Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbók Morgunblašsins

og  
S M Þ M F F L
. . . . 1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30 31
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lesbók Morgunblašsins

						LESBÓK MORGUNBLAÐSINS
165
LLFAÞYTUR  í  REYkJAVÍk
IJT  AF  SPÍTALAFISkS
FJÓRIR holdsveikraspitalar vofU
stofnaðir hjer á landi með kon-.
ungsbrjefi 1652. Var einn .á'Höfgs-
landi á Síðu fyrir Austfirðingá-
f jórðung, annar i Klausfinhóliinv,
í Grínisnesi fyrir Suimlendinga-
fjórðung, þriðji á Hallbjarnareýíi'.
í Eyrarsveit fyrir ' Vestfi'rðifiga-
fjórðung og sá fjörði að Möðru-
felli í Eyafirði fyrir Nórðlendinga-
fjórðung. Þetta voru að vísu.aldrei
er Ulskipun um spítalana á íslandi,
segir svo í 19. grein:
Hver maður, sem stundar sjó-
mensku á fiskibátum, skal einu
sinni á ári láta spítalann fá eina
hiut af öllum þeim fiski, hverju
ixafni 'sem nefnist, sem guð gefur
honuni. Dagarnir, sem spítölunum
her að fá hlut,, eru þessir: Frá
Ltanganesi að Eystrahorni fyrsti
vjrkur dagur eftir Jónsmessu; frá
spítalaf nema að nafninú, Æy^?að Eystfahorni til Búlandshofða og í
engir læknar voru til að fita-.<É^£:, YeAtmannaeyum fyrsti virkur dag-
þeim og ekkert hjúkrunafliðj^jý.^Mi .-eftir.'páska; frá Búlandshöfða
Biskup og lögmaður höfðu.'HjW'- rUJjihverfis vesturströndina að
yfirumsjón með þeim, hver i/gýHi,, Hrútafjarðará næsti virkur dagur
stifti, rjeðu þangað ráðsmenn, Í^^o-'el'tir Krossmessu á vor; frá Hrúta-
fengu ábúð á spítalajörðunuhír^g    fjarðará að Langanesi á allri norð-
tóku að' sjer að sjá sjúklingum íyrir'
nauðsynjum þeirra og gera'grein
fyrir tekjum og útgjöldum stofn-
ananna.
í bólusóttinm miklu árið 1707 dóu
flestir holdsveikissjúklingar á ís-
landi og var fátt um slíka sjúklinga
næstu áratugina. Þannig segir Egg-
ert Ólafsson frá því að árið 1756
hafi aðeins verið 2 sjúklingar í
Hörgslandsspítala, og um mörg
undanfarín ár hafi verið einn og
tveir sjúkhngar í Möðrufellsspít-
ala. Þegar hann ferðaðist hjef hafði
spítalinn í Klausturhóium verið
fluttur að Kaldaðarnesi.
Guðsþakkafiskui
Helsta tekjulind spítalanna var
hinn svonefndi spítalafiskur, eða
„kerlingaríiskur", eins og sjómenn
kölluðu hann. Vár það nokkurs
konar guðsbakkagjöf.
í kofiungabrjefi 27. aa,' 1746, sem
urströndinni næsti virkur dagur
eftir Vítusmessu (15. júní). En gefi
ekki á sjó þessa daga, eða svo lítið
veiðist að ekki koma 5 fiskar í hlut,
á spítalinn að fá hlut næsta dag
þegar 5 fiskar eða fleiri koma í
hlut. Af fugli skulu spítalarnir fá
það sem veiðist einn ákveðinn dag
í Vestmannaeyum, Drangey eða
annars staðar þar sem slík veiði
fer fram. Svo að þessu verði fram-
gengt og svik og undandráttur
komi ekki til greina, eiga sýslu-
mennirnir, hver í sinni sýslu, að
skipa samviskusama dánumenn alls
staðar þar sem fiskibátar eru, og
eiga þeir að taka á móti spítala-
hlutnum, þurka og verka fiskinn
og gera sýslumönnum síðan góða
grein fyrir því. Fyrir ómak sitt fá
þeir þorskhausana, hnakkana og
hið svokallaða rask, en ekkert lýsi.
Reynist þessir skipiiðu menn hugs-
unarlausir og kær^usir ujh verk-
un fiskjarins. skulu þeir sjálfir
halda honum en greiða spítalanum
fult verð. Hreppstjórarnir skulu
gefa sýslumönnum skriflega
skýrslu á hverju ári um alla þá
báta, sem gerðir eru út í hverri
veiðistöð svo að sýslumennirnir
geti sjeð hvort hlutur hefur gold-
ist af hverjum báti. Verði einhver
uppvís að því að hafa skift órjett-
lega, eða dregið úr hlut spítalans
með vilja, skal honum refsað sem
þjóíi. —
Þessu var breytt þannið með kon-
ungsbrjefi 20. febr. 1750, að Vest-
manneyingar fengu að halda sín-
um fiska og fuglahlut, til fram-
færslu þurfamanna og sjúklinga
hjá sjer.
Enn var gerð breyting á þessum
reglum með konungsbrjefi 26. maí
1824 þannig, að spítalarnir skyldi
fá 25. hlutann af allri fuglaveiði,
að af hverjum 10 hákörlum skyldi
spítali fá einn pott af lýsi og 5 pund
af verkuðum hákarli, og ennfremur
að bátar, sem stunduðu steinbíts-
veiði skyldu greiða sama hlut og
aðrir*)
Ný skipan á spítalagjaldi
Á þessu varð svo engin breyting
fram til 1867. Spítalarnir höfðu að
vísu verið lagðir niður með kon-
ungsúrskurði 12. ág. 1848, en gjald-
ið helt áfram og rann nú í lækna-
sjóð,   þótt  það  væri  altaf kallað
") í danska textanum stendur
„Steenbidere", en svo kalla Danir
hrognkelsi. íslendingar skildu þetta
svo seiii att vær: viö steinbít.
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 157
Blašsķša 157
Blašsķša 158
Blašsķša 158
Blašsķša 159
Blašsķša 159
Blašsķša 160
Blašsķša 160
Blašsķša 161
Blašsķša 161
Blašsķša 162
Blašsķša 162
Blašsķša 163
Blašsķša 163
Blašsķša 164
Blašsķša 164
Blašsķša 165
Blašsķša 165
Blašsķša 166
Blašsķša 166
Blašsķša 167
Blašsķša 167
Blašsķša 168
Blašsķša 168
Blašsķša 169
Blašsķša 169
Blašsķša 170
Blašsķša 170
Blašsķša 171
Blašsķša 171
Blašsķša 172
Blašsķša 172