Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbók Morgunblašsins

og  
S M Þ M F F L
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31 . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lesbók Morgunblašsins

						LESBÓK MORGUNBLAÐSINS
361
GENGIS  ÞVERT Á  MÓTI
HINUM   ÍSLENSKA   MALSTA3
Öþarft er að rekja efni frv. nánar,
en af því, sem nú var greint, er Ijóst,
nð hjei' var gengið svo þvert á móti
hinum islenska málstað, að engin von
var til þess, að um nokkurt samkomu-
lag gseti verið að ræða. Islendingar
neituðu því, að ísland væri eða hefði
nokkru sinni að lögum verið hluti af
Danmörku eða Danmerkurriki. Þeir
neituðu því einnig, að Danir eða ríkis-
þing þeirra hefði öðlast nokkurn rjett
til afskipta af múlum íslendinga við
einveidisafsal konungs. Einveldisrjetti
sinum yfir íslandi gæti konungur hins
vegar aðeins afsalað sjer i hendur ís-
lendinga, eins og hann hefði öðlast
hann frá þeim. Þá væri hjer og rofið
loforð konungs frá 23. sept. 1848, sem
átti að vernda þjóðina gegn því, að
ríkislög Dana yrðu lögleidd hjer. En
nú, á þjóðfundi íslendinga, sem í eðli
sínu var og átti að vera algerlega
hliðstæður grundvallarlagaþingi Dana
1848—49, leyfði ríkisstjómin sjer að
halda því fram, að grundvallarlögin
dönsku væru þegar í gildi á íslandi og
ætlaðist til þess, að þjóðfulltrúar ís-
lendinga væru svo aumir, að gangast
undir slíkt.
Hjer verður ekki greint frá gangi
annarra mála á Þjóðfundinum. en
Stjórnlagamálsins, er kallað var. Frv.
til laga ura stöðu tslands í fyrirkomu-
lagi ríkisins og um ríkisþingskosrtinir-
ar á Islandi. Frv. kom fyrst til um-
ræðu 21. júlí og höfðu þjóðfundar-
menn haft nokkurn tíma til að kynna
sjer efni þess. Ræður fundarmanna
hnigu sem vænta rrfíPtti gegn þeim
skilningi á stöðu íslands, sem fram
kom í frv. Reis þá upp Trampe stift-
amtmaður og konungsfulltrúi og kvað
öllum óheimilt að fara út fyrir þann
grundvöll, sem frv. væri á reist, hvort
heldur væri í umræðum eða tillögum
um málið. En grundvöllurinn væri sá,
að ísland væri hluti Danmerkurríkis
og giltu dönsku grundvallarlögin um
það ríki allt. Tveir fundarmenn, Þórð-
ur yfirdómari Jónasson og Pjetur Pjet-
ursson lektor, síðar biskup, studdu
heldur mál Trampes. Jón Sigurðsson
hjelt aðalræðuna gegn frv. Að lokinni
umræðu var kosin 9 manna nefnd í
málið. Samdi sú nefnd nýtt frv., sem
byggt var á þeim meginatriðum, sem
áður höfðu fram komið í samþykktum
Þingvallafunda, tvö undanfarin ár og
hjeraðsfundir    víðsvegar    um    landið
höfðu falHst á. Einn nefndarmanna,
Þoröur Sveinbjörnsson háyfirdómari,
vildi notast við frv. stjórnarinnar en
breyta flestum preinum þess. Tillógur
nefndarinnar voru lagðar fyrir fund-
inn 7. ágúst. Var nú mjög liðið á
þann tíma, sem Þjóðfundinum var ætl-
aður til start'a, en Trampe haíði tjáð
forseta fundarins 22. jú!í, daginn eítir
að stjómarmálið kom til 1. umræðu,
að hann vænti þess, að störfum fund-
arins yrði lokið 9. ágúst. Nú haiði
málið tekið þá stefnu, er hann síst
vildi, og því var þess að vænta, að
hann gripi til þeinar heimildar uð
siíta íundinu:n, þegar honum þætti
henta.
„VJES MÖTMÆLUM ALLIR"
8. ágúst boðaði forseti til fundar um
hádegi daginn eftir, en þá mundi kon-
ungsfulltrúi bera fram erindi nokkurt
við fvmdarmenn. Fundur þessi, einn
hinn sögulegasti í þingsögu íslendinga,
hó'st á tilsettum tíma 9. ágúst. Tók
Trampe þá til máls og var all-þung-
orður í garð fundaimanna og þó eirk-
um     stjórnlaganefndarinnar.        Kvað
hann rnálum nú í óvænt efni komið,
en tilgangslaust vreri að halda slíku
áfram og myndi hann því slíta fund-
inum pá þegar.
