Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbók Morgunblašsins

og  
S M Þ M F F L
. . . . 1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30 31
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lesbók Morgunblašsins

						PRESTASOGUR
Framhald aí bls. 4
unni, lagði hana frá sér, og sagði um
leið: „Farðu vel, surtla." — Eftir þetta
fór sy-a Jón á hálfgerðan flæking og
var í „útistöðum" næstu sjö árin, en
það var einmitt á þessuim árum, sem
hann hlaut viðurnefnin tvö, „brauð-
lausi" og „prestlausi".
Þó að síra Jón væri nú búinn að
leggja „surtlu" sína frá sér á kirkju-
bitann á Tjörn, voru þó embættisbræð-
ur h&ns, prestarnir, ekki alveg búnir
að slá úr huga sér einkaanálum hans.
— Þeir héldu nú synodus á Flugumýri
árið 1708, eða 2 árum eftir að sr. Jón
hafði hrökklazt frá brauði sínu. — Þar
er síra Jóni. sem nú er titlaður Monsi-
eur Jón Jónsson fyrrver. prestur á
Tjörr, stefrat þangað til þess að gjöra
grein fyrir ástæðum til skilnaðar hans
við madömu Þóreyju Bjarnadóttur, en
þau höfðu þá ekki búið saman í 5 ár,
þrátt fyrir það, að héraðsprófasturinn
hefði ,.þau þar um áminnt." — Monsie-
ur Jón er mættur í eigin persónu og
íræöir nú fyrrver. stallbræður sína á
'pví, að madama sín hafi með sírau góða
leyfi brugðið sér fyrir 5 árum í orlofs-
ferð til vina sinna vestur á Snæfells-
nes, og ekki komið aftur. Hann hafi þá
ári siðar farið, ásamt 4 mönnum, vestur
til þess að vitja hennar, en sú ferð varð
árangurslaus, og neitaði madaman að
fara aftur norður til hans. Þá hafi hann
sftur sent tvo menn eftir henni ári síð-
ar, og neitaði hún þá einnig að koma
heim. Loks hélt Monsieur Jón því fram,
að þó að hann væri nú opinber að hór-
dcmi með ungfrú Þóru, þá hefði engin
ástæða verið til burtveru madömunnar
af heimilinu fyrir 5 árum, og hann
alis ekki opinber að neinum glæp þá. —
Er sýnilegt á þessu, að Monsieur Jón
herur verið gæddur góðum málfærslu-
hæíileikum, en að lokinni þessari máls-
vörn hans fyrirskipaði herra biskup-
inn honum að sanna þennan frambuxð
sinn á næstu prestastefnu. Sömuleiðis
skyldi haran enn vitja konu sinnar vest-
ur undir Jöfcul og hafa votta að svari
hennai', og ganga alveg úr skugga um
hvor* hún frairt/egis „vilji ektaskap
við hann halda" eða ekki. —
" að er svo að sjá, að það hafi
ekki verið neinn leikur að losna úr
hlekkjum hjónabandsins í þá daga, að
minxsta kosti hefur það ekki verið
neitt auðvelt fyrir prestana. Þessi mál
Monsieur Jóns áttu nji enn eftir að
koma fyrir prestarétt á þessu sama
berrans ári, 1708. — Húnvetnskir guðs-
þjónar héldu stefnu sína á Giljá 18.
október um haustið. Þar mætti Monsi-
eur Jón óstefndur, og lagði fram vitn-
isburð 3 manna um, að þeir hefðu ver-
ið viðstaddir á Arnarstapa undir Jökli
árið 1703, og heyrt „eftirgangsmuni"
Monsieurins við Þóreyju Bjarnadóttur,
sem þangað hafði farið í orlofsferð til
sona sinna. Þar hefði hann skorað á
madömuna, að hún færi með sér norð-
ur, en hún þverneitaði oig bar fyrir
sig „krankleik" sínn. — Þessa greinar-
gjörð gjörðu prestarnir sig loks á-
r.ægða með, og þar með virðist málið
úti af dagskrá fyrir fullt og allt.
