Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Fréttir | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbók Morgunblašsins

og  
S M Þ M F F L
. . 1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 31 . .
PDF  | HQ_PDF  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga hęš


žś žarft aš vera meš Adobe Reader Plugin til aš skoša žessa sķšu


get Adobe Reader



Lesbók Morgunblašsins

						LEftBÓK   MOftGUNBLAÐSINS

Svarti dauði.

(1342-1366).

Enn á dögum fer ósjálfrátt

lirollur um Vesturlandaþjóðir, er

þær heyra þess getið( að Svarti

dauði sje að þokast frá Tndlandi

eða Kína. vestur ;'i bóginn til

Suður-Rússlands eða Balkanskaga.

Svo er endurmhmingin um þessa

ægilegu drepsótt enn í fersku

minni frá því er hún barst. til

Xorðurálfunnar um miðja 14. öld-

Það segja fróðir menn. að þessi

drepsótt hafi átt upptök sín í

Mið-Asíu árið 1342 og jafnve\

verið þangað koniin frá Kina eða

Tndlandi.

Frá Mið-Asíu ætla menn. að hún

hafi borist eftir verslunarleiðum.

t. d. yfir Bokhari til Svartahafs-

landanna Og þaðan til Miklagarðs

^Konstantínópel). sem þá var

austasta stórborgin í Norðurálf-

nnni.

Það þykir nú vera full sannað.

að fyrst hafi drepsótt þessari

slegið niður fram með Donfljótinu

á Suður-Rússlandi. þaðan hafi hún

rreisað yfir Pontus-hjeraðið fyrir

sunnan Svartahafið. Þaðan harst

hún vfir á Balkanskagann. til

Þrakiu. Makedoníu? Grikklands

Og Grikklandsey.ia. Síðan harst

hún til Sýrlands. Júdeu, Libýu. E-

cyptalands og með endilangri suð-

urströnd    Miðjarðarhafsins.

Deili má finna til þess. að drep-

sóttin hafi farið hraðar?. yfir með

skipum   en   eftir   landleiðum.

Arið 1348 slær henni niður í

Miðjarðarhafslöndunum hjer í

álfu. Og á næsta ári um miðbik

álfunnar og á Norðurlöndum og

á Englandi. Árið 1350 geisar hún

með snðurströnd og austurströnd

Eystrasaltsins — á Gotlandi 0«

Kúrlandi; næsta ár dynur hún yf-

ir Rússland. nema Svartahafslönd-

in- Þangað barst hún fyrst, eins

og fyr er sagt, opr landsfjell fyrir

benni fólkið. sem pfras í múga.

Sannað befir verið með rann-

sóknum að drepsótt þessi hafi

gengið 4—6 mánuði á hverjum

stað þar sem bún gekk að vetrar-

lagi eins og í Týrol, á Englandi og

í Xoregi. Þá lagðist hún helst  á

lunpru manna (lungnadrep) • en á

vorr og sumri var tíðara að sog-

eitlar bólgnuðu og upp hlypu

kýli, einkum í nárum, kýlapest

iBubon).                                     N

Annars er sagt að hún hafi

stungið sjer niður hjer eða þar,

þegar minst varði, ýmist á nýjum

slóðum eða þar sem hún liafði

farið um. svo að með sönnu má

se<rja5 að á árununi 1348—1366

bafi hún mátt landlæg heita í

álfu  vorri.

Margir eru taldir fyrirboðar

þessarar voða drepsóttar. sam-

kvæmt bjátrú þeirra tíma. svo

sem: balastjörnur. laudskjálftar,

óvanalega mikil gengd af frosk-

um. eðlum. höggormum og öðr-

um slíkum plágum. Stundum er

í frásöprur fært, að fár mikið kæmi

í mýs og' rottur; bendir það til

þess. sem nú er fullsannað, að

kvikindi þessi bera í sjer sótt-

kveik.iur hverskonar farsóttir.

sem pranpra. Það er sannmæli, að

svarti dauði fór yfir löndin. eins

opr logri yfir akur.

