~~
öðlast fyrstu kynlífsreynslu sfna
áftur en hún nær lögaldri, 16 ár-
um.
Þetta sýnir viðtalsrannsókn,
sem ger6 var meö þátttöku 502
ungmenna og f jallaö er um í grein
eftir Sverre Asmervik i nýút-
komnu tölublaOi af tlmariti
norska læknafélagsins (Tidsskrift
for den Norske Lægeforening).
Rannsóknirnar voru gerOar á par
mánuOum aö vorlagi og snemm-
sumars 1970, og hinir spurftu voru
á aldrinum 16—19 ára, jafnmarg-
ar stúikur og drengir. Ef sá hóp-
ur, sem enn haffii enga kynllfs-
reynslu fengift, er skilinn frá, þá
höffiu hvorki meira né minna, en
42% af hinum „reyndu" haft sln-
ar fyrstu samfarir innan 16 ára.
Af öllum, sem spurö voru, höföu
43% haft samfarir áöur en þau
voru fullra 17 ára, — þ.e.a.s. áður
en skólaskyldu þeirra var lokiö
samkvæmt norskum fræðslulög-
um.
Fá ekki fræðslu
á heimilunum
En á hvern hátt mætir skólinn
þessum staðreyndum?
1 leiðbeiningum mennta- og
kirkjumálaráðuneytisins í Noregi
frá árinu 1962 segir um æxlunar-
fræðslu: „Allir unglingar verða
þess vegna að ganga i gegnum
þroskatímabil, biötlma, sem gera
á þá hæfa til þess að stofnsetja
heimili. Margir unglingar lenda i
erfiðleikum og sálrænum trufl
unum, þegar þeir láta kynhneigö-
ina þroskast óháö verndunar-
kenndinni."
1 grunnreglugeröinni frá 1971 er
þvlslegið föstu, aö „leiðbeiningar
I getnaðarvörnum eru ekki á
námsskrá grunnskólans".
Annað hvort lætur skólinn enga
kynferðisfræöslu i té, eða veitir
fræðsluna út frá þeim forsendum,
sem gera það lifsins ómögulegt
fyrirskólann aö mæta nemendun-
um á „heimavelli", skrifar
Sverre Asmersvik I grein sinni.
Afleiöingarnar I báöum tilvikum
verða þær sömu: Skólinn lætur
fræðsluna i hendur kunningjum
nemendanna, atvinnurekstri,
er hefur gróðahagsmuna aö gæta
o.s.frv. Bezta svarið viö spurn-
ingunni um, hvenær og hvernig
beri að taka upp kennslu um kyn-
ferðismál i skólanum, fæst hins
vegar ef höfö er hli6sjón af þeim
aldri, þegar unglingarnir öölast
sina fyrstu reynslu af kynferðis-
málum. Ég fæ ekki annaö séö, en
þær staðreyndir, sem hér eru
raktar, hljóti að hafa áhrif til þess
að ýta undir aö skólinn taki
fræðslu um getnaðarvarnir til
alvarlegrar yfirvegunar, segir
læknirinn.
Það var fyrsti vor-
dagurinn, nánar tiltek
ið   föstudagurinn   var.
Leigubílstjórínn sem
ók mér i vinnuna sagð-
ist hafa ekið gömlum
manni um morguninn
og sá víldi fullyrða að
nú væri vorið komið að
fullu og öllu.
Við höföum þó fyrir-
vara á orðum gamla
mannsins/ komumst að
þeirri niðurstöðu að það
væri eftir páskahret og
fleiri illviðradagar,
enda    fullsnemmt    að
spá vori svona í byrjun
marz.
En hvað um það, —
fólkið í borginni tók
þessum fyrsta vordegi
vel, það varð léttara á
fæti og léttara í svip, og
sumir brugðu á lítinn
leik. Vingaðist jafnvel
FYRSTI
DAGURINN
við endurnar í tilefni
dagsins og gerði óspart
að gamni sinu. Síma-
stúlkan okkar fékk að
fara örlitið fyrr úr
vinnunni til að sjá síð-
ustu sólargeislana, og
sendlarnir voru óvenju
viljugir að hlaupa  út.
