Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbók Morgunblašsins

og  
S M Þ M F F L
. 1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 31 . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lesbók Morgunblašsins

						42
LESBÓK MORGUNBLAÐSINS
vómnleifw ^Jobí
laáóon:
S^ÍÓi
an  amvn
f
Skáldið sr. Jón Þorláksson á Bægisá
Paxadisarmissir og
Messiasarkviða.
ÞAÐ ER nauðsynlegt að reyna
að gera sjer ljóst, um hvað þessi
tvö bókmenntalegu stórvirki fjalla.
Sr. Jón varði næríellt 30 árum ævi
sinnar til þess að íslenska þau.
Höi'undur Paradísarniissis, Juhn,
Milton, var samtíðarmaður Hall-
gríms sálmaskálds Pjeturssonar. —
Þeir dóu báðir sama árið (1674).
Milton var af Puritanaætt kominn,
og var sjálfur strangtrúarmaður
sem ættmenn hans. Purítanar krófð-
ust trúfrelsis, voru ákafir andstæð-
jngar páfakirkjunnar og andvígir
öllum afskiftum ríkisvaldsins al' trú-
málum. Þeir voru fylgismenu lýð-
stjórnar, harðdrægir í viðskiftuin
við audstæðinga sína, töldu sig
verkíæri guðs og höíðu því óbifan-
lega trii á því, að þeir hefðu ætíð
rjett fyrir sjer, þar sem þeir voru
fulltriiar Drottins allsherjar. Þegar
borgarastyrjöldin braust út í Eng-
landi milli Karls kunungs I. og
j'lokks þess, er fylgdi þinginu (neðri
deild þess) að málum, milli 1640
og 1650, stóð öðru megin kunungur,
seru mat þing- og þjóðviljann Ut-
ils, taldi sig vera konung al' guðs
náð og hjelt fast um biskupskirkj-
una, en hann var sjálfur æðsti mað-
ur hennar. Margt höfðingja fylgdi
honum að málum. Hinum megin
.stóðu þeir allir, er voru fjandsam-
Icgir einveldistilhncigingum kon-
ungs, og færðust þeir æ íjær bisk-
upakirkjuuni og hylltu kalvínsku
^tefnuna eða¦'. Funtauibmaun, eins
,cg aúu' var kollúð \ Englaudi. M$g-
ia þorri auðstjettariaaar easku lagð
Tvö hundruð ára minning
ist á eiua ug sömu svcif ug liyllti
lýðstjórnarstet'nu Kalvínismans. —
Þcir voru vandlætingasamir og
hncyksluðustu ni.jög á inu íburðar-
mikla og glæsilega hirðlífi sem þeir
töklu ókristilegt og afvcgaleiðandi.
Þeir hötuðust við lciksýningar
og aðrar skcmmtanir. Pujitanarnir
lit'ðu liót'sömu og einfuldu lífi. Þeir
hcimtuðu valdið í hcndur neðri
dcildar þingsins og álitu þjóðina
inn cina rjctta liaiulhafa valdsins.
-— 1 borgarastyrjöld þessari var
æstur Puritani, Oliver Crouwell,
hcrshúfðingi þcss liðs, scm barðist
gcgn kunungi. ílann trúði því, að
Guð væri mcð honnin. Hann baðst
fyrir með hcrmónnum sínum luidan
hverri orustu og biblíulestur fór
fram í herbúðunum. Trúarleg al-
vara, gott siðferði. cinfalt lít' ug
vandlætingasemi cinkcnndi inn
cormwellska hcr. Þessuni andstæð-
ingum konungs veitti bctur í stríð-
inu. Konungui- var handtckinn,
kærður fyrir landráð og háls-
Jiöggvinn 1049. (VomWcll stofnaði
þjúðveldi á Englandi, cn tók raun-
verulega öll völd í sinar hendur og
stjórnaði í skjóli hersins.
Kaþólskir menn og fylgismcnn
biskupakirkjunnar vuru sviftir
kosningarr.jctti. Ueikhúsum var luk-
að. Efri málstul'an var afnuniin.
Skáklskapurinn i'jallaðj cinungis um
trú og siðspeki. ílelstu skáld aldar-
jnnar var Milton, Hann samdi iræg-
asta skáI4v'erk Puntanismans, 'Vt
auklu trúarlegu soguljóð: Faradís-
^nnissi. — Milton var nicuntaður
maður. Hann þekkti inar þrótt-
miklu l)ókmenntir cndurrcisnar-
tímabilsins (Rcnæssancen) hafði
lagt stund á grískar ug rúmvcrsk-
iir fornmcnntir jufnum hundum við
hcilaga ritningu, er hanu var mjög
handgenginn, að sið Puritana. Eftir
aftöku Karls I. varð hann ritari
þjóðvcldisins. Milton varði aftóku
konungs, og kom rit um það út
1651. Aflaði hann sjer með því
frægðar uni gervaila Nurðurálfu,
nicðnl lau'ðra manna. Taldi hanu
konung haía gengið ;i guðs lög og
manna og því Iiefði hann fallið ó-
hcilagur á vcrkum sínum. Gegn
harðstjórunum bæri þjóðunum að
berjast eins og eyðandi drepsótt.
— Þegar Karl II., sonur hins háls-
höggna Karls I., kum til valda í
Englandi 1660. vai' Milton varpað í
fangclsi, cn slcppt bráðum aftur.
Hann varð blindur 1652, cn h.jclt'
áfram að starfa eiiri að síður ug
fjckk lokið við Paradísarmissi. Við-
fangsefnið var niikilfenglegt: Skóp-
unin ug Syndafallið. Skáldið lot'-
syngur vísdóm guðs og gæsku hans
við   syudumspillt mannkyu.
Frásagnarlistin er óviðjafnan-
leg, þcgar hanu segir frá Satan,
sem gcrir upprcisn gcgn guði, og
cr steypt niður til Ileljar. Því næst
lýsir hann því, þcgar inn iallni
cngill leitar á vit vorra fyrstu t'or-
eldra tij þess að tæla þau, svo að
pau eru rekin ur amni Paradís. —
tkáldið -^ ill sýaa iraai a cg rjett-
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48
Blašsķša 49
Blašsķša 49
Blašsķša 50
Blašsķša 50
Blašsķša 51
Blašsķša 51
Blašsķša 52
Blašsķša 52
Blašsķša 53
Blašsķša 53
Blašsķša 54
Blašsķša 54
Blašsķša 55
Blašsķša 55
Blašsķša 56
Blašsķša 56