,,Og lýsi jeg því yfir, í nafni kon-
ungs--------".
Jón Sigurðsson grípur fram í: „Má
jeg biðja mjer hljóðs, til að forsvara
aðgerðir  nefndarinnar  og  þingsins".
Páll Melsted: „Nei".
Trampe: „— — að fundinum er
slitið."
Jón Sigurðsson: „Þá mótmæli jeg
þessari aðferð — —".
Um leið og Tranipe og forseti, Páll
Melsted, viku frá sætum sínum, mælti
Trampe: „Jeg vona, að þingmenn hafi
heyrt, að jeg hef slitið fundinum i
nafni  konungs."
Jón Sigurðsson: „Og jeg mótmæli i
nafni konungs og þjóðarinnar þessari
aðferð, og jeg áskil þinginu rjett til
þess að klaga til konungs vors yfir
lögleysu þeirri, sem hjer er höfð í
frammi".
Þá risu þingmenn upp og mæltu rá-
lega í einu hljóði: „Vjer mótmælum
allir",
Þannig lauk þjóðfundinum. Um
eftirmál þau, sem hjer urðu, mætti
rita alllanga frásögu, en nú verður
staðar að nema. Hjer hefur verið stikl-
að á stóru, lauslega drepið á flest og
mörgu sleppt, sem vert var að rifja
upp, en við það verður nú að sitja.
Þjóofundurinn rnarkar tínru.Tnót . í
stjóinmálasögu íslands. Undir því
merki, stm hann hóf, barðist þjóðATir
til sigurs fyi'ir sjáii'stæði- sinu. Síð;ui
eru nú vjett hundiað ár, en á minn-
ingu hans hefir hvergi móðu diegið.
Hún mun aldrei fyrnast, meðan íslensk
þjóð byggir þetta land.
Þorkell Jóhannesso.i.
Asmundur Gcstsson:
feœamamió
^rerótihui
\
HEITI ÞETTA á bænum hefir lcngi ^
þótt einkennilegt og mörgum verið >w
torráðin gáta. Æði-oft kendu hinir -.
fyrstu landnámsmenn bæinn við sitt
eigið nafn, en ef svo var eigi, var
nafnið ekki ósjaldan valið eftir lands-
lagi, staðháttum, útsýn eða atvikum og
>msu íleiru. Og oftast þá með þeim
snilldarbrag, að eigi varð um bætl.
Margar getgátur hafa verið leiddar að
þessu nafni og er mjer eigi unnt a'5 -.
fallast á neina þeirra, sem mjer er .
kunn. Sennilegast þykir mjer, að hjer
hafi útsýn ráðið. Vart mun ofmælt þótt
sagt sje að á allri strcndinni sje hvergi
jafn víður nje fegurri sjóndei'dar-
hringur, frá neinum bæ að sjá, sem h
Ferstiklu. í austuiátt mun tilefni
nafnsins fljótt og auðve!d!ega fihnast.
Þar rís fjallið Botnssúlur hátt við lol't
og mun það hvergi annarsstaðar fra
sjást jafn faguit og skipulegt í mátu-
legum fjarljegðar bláma, tíl að sýna
himinháu súlurnar sínár, -sem frá bæn-
um að sjá, eru svo greinilegar og jafn-
laga sem fjórir (horn-) stikíar á höfði
fjallsins. Súlur eru dagmála eyktar-
mark frá Ferstiklu. í heiðskíiu eru
þær þá töfrandi fagrar undir sól að
sjá, er geislar hennar merlast um fann-
skreytta stiklana fjóra og aftur um
miðaftansleytið, þá þær vita beint við
sól. Þetta hefir Kolgrímur hinn gamli
án efa sjeð og kunnað að meta. Þótti
honum því vel til fallið,. að kenna þar
bæ sinn við. Og betra gat naumast val-
ið verið.
¦ -- '    í I ;" "',    H
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 357
Blašsķša 357
Blašsķša 358
Blašsķša 358
Blašsķša 359
Blašsķša 359
Blašsķša 360
Blašsķša 360
Blašsķša 361
Blašsķša 361
Blašsķša 362
Blašsķša 362
Blašsķša 363
Blašsķša 363
Blašsķša 364
Blašsķša 364