E,
iftir að síra Jón hafði hrökklazt
frá Tjörn árið 1706,, var hann eins og
áðúr getur, kallaður „hinn prestlausi",
og titlaður Monsieur. — Þá fór hann
í þjónustu Páls lögmanns Vídalíns í
Víðidalstungu og annaðist fyrir hann
mjög svo veraJdleg störf, svo sem
skuiáheimtu o.fl. Veturinn eftir tók
hann t.d. að sér, að innheimta fyrir Pál
lögmann 52. rd. skuld hjá Lárusi Gott-
rup sýslumanni á Þingeyrum. — Þessa
skuld hafði Gottrup skuldað amtmann-
inum á Bessastöðum í mörg ár og hafði
verið ómögulegt að ná henní, hvernig
sern reynt var. — Amtmaður hafði því
selt Árna Magnússyni prófessor skulda
bréfið fyrir 20 rd. og Árni beðið vin
sinn, Pál lögmánn, að ná skuldinni.
Monsieur Jón „prestlausi" stefndi nú
Lárusi Gottrup og fylgdi innheimtunni
svo fast eftir, að hann náði skuldinni.
Þetta þótti kraftaverk, því að Gottrup
var orðlagður fyrir skuldseiglu.
Þegar Monsieur Jón hafði nú verið
í útistöðum „prestlaus" í heil 4 ár, og
sta?ið í ýmsu braski, fékk hann kon-
unglega uppreisn í apríl 1710, og hefur
það eflaust gjörzt fyrir milligöngu og
góð meðmæli Páls lögrn. Vídalíns, en á
þessum erfiðu útistöðuárum sira Jóns
hafði 'hann orðið skjólstæðingur lög-
ma'ins. Eflaust hetfur lögmaður kunn-
að sð meta hæfileika hins gáfaða, en
breyska og „brostfelduga" guðsmanns. —
Á synodus 1713 mætir svo síra Jón
með öðrum guðsþjónum og leggur þar
íram „uppreisn sinna „geistlegheita","
eða bréfið frá hans hátign Danakon-
ungi, sem veitti honum á ný réttinn
til prestsembættis.
Það stótS nú heldur ekki á því að
hann fengi brauð. Á þessu sama ári dó
síra Magnús Benediktsson á Nesi í Að-
alreykjadal, og var þá séra Jóni veitt
Nes, en þá var líka um leið hætt að
kalla hann „hinn brauðlausa" eða „prest-
lausa", — en aðeins í bili. Hann þjón-
aði nú Nesi næstu 5 árin, og virðist
hann hafa verið þar spakur, en alltaf
hafði hann „dulciu" sína, ungfrú Þóru,
sér við hlið. — En árið 1718 kom síra
Þórarinn Jónsson til lands úr Grímsey.
Hann hafði flúið þaðan undan yfir-
gangi eyjarskeggja og var nú brauðlaus.
Þá sleppti síra Jón Nesprestakalli við
hann, og var það síðar'veitt síra Þór-
arni. — Það kom að vísu ekki til af
góðum ástæðum, að síra Jón stæði upp
af Nesbrauði, en orsökin var, að nú
var hann orðinn sekur í annað sinn að.
hórdómsbroti með ungírú Þóru, með
þvi að nú hafði aftur sézt árangur ásta
þeirra, pg höfðu þau enn eignazt dóttur.
Ha
íann missti nú hempuna í annað
sinn, og vaT nú enn orðinn hinn „prest
iausi", og í þeim útistöðum vaT hann
„brauðlaus" næstu 2 árin. En í|/o tokst
honum enn sem fyrr að fá uppreisn
hins náðuga Danakonungs 20. ágúst
1720, til þess að mega, enn á ný, verða
sálusorgari einhvers safnaðar á hinni
köldu sögueyju, og þegar þetta var feng
ið, veitti Fuhrmann amrbnaður á Bessa-
stöðum honum Vesturhópshóla í Húna-
vatnssýslu árið eftir. — Þetta braoið
erfði síra Jón „brauðlausi" eftir síra
Gissur, sem einnig hafði misst hempuna
íynr barneignir, og bjó hann þar nú
brauðlaus. — Þessir tveir breysku guðs-
menn, síra Jón og síra Gissur nú „brauð
laus", munu því hafa verið báðir sam-
an þetta ár í Vesturhópshó'um, m.a. til
þess að hafa vakandi augun á því, að
„hin kæru sóknabörn" þeirra aðThefðust
ekkert ljótt eða óskikkanlegt í ástamál-
um. — Síra Gissur hrökklaðist síðan í
burtu af staðnum, en við búrekstri tók
þar bóndi, Björn nokkur Andrésson, og
áttu þau, síra Jón og fylgikona hans, að
hafa hjá honum „kost og hjúkrun", en
þau viðskipti féllu illa út, svo að Björn
bóndi hvarf í burtu af staðnum. Eftir
það „lafði" síra Jón þar,við fóein miss-
iri við auðvirðiiegt búhokur, en flosn-
aði þar sdðan upp árið 1725, vegna
eyr.-dar og örbirgðar.'
