V I S I R . Föstudagur 6. febrúar 1970. iptar skoðanir um stækkun sveitarfélaga A ráðstefnu Sjálfstæöisflokks ins um sveitarstjórnarmál, sem haldin var dagana 31. jan- m og 1. febrúar 1970, var með al annars fjallað um stefnu og markmið flokksins f sveitar- stjórnarmálum. Tekin voru sér staklega fyrir málefni, sem varöa verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga, fjármál sveitar- félaga, þátttöku sveitarfé- laga £ atvinnurekstri og byggðaþróun. Um þessi efni voru ýtarlegar umræður og er hér getið hins helzta, sem þar kom fram. Fundarmenn voru sammála um, að nauðsynlegt værí aö endurskoða stjórnkerfi landsins með tilliti til verkefnaskipting- ar milli ríkis og sveitarfélaga. 1 þessu sambandi kom nokkuð til umræöu sú stækkun sveitar- félaganna, sem nú er mjög á dag skra og voru nokkuö skiptar skoðanir um þau ei'ni. Fundarmenn voru einhuga um það, að opinberum verk- efnum ætti svo sem frekast er unnt að skipa á þann veg, að annaðhvort hefði rikið alla stjóra og allan kostnað eða sveitarfélögin alla stjórn og all an kostnað. Stefna bæri að því, eftir því sem aðstæður fram- ast leyföu, að frumkvæði, fram- kvæmd og fjármálaábyrgð væri á einni hendi. Af einstökum málefnum, sem sérstaklega voru rædd, má nefna, að einhugur virtist um það, að rikissjóður ætti að taka á sig allan kostnað við lög- gæzlu, enda löggæzla að öllu leyti undir stjörn rikisins. Hins vegar hefðu sveitarfélög bruna- mál að öllu leyti meö höndum. Vikið var að þeirri hugmynd, að sveitarfélögin tækju að sér meiri hlut fræðslumála, t. d. allt skyldunámið. Þótt sú skoð- un hefði fylgi margra, var þó talið sýnt, aö slíkt mundi eiga sér alllangan aödraganda. í þessu sambandi var rætt um þann möguleika, að ríkið tæki að öllu leyti við framhaldsskól- um og hvers skonar sérskólum. Mjög var rætt um iðnskólana og þá örðugleika, sem orðiö hafa á framkvæmd hinna nýju laga um þá. Töluvert var rætt um hlutdeild i kostnaöi við íþrótta- mannvirki, félagsheimili, bóka- söfn og annaö slikt. Miklar umræður urðu um skipan heilbrigðismála. Var það álit manna, að heilbrigðiseftirlit og heilsugæzla, þar með rekst- ur heilsuverndarstöðva, væru bezt komin hjá sveitarfélögun- um. Hins vegar væri rekstur sjúkrahúsa svo kostnaðarsamur þáttur og auk þess óháður mörk um sveitarfélaga, að rétt væri að rfkið hefði hann algerlega með höndum. Með því móti einu væri unnt að skapa þá verkaskiptingu og nýtingu tækja og mannafla, sem nauö- synleg væri. I þvi sambandi var þó bent á sérstakar aöstæður, þar sem sjúkrahús og elliheimili eru rekin undir sama þaki. Það var álit manna, að sveitar félögin ein gætu bezt gegnt ým- iss konar félagslegri þjónustu eins og t. d. rekstri leikskóla og dagheimila, heimilishjálp og að- hlynningu aldraöra, þár með rekstri hjúkrunarheimila fyrir aldraða. Til þess að jafna metin milli rikis og sveitarfélaga í .sam- bandi við endurskoöun á verk- efnaskiptingu þeirra, var bent á þann möguleika, að framlög sveitarfélaga til almannatrygg- inga yrðu annaðhvort lækkuð verulega eða felld niöur. 