FJÚRÐUNGUR
ÆSKUFOLKS
DBMJUÖb
LIFSREYNSUl
INNAN liÍRA
I grunnskólanum
má ná til allra
Berthold Grunfeld tekur máliö
til umræöu I leiöara læknablaös-
ins og bendir þar á, a6 aðeins I
grunnskólanum gefist tækifæri til
þess að ná til allra unglinga á
einu bretti. Sfðar dreifist þeir I
allar áttir, og einmitt þeir, sem
mest þarfnast leiösagnar — hinir
veiklyndu og hæfileikasnauðu —
veröa að grunnskólanum loknum
þeir, sem erfiöast er að ná til.
Þess vegna sé ekki neinn vafi á
þvl, aö fræösla um kynferöismál
og getnaðarvarnir verði aö fá
rúm  I  námsskrá  grunnskólans.
Mesti fjöldi  fóstureyðinga
Fleiri tölulegar staðreyndir
mæla einnig meö þessu. Þegar
spurt var, hversu mörg hinna
ungu karla og kvenna hefðu notaö
getna6arvarnir við fyrstu kynlífs-
reynslu kom I ljós, aö 40% höföu
engar varnir viöhaft, — þ.e.a.s.
svo stór hluti unga fólksins var I
hættu meö aö geta börn strax vi6
fyrstusamfarirogá þessum unga
aldri.
Skýrslur sýna, aö af
Skandinavlulöndum eru flestar
fóstureyöingar framkvæmdar I
Noregi, enda þótt löggjöfin um
þau mál sé þar sennilega sú allra
„Ihaldssamasta". Jafnframt er
vitaö, aö fræðsla um getnaöar-
varnir er miklu alvarlegri og
ýtarlegri I bæði dönskum og
sænskum skólum en I norskum.
Aö lokum setur Grunfeldt fram I
leiðaranum svofellda spurningu:
Hversu margar fóstureyðingar
skyldi þurfa að framk.væma I
Noregi á ári hverju til ;þess að
getnaöarvarnir væru teknar eins
alvarlega og þyrfti aö gera?
Hugsýki
Einn maður al hverjum 10 verftur sjúkur á
sálinni einhverntíma í lííi sinu, og þarfnast þá
sálfræðilegrar meftferðar. Að minnsta kosti 8
prósent aí' þeim, sem eru G5 ára eða eldri, eiga
við samfelld sálræn vandamál að striða, aðeins
er unni að veita :'> prósentum þeirra vist á geð-
sjúkrahúsum. Talsmaður heilsugæzludeildar-
innar í Khineland-héraftinu i V-Þýzkalandi til-
kynnti þessar tölur skömmu áður en opnuð var
ný geðsjúkradeild i Rheydt með 100 sjúkra-
rúuium.
Hvatning til ólifnaðar
Meöal mikils þorra almennings
hefur veriö og er enn talsverö
andstaöa við aö veita fræðslu um
getnaöarvarnir I grunnskólanum
vegna þess, að sllk fræösla yrði
aðeins hvatning til ólifnaðar aö
dómi þessa fólks.
— Niðurstaða rannsóknarinnar
var hins vegar sú, aö ómögulegt
var a6 sjá a6 nokkurs sllks sam-
hengis gætti, ritar Asmervik.
Þarf að byrja snemma
Kynlifsfræösluna á aö byrja
snemma. 1 annarri grein I lækna-
rlmaritinu skrifar Arvid Söhr: í
skólanum ætti að byrja að kenna
um æxlun mannsins þegar II.
bekk með hætti, sem hentaöi
þessum aldursflokki. Fyrir þá,
sem þegar hafa fengiö einhverja
uppfræöslu heima verður sllk
kennsla fyllilega eölileg og fyrir
þá, sem engrar slíkrar heima-
fræöslu hafa notiö yrði kennslan
einungis til þess að afmá allt það
„leynilega og spennandi" úr kyn-
Hfsmálunum.sem þessibörn hafa
e.t.v. þegar gert sér I hugarlund I
þvl sambandi og ekki mun draga
úr á næstu 6-7 árum veröi þá eng-
in frekari fræösla veitt, ritar
Arvid Söhr.
SJALFSTJORN
Bezta leiðin til oð hætta að reykja
Max Planck Visindafélagið —
bezt þekkta Visindarannsókna-
félagið I V-Þýzkalandi — hefur
fundiö upp nýja visindalega
aöferö, sem ætluð er fólki, sem
vill hætta reykingum smám
saman. Heyröi almenningur um
hana nokkru áöur en timabært
var að fremja nýárs-heitstreng-
ingu á Gamlárskvöld sI6ast-
liöiö.
