Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbók Morgunblašsins

og  
S M Þ M F F L
. . . . . 1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
31 . . . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lesbók Morgunblašsins

						LESBÓK MORGUNBLAÐSINS
309
Nöfn d árstíðum
eítir veðráttu
FYR ;i öldum höíðu rr,tn)i þann siö
að gefa árstíðum nötn, eftir þvi hvern-
ig þær höfðu reymft um veðráttu. og
hafa mörg nöfnin geymzt í heimildum
annálaritara. En þau eru ö!l á sönm
bókina lærð, þau lýsa eingöngu harð-
induin, enda hafa harðindin orðið
mönnum minnisstæðari heldur en ár-
gæzkan. Nafngiftir þessar bera með
sér kuldagust aftan úr öldum og lýsa
því, sem þjóðin átti við að striða. Ekki
eru það þó mestu hörmungaárin, sem
fengið hafa sérstök heiti. Þau koma
jafnan á eftir harðindunum. Þá hófst
mannfellirinn.
Líklega er þetta alíslezkur siður, að
gefa árstíðum eiginnöfn og kenna þær
til tíðarfarsins. Og þar sem slík nöfn
eru  nú   flestum   ókunn,   eru   nokkur
þeirra tínd til hér og bætt við frásögn-
um, er sýna hver ástæða var til hvers
nafns. Frá seinni öldum eru ekki til
heimildir um slíkar nafngiftir, nema þá
aí mjög  skornum   skammti.   „ísavor"
eru að vísu mörg, og „Frostaveturinn
mikli" var fyrir rúmum 70 árum.
976.   Óaldarvetur í heiðni.   Um hann
segir svo í Hauksbók: „Óaldarvet-
ur varð mikill á íslandi í heiðni, í
þann tíma er Haraldur konungur
gráfeldur fell, en Hákon jarl tók
ríki i Noregi. Sá hefur mestur ver-
ið á íslandi. Þá átu menn hrafna
og mehakka og mörg óáran ill var
etin, en sumir létu drepa gamal-
menn og  ómaga og  hrinda fyrir
hamra. Þá sultu margir menn til
björninn komst að því að þetta
var prettur einn, seildist hann út
úr búrinu og sló til mannsins
með hramminum svo að klærnar
höíðu nær svift öllu höfuðleðrinu
af honum. Þess eru líka dæmi að
birnir hafa tryllzt svo af reiði ef
þeir voru ginntir, að þeir hafa brot-
ið búr sín. Skógarbirninum verður
aldrei aflfátt.
bana, en sumir Jögöust út að stelu".
— í Flateyavannál er þetta neínt
„Óöld hin fyrri" og þar segir a'ð
iim sömu munriir ,,var svo mikill
sult.ur i Noregi. að konungar fengu
vai la fætt lið sitt. Þa fekk íjörð-
urinn það nafn, er konungar sátu
oítast, að hann hét Harðangur".
1056. Ööld í kristni. Hauksbók segir:
..Áttatíu vetrum síðar var annað
óáran, var manndauði sem mestur
á íslandi af sulti; þá var allt það
etið, sem tönn festi á: þá var svo
snaemikið hvarvetna, að menn
gengu flestir til Alþingis'. Flatey-
arannáli kallar þetta ár „Óöld í
kristni". Snorri Sturluson segir að
þá haí'i Haraldur konungur Sig-
urðarson sent út'til íslands fjóra
knörra hlaðna með mjöl, sinn i
hvern fjórðung, en látið flytja burt
fátæka menn sem flesta.
1078. Vetur hinn mikli. í annálum
er hann og ýmist nefndur Snævet-
ur eða Snævetur hinn mikli.
1105. Sandfallsvetur. Þá gaus Hekla,
i fyrsta sinn eftir landnám, að tal-
ið er.
1118. Roðavetur eða Undra-ár, segir
í Flateyarannál. Upp úr því hófst
manndauði á næstu árum.
1153. Sóttarvetur. Árið áður var eld-
ur uppi í Trölladyngjum, „húsrið
og manndauði".
1186.    Fellivetur og vorið „Hið iila
vor".
1187.    Nautadauðavetur.
1226. Sandvetur. Þá var eldur uppi
úti fyrir Reykjanesi.
1227 segir Sturlunga að neíndur hafi
verið Sandvetur og var fellivetur
mikill. Þá dóu fyrir Snorra Sturlu-
syni hundrað nauta í Svignaskarði.
