Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbók Morgunblašsins

og  
S M Þ M F F L
. . . . 1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30 31
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lesbók Morgunblašsins

						12

LESBÓK   MORGUNBLAÐSINS

Köngulœrnar.

Eftir Arna Friðriksson magister.

Hvert mannsbarn á landinu

þekkir köngulærnar frá öðrum

smádýrum húsanna og merkurinn-

ar. Margir hafa óbeit á þeim vegna

þeirrar hjátrúar að af þeim stafi

sjúkdómar, t. d. krabbamein, en

fáa munu þær eiga vini eða aðdá-

endur meðal íslenskra þegna.

— Og þó eru köngulærnar í

mörgu aðdáunarverðar og margt

er það í háttum þeirra, sem getur

svalað  fegurðarlöngun  mannsins.

í kjallarahornum og öðrum

skiimaskotum, þar sem hreinlæti

húsmóðurinnar nær ekki að raska

gangi náttúrunnar, er oft mikið

af „hjegóma", þ. e. mjög fíngerð-

um, þríhyrndum netjum eða vefj-

um, sem eru gerð úr f jölda örfínna

þráða, er liggja þvert og endilangt

um netið án reglubundinnar skip-

unar. Nokkrir þessara þráða líkj-

ast breiðum böndúm', og eru þeir

frábrugðnir mjóu þráðunum í því,

að þeir eru límkendir viðkomu.

Smáflugur og önnur skordýr fest-

ast því auðveldlega við þá. Vefur

sá, sem við nú höfum lýst, er

kongulóarvefur, meistari verksins

er húsaköngulóin, sem hefir tekið

sjer fastan bústað í húsuni manns-

ins, og flutst með honum \\m allan

Vefur  fjallaköngulóar.

heim. Hún er mjög algeng hjer

á landi, og hefir líklega borist

hingað með landnámsmönnum. —

Gíetum   við   nú   betur   að,   sjáum

við að í einu homi vefsins er

dálítill stútur eða hylki úr vef,

og þar er köngulóin. Þetta eru

salarkynni hennar, og veiðarfærin

eru reiðubíiin til þess að taka á

móti  bráðinni  við  bæjardyrnar.

Verði okkur reikað \\t í rjóðrið

eða hraunið fyrir utan túnið, ein-

hvern sólfagran sumardag, og gef-

um við náttúrunni og meistara-

verkum hennar dálítinn gaum,

v erður okkur oft litið á stóra

vefi á milli triásrreinanna eða

klettanafanna. Vefurinn er oft

marTÍr sentimetrar á breidd, o<?

um hann eru þræðir. randþræðirn-

ir. er mynda eins og marghyrnda

umgjörð ytst, en frá umgjörðinni

ganga svo aðrir þræðir, stoðþræð-

irnir, til steinanna í kring, og

festa vefinn.

Frá umgjörðinni ganga marerir

þræðir, geislabræðirnir, inn í miðiu

vefsins. Dálítið utRn við miðiuna

bvriar bráður nokkur, sem nefnist

skrúfnbráðnr, og lipr«ur hann í

hrinffskrúfulínu á milli sreislabráð-

anna, hver hrinsrurinn þjett við

annan, alla leið út undir rand-

þráð.

Við og við sjánm við vef. sem

flu<?ur eða önnur skordýr eru föst

við.Athusravert er það. að flugurn-

ar eru altaf fastar við sama þráð-

inn. nefnilega sVrúfnþráðinn. —

Þær ánetiast ekki í vefinn eins os

fiskar í neti, heldr^ hanga fast

við þræðina. Snerti fluga rand-

þræðina, stoðþræðina eða geisla-

þræðina getur hún strax losað

sisr, en komi hún við skrúfuþráð-

inn festist híin þegar. Þetta sýnir

oss að það hlýtnr að vera munur

á skrúfuþræðinum og hinum þráð-

unum í vefuum. Berum við nú

fingur að skrúfuþiæðinum tollir

hann við. og viljum við losa hann,

tognar þráðurinn að mun áður en

þetta tekst. Lítum við á vefinn í

stækkunargleri. sjáum við marga

örfína dropa á sknifnþræðinum en

ekki á hinum. Þessir dropar eru

úr límkendu efni, og er því þráð-

urinn límugur viðkomu, en auk

þess er hann sveigjanlegur.

Ut frá miðju vefsins gengur

sterkur þráður, dorgþráðurinn, er

stendur í sambandi við skrúfu-

þráðinn, og nær oft meira en mtr.

út fyrir netið. Hjer situr köngu-

lóin í einhverju skiimaskoti, og er

endi þráðarins festur um einn af

fótum hennar. Komi nú skordýr í

netið og festist við skrúfuþráðinn,

skekur það vefinn af Öllnm kröft-

um til þess að reyna að losna, og

verður þá köngulónni eins og fiski-

manninum, sem finnur fiskinn

bíta á krókinn. Hún fyllist veiði-

hug, en í stað þess að draga drátt-

inn, verður híín að lilaupa inn

í vefinn og ráðast þar að bráð-

inni.

Líkami köngulónna skiftist í

tvent, frambol og afturbol, er

greinast hvor frá öðrum með

djúpri skoru, og eni tengdir sam-

an með mjóum legg. Fremsti hluti

frambolsin.s er hófuðið. Framan og

ofan á því eru átta augu, og telja

sumir að nokkur þeirra sjeu notuð

í myrkri. en hin við dagsbirtu. —

Höfuð   af  könguló

sjeð  að framan

Neðan á höfðinu er munnurinn,

og be^gja vegna við hann eru

tvennir útlimir, bitkrókarnir

fremst en kjálkarnir aftast. Bit-

krókarnir eru tvíliðaðir. f efri

liðnum er eiturkirtill, en fremri

liðurinn er krókmyndaður, holur

mnan, og streymir eitrið úr kirtl-

innm iit um hann þegar dýrið

„bítur" með króknum. Kjálkarnir

eru langir, með litlum klóm á

endunum.

A frambolnum, fyrir aftan höf-

uðið, eru fernir fætur, allir lið-

skiftir og nokkuð langir. Á hverj-

um fæti eru tvær kambmyndaðar

kl»r, og oft einföld aukakló auk

þeirra. Þegar köngulóin spinnur

eða hleypur eftir vefnum, heldur

hún þráðunum með kambmynduðu

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16