8 V 1 S I R . Föstudagur 6. febrúar 1970.1 VISIR Utgefandi; Reykjaprent h.t. Framkvæmdastjóri: Sveinn R. Eyjólfsson Ritstjóri: Jónas Kristjánsson AOstoðarritstjóri: Axei Thorsteinson Fréttastjóri: Jón Birgir Pétursson Ritstjórnarfulltrúi: Valdimar H. Jóhannesson Auglýsingar: Aðalstræti 8. Simar 15610, 11660 og !5(>n; Afgreiösla: Aðalstræti 8. Simi 11660 Ritstjórn: Laugavegi 178. Slmi 11660 (5 línurl Askriftargjald kr 165.00 á mánuíV I lausasölu kr. 10.00 eintakið Prentsmiðja Vísis — Edda huf. Megum við kynna: — Nýi valdamaðurinn í Prag, stalínist- inn Strúgal fyrrum fangelsismálaráðherra. In memoriam n Ný braut rudd í launamálum Hljótt hefur verið um merkt starf, sem ríkið og Bandalag starfsmanna ríkis og bæja hafa verið að vinna í sameiningu undanfarið, gerð starfsmats, er henti til að ákveða öll laun í ríkiskerfinu. Drög að þessu mati hafa legið fyrir í vetur og eru nú í athugun hjá stéttarfélögunum og ríkinu. Starfsmat þetta er brautryðjendastarf, sem á vafa- laust eftir að hafa mikil og góð áhrif. I því er í fyrsta sinn reynt að meta tölulega þá þætti, sem valda því, að talið er eðlilegt að greiða meira fyrir eitt starf en annað. Kerfið er furðu nákvæmt, en samt tiltölulega einfalt í sniðum, svo að fljótlegt er að meta eftir því heildarstigatölu fyrir hvert starf. I drögunum að starfsmatinu eru ábyrgð, sjálfstæði, menntun og starfsþjálfun hvert um sig metið á um það bil 20% af allri stigagjöfinni, eða samtals um 80%. Smærri þættir eru taldir áreynsla, tengsl og vinnu- skilyrði. Ýtarleg grein er gerð fyrir því, hve mörg stig fáist fyrir hvert atriði, t.d. hve mörg stig gagn- fræðapróf veitir eða stúdentspróf, hve mörg stig fylgja mismunandi mikilli fjármálalegri ábyrgð, o. s. frv. Sá galli er hins vegar á því, að það nær að- eins til starfanna, en leggur ekkert mat á, hvernig hver maður stendur í stöðu sinni, en slíku mati er greinilega ekki hægt að koma fyrir í almennu starfs- mati. Alltaf má deila um, hve þungt hver þáttur í matinu eigi að vega og hvernig eigi að meta hvert einstakt starf eftir stigatöflunum. En umræður um það komst á málefnalegan grundvöll, því að fengið er tæki, sem erfitt er að fara í kringum. Baráttan milli einstakra stétta hverfur að vísu ekki, en hún greinist frá hin- um almennu heildarsamningum um launakjör. Það ér auðveldara að semja, þegar þessu tvennu er haldið aðgreindu, almennum kjörum og mismun í launum. Ef til vill er athyglisverðast við þetta starfsmat, að nota má það almennt á vinnumarkaðinum, ef það er útfært á því sviði. Það er hægt að fella öll störf í þjóð- félaginu inn í þetta einfalda en þó nákvæma starfs- matskerfi. Við getum ímyndað okkur, hve heppilegt væri fyrir þjóðina, ef vinnuveitendur og launþegar féllust á slíkt mat. Þá mundi togstreitan milli stétta, sem oft er mesti þröskuldurinn í vegi kjarasamninga, einangrast á sérstöku sviði, og hægt væri að einbeita sér í almennum kjarasamningum að umræðum um, hve mikið laun í heild skuli hækka á hverjum tíma. En það er líklega of mikil bjartsýni að tala nú þegar um almenna notkun á slíku kerfi. Það er rétt að bíða eftir því, hve vel ríkinu og opinberum starfsmönnum gengur að ná samkomulagi um sitt starfsmat. Þá er rétt að hafa í huga, að mat þetta er íslenzk smíði, fullkomnara en hliðstæðar tilraunir í nálægum lönd- um. Við vitum því, að hér er komið svið, þar sem við þurfum ekki að vera eftirbátar annarra. T^annski á þetta að verða minningargrein. Hún á að fjalla um eitthvað, sem er dáið. Maður veit varla, hvað það var, —var það eitthvað sem stundum er kallað frelsi, — eða var það eintómt hjóm og blekking? Var það sólin sú hin lífgefandi og frjóvgandi, sem nú hefur hrap- að, — eða var það aldrei nema sindur eitt, sem