Dr. Johannes Brengelmann,
forstööumaður Geösjúkdóma-
stofnunar Munchen-borgar og
yfirmaöur sálfræðideildar
hennar, og aðstoöarmaður
hans, dr. Elisabeth Sedlmayr,
önnuðust framkvæmd viö-
tækustu tilraunar, sem fram
hefur fari6 á þessu sviöi og
reyndu sjö misjafnar leiöir til
þess aö hætta reykingum. Bezta
aðferðin reyndist vera hin ein-
faldasta: Sú, aö reykingamaö-
urinn heföi stjórn á sjálfum sér.
Meö þvi aö nota þessa aöferö
minnkuöu jafnvel keöjureyk-
ingamenn neyzlu slna um meir
en 10 slgarettur á dag á átta
vikna skeiði, tir þvl er auövelt
að hætta algjörlega. Aöferðin
hefur enn áhrif, ári slðar —
jafnvel án sérstakra viöbótar-
aögeröa.
„Meöan á tilraunum okkar
stóð komumst við að þvl, að
flest það fólk, sem háð er.nikó-
tlni, notaði óhæfar aðferöir til
þess aö ' hætta reykingum",
sagði dr. Brengelmann, sem
sjálfur reykir slgarettur af og
'til. „Ahrif lyfja eða ákvöröunin
ein saman um að hætta reyk-
ingum endast venjulega ekki
mjög lengi", bætti hann við.
„Þaö var af þeirri ástæðu, sem
vi6 skiptum okkar aðferö niöur
37 stig". Samkvæmt aðferö dr.
Brengelmann fær fólk að reykja
eins mikiö og þvi sýnist. Það
veröur aöeins að hlýða 37
númeruðum fyrirmælum, sem
verða ákveönari meö hverri
viku sem líöur. Og sérhver
reykingamaöur ábyrgistsjálfan
sig og hefur stjórn á sér. Svo aö
dæmi séu tekin má geta þess, aö
skipta um slgarettutegund eftir
að þeir hafa lokið viö pakkann,
regla númer 15 biöur þá að anda
djúpt þrisvar sinnum áður' en
þeir kveikja I sigarettu, og regla
númer 34 krefst þess, aö þeir
reyki aldrei þegar þeir eru
innan um fólk, sem reykir.
Dr. Sedlmayr, sem sjálf er
reykingakona, segir: „Meira aö
segja sú regla, að reykinga-
menn veröi aö skrá sérhverja
slgarettu sem þeir reykja,
hjálpar til við minkun neyzlunn-
ar. En fyrstu freistingarnar
koma eftir tvær vikur. Konur
hafa áhyggjur af vexti slnum og
óttast aö þær taki aö boröa
meira en venjulega. Karlmenn
óttast á hinn bóginn aö þeir geri
sig hlægilega með þvl aö reyna
að hllta þessum flóknu fyrir-
mælum."
Þau   Brengelmann  og  Sedl-
mayr vörðu heilu ári til þess aö
rannsaka reykingamenn. Þetta
starf þeirra var á vegum Stofn-
unar heilsufræðslu v-þýzka
rlkisins. Samtals 355 karlmenn
og konur á aldrinum 17-70 ára
reyktu I þágu vlsindanna. Sum
þeirra reyktu meir en 100 sigar-
ettur á dag og öll þeirra meira
en 20 slgarettur. Mörg þeirra
eru nú hætt. Dr. Brengelmann
kvaöst hafa gert eina mikilvæga
uppgötvun: „Meö okkar aðferö
getur hver og einn dregið úr
slgarettuneyzlu sinni eða jafn-
vel hætt með öllu. Sumir myndu
gera þaö af heilsufarsástæöum,
a&rir til a& spara peninga, til að
reyna vilja sinn eöa til aö forð-
ast árekstra viö eiginkonur eöa
starfsfélaga, sem ekki reykja."
gildru
¦ .¦¦¦¦ .::.-..¦      ¦¦¦¦                                               ;¦                                                  :                                                      ¦ ¦:
öruverzlunarinnar i
ich i Vestur-Þýzkalandi halda þvi
ifn auðvelt sé aft veiða þorpara sem
>sti. Með byssu i hönd krÖfðust tveir
peninga úr peningaskápnum i verzl-
>must undan meft 150 þúsund krón
gar þeir reyndu aft komast undan
n þeirra fyrir árás osts úr búðinni.