Síra Jón var nú orðinn „brauðlaus" í
briðja sinn, og var nú á flakki og flæk-
ingi næstu 5 árin. Þá frétti hann að sálu
sorgara vantaði vestur í Garpsdal í
Barðastrandarsýslu. Hann brá sér því
þangað og fékk brauðið 1730, með sam-
þykki herra Jóns biskups Árnasonar í
Skálholti. —Það er sagt, að Húnvetrí-
ingar hefðu verið ánægðir yfir því, að
losna við síra Jón vestur, og að hann
hefði eiginlega verið útflæmdur úr
Hólaítifti. — En ekki gat síra Jón toll-
að í Garpsdal nerna 1 eða 2 ár, og þeg-
ar hann fór þaðan er sagt, að sóknar-
mönnum þar hafi „þótt betri kveðja
hans en koma"* — Þá fór hann aftur
norður og var þar á flakki og flækingi,
hingað og þangað, næstu árin, oftast í
Hunavatnssýslunni, þar sem hann hafði
þjói'að 3 brauðum, samtals fjórðung
úr öld. — Var nú lokið prests-ferli
hans fyrir fullt og allt, og var hann
því ekki lengur kallaður „brauðlausi",
en hlaut viðurnefnið „grái" og „gamli",
enda farinn að reskjast.
Hc
lófst nú erfið og ömurleg ganga
þessa addraða guðsþjóns, sem var orð-
mn ellimóður, hrumur og brfátækur.
Hann var að flækjast einhversstaðar í
Húnavatnssýsiunni, áttræður að aldri,
og kærði það þá fyrir Ólafi Árnasyni,
, fullmektugum" danska amtmannsins á
Bessastöðum, að hann í sínum háa ald-
urdómi njóti einskis af styrk þeim, sem
sé ætlaður fátækum og uppgefnum
prestum, sér til uppihalds. — Þessari
beiðni gamla prestsins skaut umboðs-
maðurinn tii herra Steins Hólabiskups,
til „andsvars" og úrræða, en hans herra
dón.ur tók þessu illa, svaraði því stirð-
lega og kvaðst hvorki hafa tíma eða
vilja til þess, að gjöra „þeim fullmekt-
uga" þann heiður að segja honum
ævisögu síra Jóns. — Biskupinn heldur
því fram, að síra Jón sé ekki uppgjafa-
prestur úr sinu stifti. Hann hafi farið
meS eðlilegum hætti frá Vesbui-hóps-
hóhxm, en „sá eðlilegi háttur" var nú
reyndar sá, að presturinn flosnaði þar
upp sakir eymdar og örbirgðar, og fór
á vergang. Biskup telur einnig, að síra
Jón hafi fengið veitingu fyrir Garpsdal
hjá Skálholtsbiskupi, og sé hann því
„löglegur uppgjafaprestur þaðan burtu
vikinn". — Hann eigi því ekkert tilkall
til ölmusu í Hólastifti.