blekkti meö gneistaflugi? Var það tilraun til að gróðursetja melgrasskuf- inn harðan f sandinum, sem reyndist svo örfoka, aö þaö var vonlaust frá upphafi, að plantan festi rætur? Nei, maður veit varla, hvað það var, en svo mikið er víst, að nú hefur gröfin verið orpin yfir björtustu vonir og glæst- ustu hugsjónir smáþjóðar inni í Mið-Evrópu, þar sem Moldá rennur. Kannski á þetta engin áhrif að hafa á menn. Heimsins vegir eru kaldir og alheimsstjórnmál- in miskunnarlaus. Þó getur maður ekki að því gert, þegar mynd af Evrópukortinu mætir sjónum, að það er eins og aug- un hvarf ósjálfrátt að þessum miðpunkti, litla langa landinu sem er eins og hönd f laginu, sem er lögð flöt fram til að túlka einhverja bæn. Þarna lifa og hrærast um 14 eða 15 milljónir manna og reyna að mynda sitt eigið Iitla þjóðfélag. — Eða ef maður sér hér á götunum Skoda- bifreið bregða fyrir, 'hún er verk þessara vinnulúnu handa, en um leið nokkurs konar tákn þeirra efnahagslegu örðugleika, sem tékkneska þjóðin á viö að sfcríða og geymir í sér ímynd verksmiðjufólksins, sem ætlaði sér að rísa upp og berjast fyrir réttlátara þjóöfélagi, en hefur nú verið miskunnarlaust bugað og bariö niður. Þar kostaði það mikil átök af þvf að hin þjóð- lega samstaða var einmitt einna sterkust meðal verkamannanna við Skoda-verksmiðjurnar, þar stóð þrákelkni alþýðunnar föst- ustum fótum hjá þessum krafta legu vinnusömu verkamönnum. A uk þess sem þeir hafa smíð- að bifreiðir, hafa þeir haft það meginhlutverk að framleiða vopn fyrir Norður-Víetnam. Hver hergagnalestin á fætur annarri hefur farið frá Skoda- verksmiðjunum með Hanoi að ákvörðunarstað, en það er ein- mitt einn þátturinn f efnahags- legu kerfi Rússa í Austur-Evr- ópu aö Tékkar eru sjálfir látnir kosta þessa gífurlegu hergagna- framleiðslu fyrir styrjöld lengst austur í Asíu. Og það er einmitt meginástæðan fyrir þvf, hve mergsogið tékkneskt atvinnulíf er nú orðið. í stað þess að Rússar borgi sjálfir brúsann af slnu striði, sem þeir kynda undir austur I Asíu, láta þeir leppríkiö bera byrðirnar. Sjálfir þykjast Rúss- ar auðvitað ekki vera færir um að bera kostnaðinn, af því þeim bráðliggur á að bæta almenn lífskjör f Sovétríkjunum. Og siðan sveigjast Tékkar eftir langa mæðu til hlýöni af því að þeir þarfnast „efnahagslegrar aðstoðar" frá Rússum, en þeir neita aftur um „aðstoðina", nema þjóðfélagsástandið í Tékkóslóvakíu komist í það sem kallað er „eðlilegt horf". \7"ið erum nú smámsaman að sjá, hvað „eðlilegt horf" þýðir. Það hefur verið að kom- ast á hægt og rólega, en nú er loksins einsýnt að alger valda- skipti hafa orðið að nýju I Tékkóslóvakfu. Frá því hefur verið greint í fréttum undan- farna mánuöi, að hinum og þessum manni hafi verið vikið ur ríkisstjórn landsins eða úr áhrifastöðum á þingi eða í kommúnistaflokki landsins og aðrir skipaöir í staðinn. Þetta hafa verið margvísleg manna- nöfn, sem enginn þekkir utan Tékkóslóvakíu og því örðugt að ráða þessa gestaþraut til fulls, hvað allar þessar stöðubreyting ar hafi þýtt. Jafnvel heima f Tékkósló- vakíu hafa menn varla skilið þær breytingar, sem hafa verið að gerast f stjórnarmálefnum, því að blöðin þar eru hætt að útskýra, hvað er að gerast. Þessir atburðir hafa veriö svo óraunverulegir, að þeir virðast fremur gerast í Kafka-ískri skáldsögu. Öllum eðlilegum hugmyndum manna um það, hvað þjóðfélagið eigi að vera eöa hvaða gildi vilji almennings eigi að hafa f stjórnarskipun- inni er svarað út í hött meö al- gerlega afstæðri uppbrópun um „eðlilegt horf". Hvað skipta þjöðfélagslegar hugmyndir máli. þegar valda- skiptingin er ákveðin innan þröngs hóps, sem þjóðin sjálf er ekki nokkur aðili aö lengur. Engar almennar kosningar fara fram f