1 umræðum um fjármál sveit- arfélaga var sérstaklega rætt um tekjustofna sveitarfélag- anna. Kom fram, að reglur um álagningu útsvara hafa verið með mismunandi hætti i hinum ýmsu sveitarfélögum eða allt frá 70% afslætti til 20% álagn- ingar á útsvarsstiga. Álitið var að fækka ætti verulega stigun- um við álagningu útsvars eða jafnvel allt niöur 1 þrjú. Var þetta raunar talin forsenda þess, að hægt yrði að aðlaga útsvörin staðgreiðslukerfi, ef það yrði innleitt hér á landi. Aðstöðugjöld voru mjög gagnrýnd. Fundarmenn voru margir hlynntir' því, að þau yrðu lögð niður, þar sem mjög vafasamt væri aö ganga svo lagt í skattlagningu, sem gert er með álagningu þeirra. Bent var á, að bættur hagur atvinnu- rekstrar væri sveitarfélögunum meira virði en þær tekjur, sem. aðstöðugjöldin gæfu. Mjög miklar umræður uröu um fasteignaskatta, og í hvað rikum mæli þeir ættu að nýt- ast. Kom fram, að víðast hvar erlendis væru fasteignaskattar mikið stærri hluti 1 tekjum sveit arfélaga en hér ætti sér stað. Bent var og á þá sérstöðu, sem við Islendingar búum viö, þ. e. hina almennu Ibúöareign, og aö varast bærj að ganga of langt' i skattlagningu á þessu sviöi. Vakin var athygli á, að endur- skoða þyrfti þá stefnu, að rikis- valdið skattleggi fasteignir, þar sem þær séu hinn eðlilegi tekju- stofn sveitarfélaga. Sú skoðun kom fram, að regl- ur Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga þurfi endurskoðunar við I þá átt, að til þess aö sveitarfélag njóti óskerts framlags þurfi þaö að nýta að einhverju vissu marki þá tekjustofna, sem þaö hefur yfir aö ráða. Rætt var um aðrar tekjur sveitarfélaga, svo sem vatns- skatt og lóðaleigu. Var upplýst, aö mjög er misjafnt, hve mikiö þessir tekjustofnar eru nýttir. Lánamál sveitarfélaga voru rædd, og voru fundarmenn sammála um að gera þyrfti úr- bætur í þeim efnum, svo sem með samningum við rlkið um, að bankakerfið sinnti betur lána þörf sveitarfélaganna. Eindreginn vilji var fyrir því, að Lánasjóður sveitarfélaga yrði efldur verulega, svo að sjóðurinn gæti orðiö sveitarfé- lögunum sú lyftistöng, sem von- azt er til. Fundarmenn voru sammála um það, aö bein þátttaka sveit- arfélaga í atvinnurekstri væri mjög óæskileg. Reynslan og árangur af slíku undanfarna ára tugi benti til þess, að opinber rekstur stæði einkaframtakinu mjög að baki, jafnvel þótt hið fyrrnefnda nyti mun meiri að- stoðar og fyrirgreiðslu. Það kom fram að sveitarfélögin hafa takmarkaða möguleika til jákvæðra afskipta af atvinnumálum. Helztu mögu- leikar þeirra í þessum efnum væru aðild að hlutafélögum, einkum forysta um að koma þeim á fót. Viðurkennt var, að lánveitingar til atvinnufyrir- tækja væru sveitarfélögum of viða. Hins vegar væri mikið sótt eftir ábyrgöum sveitarfélaga, einkum ef veð og aörar trygg- ingar fyrirtækja væru ekki nægilegar. Talið var, aö óaftur- kræf framlög sveitarfélaga til atvinnufyrirtækja kæmu í viss- um tilvikum til greina. Talið var, að ástæðan til þess, hve erfitt hefur verið að virkja einstaklingsframtakið eða vilja almennings til að Ieggja fé i atvinnurekstur væri einkum á- gallar skattalöggjafarinnar og svo það, að hlutafélagalöggjöfin væri ekki nægilega virk. Álitið var, að áhrifa sveitar- félaganna, einkum hinna stærri, ætti að gæta I ríkara mæli við endurhæfingu vinnuafls I sam- ræmi við breytilegar þarfir at- vinnuveganna. Með því væri.að sínu leyti hægt að endurskípu- leggja atvinnuþróun, þar sem þörf væri á, og hins vegar aö koma til móts viö starfslöngun þeirra, sem af einhverjum ástæð um hefðu ekki fulla starfsorku eða starfsþekkingu. Hugmyndir komu fram um það, að sveitarfélögin gætu not- fært sér möguleika á aö bjóða nýjum