Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbók Morgunblašsins

og  
S M Þ M F F L
. . . . 1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30 31
Smelltu hér til aš fį meiri upplżsingar um 39. tölublaš 
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lesbók Morgunblašsins

						.   562
LESBÖK MORGUNBL'AÐSINS
skera tvisvar sinnum handfylli
vinstri handar, þ. e. tvo skurðar-
hnefa, er kominn einn hnefi eða
hálf hönd. Fjórir skurðarhnefar
eða tveir hnefar gera eina hönd.
Áður voru hafðar 6 hendur í hverj-
um parti, og voru þeir þá nefndir
heilpartar, en nú er vanalegra að
hafa þriggja handa parta: hálf-
parta.
Þegar búið er að skera í einn
part, eru teknar hinar lengstu og
gerðarlegustu melstengur, sem
finnanlegar eru, upp með rótum
og festar saman — við axið. Er svo
búið til úr þeim nokkurs konar
band, er nefnist bendi, þannig að
8 stangir eru lagðar saman og fest-
ar (um axið, eins og áður er tekið
fram) við aðrar 8 stangir eða þar
um bil, Þetta kunna eigi aðrir en
þeir, sem vanir eru melavinnu. —
Bendið er síðan lagt á jörðina, og
er svo tekinn einn skurðarhnefi,
hnefi eða jafnvel hönd í einu og
lagt ofan á bendið, þannig að axið
er allt öðrum megin, en stöngullinn
hinum megin. Síðan er hert að
partinum, og endarnir á bendinu
að þyí búnu snúnir saman og þeim
svo stungið inn undir bendið.
Einn hestburður af mel er vana-
lega 8 hálfpartar (þriggja handa
partar), en þegar melur er seldur
eða látinn upp í almenn gjöld, er
venjulega talinn löghestur = 12
hálfpartar, og er hann því Vz stærri
en vanalegur hestburður eða sama
sem þrjú klyf. Þess verður ávallt
að gæta, þegar melur er fluttur, að
axið snúi upp í böggunum, því að
annars hristist kornið úr því. Part-
arnir eru svo annað hvort látnir
inn í útihús eða í lanir úti og þá
tyrft yfir axið.
Þegar heyannir og melatími er
úti, er byrjað að skaka melinn, þ. e.
að hrista kornið úr axinu á mel-
stönglunum. Áður en verk þetta
byrjar, eru tveir staurar, með
nokkuru millibili, settir upp þann-
ig, að annar endi þeirra er grafinn
í jörðu og moldinni þjappað að,
þeim til styrktar. Við þá er síðan
festur biti eða þverslá, og er hæð
hans frá jörðu hér um bil \Vi
alin. Að þessu öllu búnu er komið
með svo og svo marga melparta og
leyst utan af þeim bendið. Síðan
eru teknar tvær handfyllir af mel-
stönglum í senn (ca. um miðjan
stöngul), og veit axið frá en stöng-
ullinn að þeim, sem skekur. Mel-
vöndlum þessum er svo slegið ótt
og títt við þverslána, en við það
losnar kornið (með hýðinu) úr ax-
inu og fellur af hinum megin við
þverslána. Jafnóðum og skekið er,
eru hinar tómu melstangir látnar
afsíðis, og þegar búið er að skaka
heilan part, er hann bendtur á
sama hátt og áður. Er melurinn
síðan brúkaður sem eldsneyti, þeg-
ar kornið er kynt; einnig er hann
mjög notaður til að þekja hús í
stað skógarviðar í öðrum sveitum
og þykir jafnvel endast betur til
þeirra hluta. í óhagstæðu tíðarfari
að hausti til — rosa og rigningum
— er algengt, að melurinn sé skek-
inn í húsum inni (útihúsum) með
svipuðum útbúnaði og áður er lýst.
Islenzka kornið er því næst sett
í lanir, sem eru þaktar utan mel
og yzt með torfi. Verður að gæta
þess, að vatn nái eigi að komast
inn í þær og að kornið sé svo þurrt,
sem unnt er, til þess að eigi hitni í
því í lönunum.
SOFNHÚS
OG SOFNHÚSVERK
SOFNHÚS eru þau hús nefnd, sem
íslenzka kornið er verkað í. Nafn
sitt draga þau af því, að það, sem
verkað er í einu af korni, nefnist
sofn. Að utan eru þau í engu frá-
brugðin venjulegum fénaðarhúsum
eða torfkofum. Innri vegghleðsia
úr hnausum eða torfi, en sú ytri úr
snyddu, og með torfþökum. En þeg-
ar inn í þau er komið, er auðséð,
að þau eru hvorki fénaðarhús né
geymslukofar. Dyr eru oftast sunn-
an í móti, og þegar inn er komið,
skiptist kofinn í tvo nærri jafnstóra
karma eða krær, þannig að í miðju
húsi eru hlaðnir tveir kampar jafn-
háir veggjunum andspænis hvor
öðrum og reft yfir þá að ofan, og
myndast þannig smádyr á milli
þeirra. í öðru hvoru horninu við
dyrnar í ytri krónni er stór tunna
grafin niður í gólfið upp að miðju.
Hafa báðir botnar verið teknir úr
henni, en í þess stað er kvarnar-
steinn hafður í botni gryf junnar og
tunnulaggirnar látnar falla yfir
hann.
Innri króin skiftist í tvennt: Frá
veggjabrún og kampabrún niður
að gólfi er sérstakt hólf, og í miðju
þess (í gólfinu) er eldstæðið. Er því
komið fyrir í dálítilli þar til gerðri
lægð, en til þess að undirblástur
geti átt sér stað, eru járnrimlar
settir þversum yfir hana, og verð-
ur þá hol undir eldinum, sem örvar
loftrásina. — Efra hólfið í innri
krónni er nefnt sofnstæði. Er það
loftpallur lítill, gerður á þá leið,
að tveir bitar eru lagðir, samhliða,
af kömpunum, sem aðgreina hús-
krærnar, inn í gaflhlaðið og síðan
reft yfir með mjóum röftum, sem
stungið er inn í veggina öðrum
megin, en hinir endar þeirra hvíla
á bitunum .Eru því bitarnir eða
burðartrén langsum, en raftarnir
þversum.
Ofan á grind þessa eru svo lagð-
ar hinar svonefndu fláttur. Þær
eru búnar til úr melstönglum
þannig, að ca. 3—4 stönglar eru
teknir í senn og bundnir til beggja
enda við jafnmarga stöngla fyrir
neðan axið. — Þó verður hvert
stönglakerfi, hvort sem í því eru
hafðir 3 eða 4 stönglar, að liggja
í gagnstæðri átt hvert við annað á
víxl. Ef byrjað er t. d. að láta öxin
í fyrsta stönglabindinu snúa til
hægri,  þá eiga þau  að snúa til
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 551
Blašsķša 551
Blašsķša 552
Blašsķša 552
Blašsķša 553
Blašsķša 553
Blašsķša 554
Blašsķša 554
Blašsķša 555
Blašsķša 555
Blašsķša 556
Blašsķša 556
Blašsķša 557
Blašsķša 557
Blašsķša 558
Blašsķša 558
Blašsķša 559
Blašsķša 559
Blašsķša 560
Blašsķša 560
Blašsķša 561
Blašsķša 561
Blašsķša 562
Blašsķša 562
Blašsķša 563
Blašsķša 563
Blašsķša 564
Blašsķša 564
Blašsķša 565
Blašsķša 565
Blašsķša 566
Blašsķša 566