landinu, hvergi er leitaö neins almenns vilja. Það er ein- ungis einhver valdaðfreskja, einhver ósýnilegur dreki, sem situr einhvers staðar í skrautsöl um Hradsjin-hallar, sem ákveö- ur valdabreytinguna. Menn fylgjast ekki lengur með þeim þagnarmálum sem gerast hak við hallartjöldin, skilja ekki at- burðina, sem koma engum við, nema þessari alráðu valda- ðfreskju. Hún ákveður allt með óræðri og ðsýnilegri návist sinni. Þessi eða þessi þingmaður skal rekinn af því að hann leyfði sér ... eða starfsmaður dagblaðs og sjónvarps skal beitt ur hefndarráðstöfunum af þvi að hugarfar hans er svona... Ein klóin á valdaófreskjunni er ritskoðunin hún er ósýnileg eins og aðrir hlutar skepnunnar, en enginn efast samt um að þær klær eru beittar. Og ðfreskjan hefur Hka verið að verki f lög- reglu' landsins, þar er spurt, hvert er hugarfar lögreglumann anna. Er þeim treystandi til að koma á „eðlilegu horfi" — eru blóðhundarnir með nógu beitt- ar tennur? Já, hvað er þetta þjóðfélag, — er það vitlausraspítalinn í Pétri Gaut eöa eru það embætt- ismennirnir sem maðurinn í skáldsögu Kafka reikar á milli? Hvaða þjóðfélagslegur andi ligg ur að baki þeirri þróun sem síð ast hefur orðið I Tékkóslóvakíu? Skyldi drekinn beita klónum og rífa manninn á hol? Skyldi hann éta hjarta hans og sleikja blóðugur út um? Skyldi ófreskj an spú eldi? Skyldu handtökur byrja að nýju? — Nei, það er; engin hætta á því, — svo lágt! sígum við þó ekki. Og þó, við erum hrædd um að það sé viíjij drekans. Við vitum það ekki Hvað er „eölilegt horf" — er það að komið verði á upp á nýtt kerfi lögregluofsókna og fanga búða? Néi, því skal aldrei trú- aö, — þjóðfélagið leyfir ekki slfkar skelfingar — og þó, hvað ákveður drekinn, valdaófreskj- an, martröðin, hvenær slettir hann halanum? Tá, hvað er þjóðfélagið? 1' «* þvísa landi kvað þjóðfé-' lagiö m.a. eiga aO vera komm-'' únistaflokkurinn. En af iy2 millj' ón flokksmanna, sem í honum! voru ekki alls fyrir löngu, er! nú sagt, að um ein milljón hafij sagt sig úr honum, en hinir uni! sér ekki sérlega vel. svo varlaj getur hann lengur kallazt neitti raunverulegt þjóðfélag. Nei,| þjóðfélagiO er sennilega orðiðj aðeins eitthvað 10 menn semi sitja í æöstu ráöum og hlýðaj fyrirmælum drekans. Nú er svoi komiö að allir foringjar hinnar frjálslyndu stefnu i tékkneska: kommúnistaflokknum hafa ver-' ið fjaríægöir nema Svoboda for-> seti. Og kannski drekinn skipi1 svo fyrir að gamli hvíthærði Svoboda skuli hlaupa út um glugga. 1 stað þeirra hafa gðmlu stalfnistarnir risiö.upp að nýju, en þeir eru mjög þröngur og fá- mennur klíkuhópur, sem hafa vanið sig á það að sofa við brjóst áttaarma ófreskjunnar og elska hana sem móður sína. Horfinn er Dubcek, horfinn er Smirkovsky og horfinn er Cernik, þessi nöfn, sem við kynntumst, þegar menn héldu,: að frelsið væri auðfengin gæði, sem menn mættu anda að sér eins og andrúmsloftinu. Það var; mikill misskilningur og í stað: þessara manna er- nú kominn sem valdamesti maöur og elsku vinur ófreskjunnar stjðrnmála- \ maður einn aö nafni Strúgal. Þ Föstudagsgreinin að er heldur skemmtileg til-l hugsun, að hann Strúgal litli er aftur farinn að fram- kvæma vilja drekans. Það vill svo til, að það var einmitt þessi Strúgal, sem á sínum tlma var innanríkisráðherra á stjórn- artímum Novotnys. Þaö var hann sem stjórnaöi svo „frábær lega". lögreglu- og fangelsismál- um, reisti fangabúðir, var sjálfur kokkurinn í Icvala- og pynt- ingaeldhúsi fangelsanna. Og því spyrja menn, — slcyldu fangels- anir byrja aftur? — Nei, maður trúir því ekki, — hvað gerir þjóðfélagið? — hvað gerir drek inn? — hver veit, hvenær hann spýr eldi? Ýtarlegu fyrirspurnaformf frá ¦*Tl<?\( i Tr--(''/*^Try' j ¦; —'"¦r""™*~***t»
Beinir tenglar