Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbók Morgunblašsins

og  
S M Þ M F F L
. . 1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 31 . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lesbók Morgunblašsins

						LEftBÓK   MOftGUNBLAÐSINS
Svarti dauði.
(1342-1366).
Enn á dögum fer ósjálfrátt
lirollur um Vesturlandaþjóðir, er
þær heyra þess getið( að Svarti
dauði sje að þokast frá Tndlandi
eða Kína. vestur ;'i bóginn til
Suður-Rússlands eða Balkanskaga.
Svo er endurmhmingin um þessa
ægilegu drepsótt enn í fersku
minni frá því er hún barst. til
Xorðurálfunnar um miðja 14. öld-
Það segja fróðir menn. að þessi
drepsótt hafi átt upptök sín í
Mið-Asíu árið 1342 og jafnve\
verið þangað koniin frá Kina eða
Tndlandi.
Frá Mið-Asíu ætla menn. að hún
hafi borist eftir verslunarleiðum.
t. d. yfir Bokhari til Svartahafs-
landanna Og þaðan til Miklagarðs
^Konstantínópel). sem þá var
austasta stórborgin í Norðurálf-
nnni.
Það þykir nú vera full sannað.
að fyrst hafi drepsótt þessari
slegið niður fram með Donfljótinu
á Suður-Rússlandi. þaðan hafi hún
rreisað yfir Pontus-hjeraðið fyrir
sunnan Svartahafið. Þaðan harst
hún vfir á Balkanskagann. til
Þrakiu. Makedoníu? Grikklands
Og Grikklandsey.ia. Síðan harst
hún til Sýrlands. Júdeu, Libýu. E-
cyptalands og með endilangri suð-
urströnd    Miðjarðarhafsins.
Deili má finna til þess. að drep-
sóttin hafi farið hraðar?. yfir með
skipum   en   eftir   landleiðum.
Arið 1348 slær henni niður í
Miðjarðarhafslöndunum hjer í
álfu. Og á næsta ári um miðbik
álfunnar og á Norðurlöndum og
á Englandi. Árið 1350 geisar hún
með snðurströnd og austurströnd
Eystrasaltsins — á Gotlandi 0«
Kúrlandi; næsta ár dynur hún yf-
ir Rússland. nema Svartahafslönd-
in- Þangað barst hún fyrst, eins
og fyr er sagt, opr landsfjell fyrir
benni fólkið. sem pfras í múga.
Sannað befir verið með rann-
sóknum að drepsótt þessi hafi
gengið 4—6 mánuði á hverjum
stað þar sem bún gekk að vetrar-
lagi eins og í Týrol, á Englandi og
í Xoregi. Þá lagðist hún helst  á
lunpru manna (lungnadrep) • en á
vorr og sumri var tíðara að sog-
eitlar bólgnuðu og upp hlypu
kýli, einkum í nárum, kýlapest
iBubon).                                     N
Annars er sagt að hún hafi
stungið sjer niður hjer eða þar,
þegar minst varði, ýmist á nýjum
slóðum eða þar sem hún liafði
farið um. svo að með sönnu má
se<rja5 að á árununi 1348—1366
bafi hún mátt landlæg heita í
álfu  vorri.
Margir eru taldir fyrirboðar
þessarar voða drepsóttar. sam-
kvæmt bjátrú þeirra tíma. svo
sem: balastjörnur. laudskjálftar,
óvanalega mikil gengd af frosk-
um. eðlum. höggormum og öðr-
um slíkum plágum. Stundum er
í frásöprur fært, að fár mikið kæmi
í mýs og' rottur; bendir það til
þess. sem nú er fullsannað, að
kvikindi þessi bera í sjer sótt-
kveik.iur hverskonar farsóttir.
sem pranpra. Það er sannmæli, að
svarti dauði fór yfir löndin. eins
opr logri yfir akur.
