Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbók Morgunblašsins

og  
S M Þ M F F L
. . . . 1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30 31
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lesbók Morgunblašsins

						12
LESBÓK   MORGUNBLAÐSINS
Köngulœrnar.
Eftir Arna Friðriksson magister.
Hvert mannsbarn á landinu
þekkir köngulærnar frá öðrum
smádýrum húsanna og merkurinn-
ar. Margir hafa óbeit á þeim vegna
þeirrar hjátrúar að af þeim stafi
sjúkdómar, t. d. krabbamein, en
fáa munu þær eiga vini eða aðdá-
endur meðal íslenskra þegna.
— Og þó eru köngulærnar í
mörgu aðdáunarverðar og margt
er það í háttum þeirra, sem getur
svalað  fegurðarlöngun  mannsins.
í kjallarahornum og öðrum
skiimaskotum, þar sem hreinlæti
húsmóðurinnar nær ekki að raska
gangi náttúrunnar, er oft mikið
af „hjegóma", þ. e. mjög fíngerð-
um, þríhyrndum netjum eða vefj-
um, sem eru gerð úr f jölda örfínna
þráða, er liggja þvert og endilangt
um netið án reglubundinnar skip-
unar. Nokkrir þessara þráða líkj-
ast breiðum böndúm', og eru þeir
frábrugðnir mjóu þráðunum í því,
að þeir eru límkendir viðkomu.
Smáflugur og önnur skordýr fest-
ast því auðveldlega við þá. Vefur
sá, sem við nú höfum lýst, er
kongulóarvefur, meistari verksins
er húsaköngulóin, sem hefir tekið
sjer fastan bústað í húsuni manns-
ins, og flutst með honum \\m allan
Vefur  fjallaköngulóar.
heim. Hún er mjög algeng hjer
á landi, og hefir líklega borist
hingað með landnámsmönnum. —
Gíetum   við   nú   betur   að,   sjáum
við að í einu homi vefsins er
dálítill stútur eða hylki úr vef,
og þar er köngulóin. Þetta eru
salarkynni hennar, og veiðarfærin
eru reiðubíiin til þess að taka á
móti  bráðinni  við  bæjardyrnar.
Verði okkur reikað \\t í rjóðrið
eða hraunið fyrir utan túnið, ein-
hvern sólfagran sumardag, og gef-
um við náttúrunni og meistara-
verkum hennar dálítinn gaum,
v erður okkur oft litið á stóra
vefi á milli triásrreinanna eða
klettanafanna. Vefurinn er oft
marTÍr sentimetrar á breidd, o<?
um hann eru þræðir. randþræðirn-
ir. er mynda eins og marghyrnda
umgjörð ytst, en frá umgjörðinni
ganga svo aðrir þræðir, stoðþræð-
irnir, til steinanna í kring, og
festa vefinn.
Frá umgjörðinni ganga marerir
þræðir, geislabræðirnir, inn í miðiu
vefsins. Dálítið utRn við miðiuna
bvriar bráður nokkur, sem nefnist
skrúfnbráðnr, og lipr«ur hann í
hrinffskrúfulínu á milli sreislabráð-
anna, hver hrinsrurinn þjett við
annan, alla leið út undir rand-
þráð.
Við og við sjánm við vef. sem
flu<?ur eða önnur skordýr eru föst
við.Athusravert er það. að flugurn-
ar eru altaf fastar við sama þráð-
inn. nefnilega sVrúfnþráðinn. —
Þær ánetiast ekki í vefinn eins os
fiskar í neti, heldr^ hanga fast
við þræðina. Snerti fluga rand-
þræðina, stoðþræðina eða geisla-
þræðina getur hún strax losað
sisr, en komi hún við skrúfuþráð-
inn festist híin þegar. Þetta sýnir
oss að það hlýtnr að vera munur
á skrúfuþræðinum og hinum þráð-
unum í vefuum. Berum við nú
fingur að skrúfuþiæðinum tollir
hann við. og viljum við losa hann,
tognar þráðurinn að mun áður en
þetta tekst. Lítum við á vefinn í
stækkunargleri. sjáum við marga
örfína dropa á sknifnþræðinum en
ekki á hinum. Þessir dropar eru
úr límkendu efni, og er því þráð-
urinn límugur viðkomu, en auk
þess er hann sveigjanlegur.
Ut frá miðju vefsins gengur
sterkur þráður, dorgþráðurinn, er
stendur í sambandi við skrúfu-
þráðinn, og nær oft meira en mtr.
út fyrir netið. Hjer situr köngu-
lóin í einhverju skiimaskoti, og er
endi þráðarins festur um einn af
fótum hennar. Komi nú skordýr í
netið og festist við skrúfuþráðinn,
skekur það vefinn af Öllnm kröft-
um til þess að reyna að losna, og
verður þá köngulónni eins og fiski-
manninum, sem finnur fiskinn
bíta á krókinn. Hún fyllist veiði-
hug, en í stað þess að draga drátt-
inn, verður híín að lilaupa inn
í vefinn og ráðast þar að bráð-
inni.
Líkami köngulónna skiftist í
tvent, frambol og afturbol, er
greinast hvor frá öðrum með
djúpri skoru, og eni tengdir sam-
an með mjóum legg. Fremsti hluti
frambolsin.s er hófuðið. Framan og
ofan á því eru átta augu, og telja
sumir að nokkur þeirra sjeu notuð
í myrkri. en hin við dagsbirtu. —
Höfuð   af  könguló
sjeð  að framan
Neðan á höfðinu er munnurinn,
og be^gja vegna við hann eru
tvennir útlimir, bitkrókarnir
fremst en kjálkarnir aftast. Bit-
krókarnir eru tvíliðaðir. f efri
liðnum er eiturkirtill, en fremri
liðurinn er krókmyndaður, holur
mnan, og streymir eitrið úr kirtl-
innm iit um hann þegar dýrið
„bítur" með króknum. Kjálkarnir
eru langir, með litlum klóm á
endunum.
A frambolnum, fyrir aftan höf-
uðið, eru fernir fætur, allir lið-
skiftir og nokkuð langir. Á hverj-
um fæti eru tvær kambmyndaðar
kl»r, og oft einföld aukakló auk
þeirra. Þegar köngulóin spinnur
eða hleypur eftir vefnum, heldur
hún þráðunum með kambmynduðu
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16