1233. Jökulvetur hinn mikli. Voru
þá hafísar allt sumarið.
1291. Eymuni hinn mikli. Þá var sótt
mannskæð, hvergi sá'jörð að sumri
og hafísar fyrir norðan land allt
sumar, nær 15 alna þykkir.
1313. Hrossafallsvetur. Hallæri og
fjárfellir um allt land; frostavetur
að varla heíur alikur verið, þvi að
fraus fætur undan nautum og hest-
um, þó fullfeitir væri að lioldum.
1320.   ísavor.
1330. Feliivetur hinn mikli. Gerði
stórhríð um land allt i fardögum.
Þá „fell peningur unnvörpum, það
er í hrúgum, eins og hrannir liggja
með fjöru."
1375. Hvalavetur. „Vetur svo harður
og vor, að engi mundi slíkt, gras-
vöxtur enginn, en hafísar í'ram til
24. ágúst."
1381.    Sláturshaust.
1406. Snjóvetur hinn mik'.i. ..Varð
svo mikill fjárfeliir hrossa og sauð-
fjár fyrir sunnan land, að trautt
mundu menn þvílikan".
1423. Kynjavetur. „Vetur harður og
langur fyrir veðráttusakir, svo all-
víða var fellir á hrossum og sauð-
fé". Þá gekk kreíðusótt og aðrar
kynjasóttir. Þá lánaði Kvæða-Anna
Þingeyrarklaustri 6 vættir smjörs.
1525. Áttadagsvetur. Hann var kall-
aður svo af því að hann kom á
áttadag jóla (1. jan.) og helzt við
til sumars. „Peningafellir mikill.
Þeir, sem áttu 300 fjár um haustið
eða meir, heldu eftir um vorið hið
næsta 20 eða 30 sauða".
1552. Harðivetur, kom á Magnús-
messu fyrir jól (13. des.) og linaði
ei fyr en á páskadaginn (4. apríl).
Fell þá mikill kvikfénaður, einkum
fyrir. Skálholtsstóli, svo Vatnmúli
í Flóa var seldur undan dómkirkj-
unni fyrir lifandi pening.
1601.        Lurkur. Aftaka harður vet-
ur frá jólum um allt landið, hafis-
ar og grasleysi og fyrsti sauðgróð-
ur um Jónsmessu.
1602.    Púringur (eða Púringsvetur).
Var þá mannfall bæði af sóttum og
harðæri. Komu þá engir lögréttu-
menn til Alþingis að norðan og
austan, vegna harðinda.
1625. Svellavetur. Veðráttufar með
spilliblotum, dó allt kvikfé manna,
sem ekki hafði hey. „Forleikar átu
veggi og velli, hræ og hauga, stoð-
ir og stokka." Hafís kom á góu og
lá til Alþingis.
1627.    Frostharðindavetur   eða   Frosti.
1630. Jökulvetur, var sá harður með
áfreðum  og  fellu þá  peningar.
1634. Hvitivetur, aftakaharður um
allt land, gerði spilliblota og jarð-
leysur. „Ekkert fólk komst að
sjónum suðaustan fyrir snjóa ó-
færöum. ís varð mikill á miðjum
veti'i og vaiaði ailt tii miðsumars,
*t *«
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 287
Blašsķša 287
Blašsķša 288
Blašsķša 288
Blašsķša 289
Blašsķša 289
Blašsķša 290
Blašsķša 290
Blašsķša 291
Blašsķša 291
Blašsķša 292
Blašsķša 292
Blašsķša 293
Blašsķša 293
Blašsķša 294
Blašsķša 294
Blašsķša 295
Blašsķša 295
Blašsķša 296
Blašsķša 296
Blašsķša 297
Blašsķša 297
Blašsķša 298
Blašsķša 298
Blašsķša 299
Blašsķša 299
Blašsķša 300
Blašsķša 300
Blašsķša 301
Blašsķša 301
Blašsķša 302
Blašsķša 302
Blašsķša 303
Blašsķša 303
Blašsķša 304
Blašsķša 304
Blašsķša 305
Blašsķša 305
Blašsķša 306
Blašsķša 306
Blašsķša 307
Blašsķša 307
Blašsķša 308
Blašsķša 308
Blašsķša 309
Blašsķša 309
Blašsķša 310
Blašsķša 310