framleiðslugreinum ýmis fríðindi, ef það mætti verða til þess aö fá þau til starfrækslu, þar sem skortur væri á atvinnu- fyrirtækjum. En hér töldu fund- armenn að varlega þyrfti aö fara í sakir, einkum varðandi mismunun milli sveitarfélaga, sem af kynni að leiða. í umræðum ráöstefnunnar um byggðaþróun var rætt um nýjar leiðir til þess að tryggja framkvæmd hagkvæmrar byggðastefnu í landinu. Ein- dreginn stuöningur kom fram við þá byggðaþróunarstefnu, sem tekin hefur veriö upp á valdatima núverandi rlkisstjórn ar meö framkvæmd byggða- áætlana til eflingar miðstööva iðnaðar og þjónustu út um lands byggðina og treysta þannig byggöir landsins sem sambýlis- heildir. Bent var á meö gildum rökum, að þessi stefna tryggði i senn hagsmuni fólksíns bæöi I þéttbýli höfuðborgarinnar og öðrum byggðasvæðum landsins. Grundvöllur byggðaþróunar- stefnunnar yrði aS vera að skapa skilyrði til atvinnuþró- unar aö því tilskyldu, að heima- menn hefðu forystu. Sýnt var fram á brýna nauðsyn þess að efla nú byggða- þróun verulega í landinu, með staöarvali stórfyrirtækja og öðr um ráðum. Það var samdóma álit þátttakenda ráðstefnunnar að framkvæma þyrfti slíka byggðastefnu á sviði atvinnu- mála á þann hátt að hvetja framtak einstaklinga og félaga- samtaka til atvinnuumsvifa ð þeim stöðum, þar sem atvinnu- Hfið er ótraust, án þess þó að til opinbers rekstrar þurfi að koma. Slík atvinnu- og byggða- stefna f framkvæmd væri lfk- legust til að tryggja hagkvæma nýtingu auðlinda þjóðarinnar og tryggði því bezt sívaxandi fjölda ungs fólks atvinnu og batnandi lífskjör. Kvenfólkið vaknar GJALLAR HORN Helgi Þórsson og Hreinn Skagf jörð Hákonarson Xpimnítudaginn 22." janúár var' haldið sérstakt kvennakvöld f Félagsheimili Heimdallar. Af þessu tilefni tókum við tali tvær stúlkur úr forystuliði félagsins, Auður Eir Guðmundsdóttir. 'bær Auði Eir Guðmundsdðttur og Þóru Sen. Hver átti hugmyndina að þessu kvennakvöldi? Þetta kom upp innan stjórn- arinnar, og var náttúrlega skip- uð nefnd til að sjá um fram- kvæmdir. Hverjir voru í þessari nefnd? 1 nefndinni voru — og eru, þvf að hún á að starfa áfram — við Auður, Vilborg Bjarnadöttir, Valgeröur Bjarnadóttir og Ing- unn Sigurðardóttir. Hvað hélduð þið marga fundi? Við héldum þrjá fundi og hitt umst vitanlega oft þar fyrir utan. 1 hverju var undirbúningurinn fólginn? Við fórum gegnum spjaldskrá félagsins og gerðum lista yfir kvenfólk á aldrinum 18—35 ára. Þá sömdum við bréf og sendum flestum þessum manneskjum. Hvernig var dagskráin undir- búin? Við töluðum við Maríu Dal- berg snyrtisérfræðing og feng- um hana til að halda fyrirlestur um snyrtingu. Einnig voru bak aðar kökur. Hvernig fór þetta svo fram? Með fyrirlestrinum sýndi María snyrtingu á sjálfboöaliða úr hópi gesta. Og hvernig tókst kvennakvöJd iö? Bara vel. Gestirnir voru um 40, og mjög góður andi ríkti um kvöldið og var mikið skrafað. Verður gert meira að þessu, að halda svona fundi sem eru sérstaklega ætlaðir fyrir kven- fólk? Já, örugglega. Þaö eru áætlað ir kvennafundir meö svipuðu sniöi I byrjun marz og vonum við að enn betur takist til en sið ast. Að lokum? Við viljum minna á, að stjórn mál og þar með talið félagsstarf Heimdallar er engin einkaeign karlmanna, og kvenfólk ætti að taka meiri þátt í félagsstörfum en það hefur gert hingað til. Mikiö rétt. Þakka ykkur fyrir. Þóra Sea, L
Beinir tenglar