veir pakkar af osti festust á númers-
ins. Lögreglubill tók eftir þessari
i skreytingu og stöðvaði hann. 25 ára
rlmaður og 21 árs stúika héldu aft
væri tapaftur og vifturkenndu allt
; lögreglumennirnir fundu peningana
sem notuð voru i árásinni, i bilnum
Klukka i Itverri frumu
Hinn sólarhrings langi líffræðilegi rytmi,
sem er fyrir hendi i óilum mannlegum verum.
er ekki undir stjórn „Miðklukku" i heilanum,
eins og visindamenn héldu áður. Nýjustu rann
sóknir við Max Planck Stofnun Hegðunarsál-
fræðinnar i Erling-Andechs i grennd við
Munchen sýna, að liffræðileg klukka er i sér-
hverri frumu í likamanum og allar eru þær
samtengdar. Astæðan fyrir þvi, að fólki finnst
erfitt að laga sig að nýjum tíma eftir að það
hefur farið í gegn um mörg tima-svæði, orsak-
ast af þvi, að þvi er visindamennirnir halda
fram, að allar þessar mörgu liffræðilegu
klukkur verða aft samræmast og samtengjast á
nýjan leik.
pe
STARFSLID GEÐSPITALA FELL I GEÐHEILBRIGÐISPROFI!
Hver er geöveill?   Hver ekki?
Sálfræ&ingar, ge&læknar og
annaft starfslio ge&spltala getur
ekki sagt til um þa& svo fullöruggt
sá, segir David Rosenhan,
prófessor vift Standford-háskóla.
Rosenhan prófessor sagOi, a&
hann og sjö a&rir samverkamenn
hans hef&u gengiO undir geOheiI-
brig&ispróf, sem notuft eru viö 12
mismunandi ge&spltala til þess a&
greina sjúkdómseinkenni, og allir
hef&u þeir falli&á prófunum! Sem
sagt: prófanirnar sýndu þá alla
geOveika.
En Rosenhan prófessor sagOi,
aO það hef&i verið „mjög
algengt", aö geösjúklingarnir
sjálfir á stofnunum þessum hefOu
greint „boöflennurnar".
„Sú sta&reynd, a& sjúklingarnir
fundu i&ulega, aft vi&komandi ein-
staklingur var heilbrig&ur, þegar
starfsfólkift haf&i ekki minnstu
hugmynd um þa&, vekur athyglis-
verðar spurningar, sagOi prófess-
orinn.
Rosenhan prófessor greindi frá
niOurstöOum   athugana   sinna    I
grein I visindatimaritinu
„Science magazine", sem út kom
19. janúar s.l.
Rosenhan prófessor sagOi, aö
hann og félagar hans sjö heföu
veriö útskrifaöir af starfsIiOi
sjúkrahúsanna sem „geösjtikl-
ingar á batavegi" þrátt fyrir
áköfustu tilraunir þeirra til pess
aO sannfæra starfsliOiO um, aO
þeir væru fullkomlega heilbrigö-
ir. Þess ber aO geta, að starfsli&
sjúkrahúsanna 12, sem felldu
prófessorinn og félaga hans á
geöheilbrigöisprófunum   og   tóku
þá I lækningu, vissi aldrei annaft
en allt væri með fullkomlega e&Ii-
legum hætti — vlsindamennirnir
væru raunverulegir sjúklingar.
„ViO vitum nú, aO viO getum
ekki greint geOveilt fóik frá heil-
brigOu fólki meO neinni vissu,
fullyrti Rosenhan prófessor.
„ViO munum haida áfram aft
eyrnamerkja sjúklinga sem geö-
klofa, manio-depressiva og örvita
eins og vift hef&um höndlah avöxt
skilningstrésins meö þessum orö-
um", skrifaöi prófessorinn.
„Sta&reyndir málsins eru, aö
við höfum oft komizt að raun um
og höfum lengi vitaft, afi sjúk-
dómsgreininear okkar eru ekki
réttar né áreiöanlegar, en engu
aft siður höfum vift haldift áfram
eins og ekkert hafi I skorizt."
Rosenhan prófessor, sem einn-
ig kennir lögfræ&i I Stanford,
sag&i, að hann og hinir gervi-
sjúklingarnir hefðu veriö undr-
andi og slegnir yfir reynslu sinni.
En, sagði hann, við ásökum
ekki sjúkrahúsafólkið.
„Það var yfirleitt velviljað fólk
og vift viljum ekki á nokkurn hátt
hafa horn I siðu þess," sagði
hann.
