Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbók Morgunblašsins

og  
S M Þ M F F L
. . . . . . 1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30 . . . . . .
Smelltu hér til aš fį meiri upplżsingar um 21. tölublaš 
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lesbók Morgunblašsins

						r
'Mw$wMtó8te»
\        21. tbl. — 23. júni 1963 — 38. árg.
Eftir prófessor
Halldór Halldórsson
ELZTA TIMARIT A
NORÐIJRLÖNDIJM
JfXtjánda öldin hefir líklega
reynzt íslendingum andstæðari en
allar aðrar, sem yfir þá hafa gengið.
Drepsóttir, náttúruhamfarir og
verzlunaránauð lögðust á eitt til
þess að draga úr viðnámsþrótti
þjóðarinnar, og við sjálft lá, að
þessi fjandsamlegu öfl yrðu bana-
biti hennar. Um aldamótin 1800 var
svo komið, að Alþingi hafði verið
lagt niður og sömuleiðis annar bisk-
upsstóllinn og annar menntaskólinn.
Fátækt í landinu var gífurleg og ör-
birgðin svo vonlaus, „að slíks munu
vart dæmi um nokkurt þjóðfélag
hvítra manna nema Grænlendinga
hina fornu, eftir að siglingar til
landsins höfðu hætt, enda hurfu þeir
úr sögunni", eins og prófessor Árni
Pálsson komst einu sinni að orði.
(Skírnir 1926, 10).
i\llt um þetta áttu íslendimgar
mörgum merkum mönnum á að skipa á
þessari öld, og meðal þeirra bærðust ýms
ar andlegar hræringar samtímans, og
margs konar tilraunir voru gerðar til
viðreisnar þjóðinni í verklegum og and
jegum efnum. Kaupmannahöfn var þá
glugigi íslendinga, sem vissi að Evrópu.
Þangað sóttu ávallt margir íslendingar
ti' mennta, og kynni þeirra af erlendum
þjóðum Qg stefnum samtíðarinnar urðu
þeim hvatning til eflingar landi sínu og
þjóð.
Upp úr þessum jarðvegi, sem annars
vegar var markaður eymdinni, en hins
vegar þránni til menningar og viðreisn-
ar, eru. Hið íslenzka bókmenntafélag og
timarit þess, Skírnir, sprottin.
J\ 18. öld höfðu starfað ýmis ís-
lenzk félög, sem sinnt höfðu menningar
málum. Fyrsta íslenzka bókmenntafélag-
ið, Ósýnilega fél-agið, starfaði á árunum
1760-'68, en lítið liggur eftir það, og
ekkert tímarit gaf það út. Árið 1779 var
Hið isl. lærdómslistafélag stofnað og
gaf út rit í 15 bindum á árunum 1781—
1796. í fyrstu mun ætlunin hafa verið sú
efnum, en aukatilgangur aðeins að kenna
þeim snjöll vísindi". Og raunin varð sú,
að í þessum anda starfaði félagið. Um
svipað leyti og Lærdómslistafélagið rann
skeið sitt á enda, var Landsuppfræðingar
félagið stofnað (1794) að.forgöngu Magn
úsar Stephensens, helzta forvígismanns
upplýsingarstefnunnar í íslandi. Þetta fé
lag varð síðar (1798) sjálfseignarstofn-
un og miklu fremur bókaforlag en bók-
menntafélag. Bækur þær, sem félag
þetta gaf út, voru vissulega margar
merkar, en skorti flestar þann þjóðleiga
tón, sem nauðsynlegur var til vinsælda.
E,
að það ynni að því að bæta bókmennta-
smekk íslendinga, en aðalverk þess varð
þó á öðru sviði, enda sagði forseti þess:
„Höfuðtilgangur þess [féiagsins] vildi ég
væri að fræða landa vora í bústjórnar-
linn heimskunni, danski málfræð-
ingur Rasmus Kristján Rask dvaldist á
Islandi 1813—'15 til þess að læra íslenzku
sem hann áður hafði tekið ástfóstri yið
og numið mikið í af íslenzkum stúdent-
um í Kaupmannahöfn. Meðan Rask
dvaldist á íslandi, kom hann fram með
þá hugmynd við helztu menntamenn og
ráðamenn, sem þá voru á íslandi, að
buhdizt yrði samtökum um að stofna
félag til þess að efla og styðja íslenzkar
pv7   JBLSl   JL   JHLm^   Jl ^    . JL   -M~Mj
NY.   TIÐINDI.
HTNS   ÍSLENZKA
BÓKMENTAFÉLAGS.
¦i*^
FYRSTÍ ARGaNGR,
ar   a ii'í   ti i   s uaiaí ja áJ íi   1S27<
,mH a i
mm
öQ Á S
Ww v/ i
l'MU
*«iÉ**S
H-M.;
mu\
Wk\
fáp4 v
i..'. i. M    >     !
íUsttt  m't,    Sklwiir!;..,
<»g Skvkkih tí&kki   .
}>J<'VpHi líl Fi'oits  m<í«y fnjttir
stt   iiíóiiiKMu   *>g   liitííiínm
j>fji«T«»   tiiMniii JniliÍttttv»
<*«  Í'ýV |iít a<T vit'tTii \t>|.
fcnawr.....m......m»
m
KAl'.MiANNAflöFN,   1837.
iHJf ¦  hj't¦'. ¦. //«* r ó'vi'g".-JPr r frr e K .¦   Popp
<i