í Neapel á ftalíu fellu 60.000

manna fyrir henni. 100.000 í Fen-

eyjum. 7000 í Raprúsa. 5.600 í Vín-

arborpr. 80.000 í borprinni Siena af

100.000. 57.000 i Marseille,

50.000 í París; mælt er að hún

hafi skilið eftir einar 14.000

manna lifandi í Lundúnum. Alls

er talið. að fallið hafi 25 miljónir

manna hjer í álfu af völdum þess-

arar drepsóttar. Þetta er nú það.

sem menn vita sannast um feril

svarta   dauðans   á   þessum   árum.

fslenskir annálahöfnndar rekja

feril hans á sinn hátt á árunum

1340—1350, opr fer sú frásögn

sumstaðar allnærri því. sem nú

liefir saprt verið.

Ein frásöprnin er á þessa leið :

f þenna tíma (13491) kom drep-

sótt svo mikil opr mannfall um alla

Norðurálfuna. að aldrei kom slík

fyrri. síðan lönd byprðust; eydd-

ust bæði horprir opr bæir^ kastalar

opr kauptún svo skjótt. að nær

enprinn   fekk  ráðstafað  húsi   sínu.

Fyrst  kom  veikin   upp  í  Babi-

lone á Serklandi í Afríku. Þaðan

barst hún til Jórsala og Jórsala-

lands og eyddi nálega borprina

(Jórsali). Þaðan barst hún norð-

ur um Jórsalahaf' (Miðjarðarhaf)

opr um alla Italíu og páfagarð

(sem þá var í Avignon á Frakk-

landi) og þaðan norðan eftir lönd-

um. og' eyddi nálega alla ítalíu.

Klemens hinn VT. var þá páfi

(1342—1352). Hann vígði ána

Rodanuni (Rhone?) ; var í liana

varpað dauðum niönnum, þeim er

eigi urðn jarðsettir; gaf páfi það

af guðs hálfu, að áin skyldi vera

kirkjugarður þeirra, því að eigi

varð fólkið jarðað fyrir fjölda

-,akir. vegna mannfæðarinnar og

sóttarinnar. Síðan fór drepsóttin

um Frakkland, og um Saxland og'

svi til Englands og eyddi það

]r nd nálega alt, svo að eigi lifðu

efíiv, nema einar 14.000 manna í

Lunfh'uium. — — —

Hvaðan atmálahöfundarnir hafa

haft ÍYásögn sína, er nú óvíst. En

suðin gimgur til heilagra stað-;

voru ekki ótíðar í þá daga, jafn-

vel alla leið til Jórsala. Höfðing-

iuu Björn Einarsson Jórsalafarl

va* víðförlastur þeirra allra og'

ritaði bók um utanfarir sínar. F!ú

bó!c er að vísu týnd nú; en senni-

lega hafa annálaritararnir getað

haft hana með höndum og þar sem

svarti dauði var hvarvetna í

fersku minni. á þeim árum, sem

Björn var á ferðum sínum (um

ofanverða 14. öldina), þá er lík-

legt, að hann hafi ritað eitthvað

af því sem hann heyrði um þann

stórfenglega viðburð, sem þá var

fvrir skemstu um garð genginn.

Síra Einar Haflfðason fór oir

snður í páfagarð og' var eitt ár

með Klemens páfa VT. i Avignon.

Hann gat því haft allgreinilegar

fregnir af þessum viðburðum. —¦

Hann ritaði  „Lögmannsannál".

Þaðan mun það stafa, að Klem-

ens páfa er það eignað í annálun-

um, að hann hafi Ijett þessari

voða drepsótt af þjóðunum. Er

þar svo sagt. að páfi hafi lesið

fimm sinnnm saman messu á lat-

ínu á móti drepsóttinni og veitt

}>ar með fyrirgefningu öllum

rji-tttrúuðum (kaþólskum) mönn-

T,in. Átti að standa á knjám me"

Ijósi, meðan messan væri flutt.

Jafnframt   diktaði   páfi   bæn   á

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8