AHRIF UMHVERFISINS:
„SjUkrahúsiö sjálft myndar
sérstakt umhverfi og aOstæður,
þar sem mjög auðvelt er að mis-
skilja hegðan fólks. Það er aug-
ljóst mál, að viö getum ekkl
greint sjúka frá heilbrigöum á
geðsjUkrahúsum".
Rosenhan prófessor sagöi, að I
hópi gervisjUklinganna hefðu
veriO geOlæknar, fótsnyrtingar-
kona, hUsamálari, htismó&ir, sál-
fræðistUdent við Stanfordháskóla
og þrlr sálfræðingar — sjálfur er
svo   prófessorinn   sálfræðingur.
Hann sagOi, aO þeir hefOu feng-
iO aOgang aO sjUkrahUsum I Cali-
fornlu, Oregon, Pennsylvaniu,
New York og Ðelaware með þvl
aö gera sér upp sjUkdómsein-
kenni.
„Hiö samdóma getuleysi allra
þessara aftila til þess aft þekkja
ge&heilbrig&i er ekki hægt a& af-
saka me& skorti á a&stö&u. Marg-
ar mismunandi a&ferOir voru
nota&ar af sjUkrahUsunum til
þess að skera Ur um heilbrigði
eða sjUkleik, og margar þeirra
eru álitnar óaðfinnanlegar",
sagði Rosenhan prófessor.
AD MEÐALTALI
19 DAGAR
„Þá  er heldur  ekki  hægt  að
segja, að ekki hafi gefizt nægur
tlmi til þess aö fylgjast rneO
gervisjUklingunum. SjUkra-
hUssdvölin varöi frá sjö upp I 52
daga — aö meOaltali 19 daga."
„Allir gervisjUklingarnir skrif-
uOu hjá sér athugasemdir slnar
og fóru ekkert leynt meö þaö.
Undir venjulegum kringumstæh-
um hef&i slfk heg&un vakift spurn-
ingar I hugum áhorfenda, eins og
raunverulega varð meftal sjUkl-
inganna."
Lei&togi JUgósIavIu, Tltó
marskálkur, sem nUverandi
utanrlkisráOherra Dana K.B.
Andersen og fyrrum utan-
rikisráOherra Poul Hartling
gerOu tillögu um aO hlyti
friöarverölaun Nóbels, Htur á
sig enn þann dag I dag sem
alþýOumann.
Sigraði Þjóðverja
Tltó fæddist I Króatlu á
tlmabili yfirdrottnunar
austurrlks-ungverska
keisaradæmisins. Faöir hans
var fátækur járnsmiður. Tító
tók snemma virkan þátt i
stjórnmálum. Hann varð
heimsfrægur I andspyrnunni
gegn Þjóðverjum á árum
seinni heimsstyrjaldarinnar.
Við lok styrjaldarinnar var
hann æðsti foringi mörg
hundruð þúsunda júgóslav-
neskra andspyrnuhreyfingar-
manna, sem unnu m.a. sigur á
40 þýzkum herfylkjum.
I kosningunum 1945 stjórn-
aði hann sigurgöngu hinnar
kommúnistisku alþýöufylk-
ingar. Pétur konungur 2. var
settur frá völdum og stofnað
alþýðulýðveldiö     Júgóslavla.
Ný stjórnarskrá gerði Tltó
áriö 1953 að fyrsta forseta
JUgóslavIu og þvl embætti
hefur hann gegnt upp frá þvl.
Sagði skilið
við Moskvu
Það athyglisveröasta viö
feril Tltós er e.t.v. þegar hann
sagði skilið við hinn kreddu-
fasta Moskvukommúnista
áriö 1948. Þar opnaði hann til
vesturs og olli ótta meðal
Rússa um, að önnur austan-
tjaldslönd kynnu að ganga
þeim úr greipum að meira eða
minna leyti Hka. Titó slapp þó
við alvarlegar refsi- eöa
hefndaraðgeröir og rekur enn
sinn eigin kommúnisma. Með
þvi hefur Tltó átt rikan þátt I
þvl að hindra skiptingu heims-
ins I tvær andstæðar fylk-
ingar.
Titó varð áttræður I maí árið
1972. A afmælisdaginn lýsti
hann þvi yfir, að hann myndi
áfram standa við stjórnvölinn
til þess að stýra Júgóslavíu I
gegnum þá erfiöleika, sem
brennandi endurvakin þjóð-
erniskennd króata hefur
vakið.
o
Miðvikudagur 14. marz 1973
Miðvikudagur 14. marz 1973
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
6-7
6-7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12