ií^;í^!»jK!^r'ji;r^"';!rn;.'!™LiFín™.,f!!^
WSL
v:-:\mm\mSm      WílKKW- '
BHt
3iíiHiö»nSi;!is:i:
5KÍ3Í- iiiiíissi ¦::
piíiigSi'iiSSSiii
pÍSíifW
'r:;;;í-'i;''J:í:'Í;"f^.:
íslilii
:.i ;i' '.ifiiiiíiSifif
::¦.:¦'•¦:¦•    :¦•::::::!,
bókmenhtir og tungu. Rask var tungan
mjög hugstæð, og honum þótti hún hafa
spillzt mikið af dönskum áhrifum með-
al embættismanna og þeirra, sem í kaup
stöðum bjuggu. Mál sveitafólks var hins
vegar hreint og óbjagað.
Það varð að ráði, að þetta félag, sem
Rask var þannig frumkvöðull að, skyldi
starfa í tveimur deildum, annarri í
Kaupmannahföín, hinni í Reykjavík. Um
þessar mundir voru margir íslenzkir
menntamenn heimilísfastir í Káupmanha
höfn og samgöngumál í slíkum ólestri
á Islandi, að fljótfarnara var frá Kaup-
mannahöfn en Reykjavík til flestra lands
bluta á íslandi. Báðar deildir fólagsins
voru stofnaðar árið 1S16, og hlaut það
heitið Hið islenzka bókmenntafélag. Fé-
lagið hefir frá upphafi unnið að ýmsum
nytjamálum, en fyrirferðarmest hefir
bókaútgáfa þess verið.
I
¦:-i:;-::::\\^-y:^::-i^i-;::Ak-:
fyrsfcu lögum Hins íslenzka bók
menntafélags er svo ákveðið, að það
skuli gefa út „stutt fréttablöð, er inni-
halda eigu þær helztu nýjungar viðvíkj-
andi landstjórn, merkisatburðum, bú-
skap, kauphöndlan og bókaskrift bæði
innan lands og utan". I samræmi við
þetta hóf félagið útgáfu á Islenzkum
sagnablöðum árið 1817, en þetta rit er
undanfari Skírnis og kom út í 10 ár.
Árið 1827 var ákveðið að breyta nafni
ritsins og kalla það Skírni og jafnframt
var minnkað brot þess. Sagnablöðin
höfðu verið í fjórðungsbroti, en Skírnir
var í áttablaðabroti. Skírnir hefir þannig
komið út undir sama nafni í 135 ár. ís-
lenzk sagnablöð höfðu verið mjög vin-
sælt rit, enda höfðu þau merku hlubverki
að gegna. Þau fluttu landslýðnum frétt-
ir, bæði innlendar og erlendar, en á þvi
var ekki vanþörf, þar sem engin frétta-
blöð komu þá út á íslandi. Skírnir erfði
þetta hlutverk Sasnablaðanna. En jafn-
framt nafnbreytingunni varð nú verksvið
ritsins nokkru víðtækara en áður, því að
nú var bætt yið skrá um helztu bækur,
sem út komu í Danmörku, og voru sum-
ar þeirra ritdæmdar. >á birtust og í rit-
inu erfiljóð og nokkur önnur kvæði, t.d.
komu þar í fyrsta sinn sum kvæði hins
mikla brautryðjanda rómantísku stefn-
unnar á Islandi, Bjarna Thorarensens.
Loks fylgdu tímaritinu félagaskrá og
skýrslur og reikningar Bókmenntafélags
ins. Skirnir var vinsælt rit fyrstu árin,
en nokkuð dró úr vinsældum hans, þegar
á leið og fréttablöð fóru að koma út á
Islandi. Virtist sumum þá, að hann hefði
minna hlutverki að gegna en áður. En
engu að síður þótti mörgum fróðaegt og
skemmtilegt að fá ársyfirlit yfir helztu
viðburði, þótt áður hefðu þeir lesið fré-
sagnir af einstökum atburðum í blöðum.
Og þessi áhugi varð Skírni til'lífs.
Skírnir var gefinn út í Kaupmanna-
höfn til ársins 1890, en þá fluttist út-
gáfa hans til Reykjavikur, eftir nokkr-
ar deilur mrlli félagsdeildanna. Þetta
var eins konar forboði þess, sem síðar
varð, að Hafnardeildin var lögð niður,
Framh. á bls. 6
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16