í Neapel á ftalíu fellu 60.000
manna fyrir henni. 100.000 í Fen-
eyjum. 7000 í Raprúsa. 5.600 í Vín-
arborpr. 80.000 í borprinni Siena af
100.000. 57.000 i Marseille,
50.000 í París; mælt er að hún
hafi skilið eftir einar 14.000
manna lifandi í Lundúnum. Alls
er talið. að fallið hafi 25 miljónir
manna hjer í álfu af völdum þess-
arar drepsóttar. Þetta er nú það.
sem menn vita sannast um feril
svarta   dauðans   á   þessum   árum.
fslenskir annálahöfnndar rekja
feril hans á sinn hátt á árunum
1340—1350, opr fer sú frásögn
sumstaðar allnærri því. sem nú
liefir saprt verið.
Ein frásöprnin er á þessa leið :
f þenna tíma (13491) kom drep-
sótt svo mikil opr mannfall um alla
Norðurálfuna. að aldrei kom slík
fyrri. síðan lönd byprðust; eydd-
ust bæði horprir opr bæir^ kastalar
opr kauptún svo skjótt. að nær
enprinn   fekk  ráðstafað  húsi   sínu.
Fyrst  kom  veikin   upp  í  Babi-
lone á Serklandi í Afríku. Þaðan
barst hún til Jórsala og Jórsala-
lands og eyddi nálega borprina
(Jórsali). Þaðan barst hún norð-
ur um Jórsalahaf' (Miðjarðarhaf)
opr um alla Italíu og páfagarð
(sem þá var í Avignon á Frakk-
landi) og þaðan norðan eftir lönd-
um. og' eyddi nálega alla ítalíu.
Klemens hinn VT. var þá páfi
(1342—1352). Hann vígði ána
Rodanuni (Rhone?) ; var í liana
varpað dauðum niönnum, þeim er
eigi urðn jarðsettir; gaf páfi það
af guðs hálfu, að áin skyldi vera
kirkjugarður þeirra, því að eigi
varð fólkið jarðað fyrir fjölda
-,akir. vegna mannfæðarinnar og
sóttarinnar. Síðan fór drepsóttin
um Frakkland, og um Saxland og'
svi til Englands og eyddi það
]r nd nálega alt, svo að eigi lifðu
efíiv, nema einar 14.000 manna í
Lunfh'uium. — — —
Hvaðan atmálahöfundarnir hafa
haft ÍYásögn sína, er nú óvíst. En
suðin gimgur til heilagra stað-;
voru ekki ótíðar í þá daga, jafn-
vel alla leið til Jórsala. Höfðing-
iuu Björn Einarsson Jórsalafarl
va* víðförlastur þeirra allra og'
ritaði bók um utanfarir sínar. F!ú
bó!c er að vísu týnd nú; en senni-
lega hafa annálaritararnir getað
haft hana með höndum og þar sem
svarti dauði var hvarvetna í
fersku minni. á þeim árum, sem
Björn var á ferðum sínum (um
ofanverða 14. öldina), þá er lík-
legt, að hann hafi ritað eitthvað
af því sem hann heyrði um þann
stórfenglega viðburð, sem þá var
fvrir skemstu um garð genginn.
Síra Einar Haflfðason fór oir
snður í páfagarð og' var eitt ár
með Klemens páfa VT. i Avignon.
Hann gat því haft allgreinilegar
fregnir af þessum viðburðum. —¦
Hann ritaði  „Lögmannsannál".
Þaðan mun það stafa, að Klem-
ens páfa er það eignað í annálun-
um, að hann hafi Ijett þessari
voða drepsótt af þjóðunum. Er
þar svo sagt. að páfi hafi lesið
fimm sinnnm saman messu á lat-
ínu á móti drepsóttinni og veitt
}>ar með fyrirgefningu öllum
rji-tttrúuðum (kaþólskum) mönn-
T,in. Átti að standa á knjám me"
Ijósi, meðan messan væri flutt.
Jafnframt   diktaði   páfi   bæn   á
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8