Ástandið var því þannig, að hvorug-
ur biskupanna þóttist hafa skyldu til
þess að styrkja síra Jón, og þegar svona
var komið málum, að gamli guðsþjónn-
inn var á vergangi og í sveltu, þannig
að enginn þóttist hafa skyldu til þess
að liðsinna honum, var það danska vald
ið á Bessastöðum, Lafrenz amtmaður,
sem tók máað í sínar hendur. Hann
skrifaði Steini Hólabiskupi bréf 26.
júní 1736 útaf þessu máli síra Jóns
Jó.-ssonar „brauðlausa" og krafðist
þess. að kirkjuhöfðinginn veitti presti
styrk, svo að haran gæti dregið fram
sitt auma líí. — Þetta bréf amtmanns-
ins varð til þess, að árið eftir úthlutaði
herra Steinn síra Jóni gamla lífeyri
ftá presjtaköllunum í Vestur-Húnavatns
sýslu, þannig að Melstaður skyldi greiða
hónum • árlega 90 álnir á landsvísu,
Breiðabólsstaður 60, Grimstunga 15,
Staðarbakki 30 og Höskuldsstaðir 30,
eða alls 225 álnir. * — Eftir þetta flakk
aði svo síra Jón gamli um allt Norður-
land og lifði síðustu ár sín sem bón-
bjargamaður, unz hann lognaðist útaf
á Brekku í Svarfaðardai haustið 1744,
rúnilega níræður að aldri.
M
argar kátlegar sögur eru sagðar
af sírti Jóni, því að þó að hann væri
næmur í skóla og vel gáfaður, gat
hann verið einkennilega óhlutvandur og
illa siðaður. Kom það stundum fyrir, að
sumt sem hann sagði í prédikunarstóli
var þvættingur og til aðhlægis, 3vo sem
þegar hann eirau sinni byrjaði prédikun
sína með þessu:
iTallgerður hal kaus, henni gengur
svo,  svo
hvorki vel né  illa,
mikið brúkar málraus, munna hefur
tvo,   tvó,
dugir illa að  þvo, þvo,
állra mesti lómur, hæ, hæ, og ho, ho.
Þegar hann hafði farið með þetta
rugl, skellihló hann, en geta má nærri
um   „andagt"   safnaðarins   í   messunni
þeiiri. —
A efri áruan. síra Jóns, þegar hana
var kominn á flakkið, kom hann einu
sinni tii Bjarna sýslumanns Halldórs-
tonsr á Þingeyrum. Sýslumaður bað
hann að messa þar næsta sunnudag og
í-jörði hann það, en þegar hann stóð
fyrir altarinu og verið var að syngja
hitníiði honum svo að hann varð a/eitt-
ur. Á altariau lá klútur ,en prestur tók
ekki eftir honum. Þreif hann þá hár-
kolluna (parrukið) af höfði sér, og
skein þá í beran skallann á honum.
Síðan þurrkaði hann vandlega af sér
svitann með hárkollunni, og setti hana
svo á kollinn aftur. — Brast þá upp
hlátur um alla kirkjuna, en Bjarni
sýflumaður kæfði hlátur sinn með því
bregða klút fyrir munn sér. —
Einkadóttir þeirra síra Jóns og mad-
öonu Þóreyjar var Margrét, sem varð 3.
kona Steindórs Helgasonar sýslumanns
í Hnappadalssýslu, en eins og áður get-
ur yfirgaf madaman síra Jón, þegar
hann tók framhjá henni með ungfrú
Þóvu, sem var dóttir Gisla bónda Sig-
urðsEonar á Ásbjamarstöðum á Vatns-
nesi. — Þeirra dóttir var Guðrún, sú sem
pctur um hér að framan, að prestur
skírði sjálfur í Tjarnarkirkju og fleygði
svo frá sér hempunni, að athöfninni
lakii ni. — Guðrún þessi giftist Jóni
„hcvgetnum" syni síra Björns Þorsteins-
sonar á Staðarbakka. — Síra Jón gaf
þau saman, og kvað þá vísu ekki ó-
snotra, eða hitt þó heldur. Hún er
svona:
Ivíargt   er   orðið   með   þeim   líkt,
nióti guðs vilja og ráðum
sjálfur hef ég þau saman vígit,
og  svei  nú  aftan  báðum.
Siðar sneri hann vísunni þannig:
Margt er orðið með  þeim likt,
með guðs vilja og ráðum,
sjálfur hef ég þau  saman vígt,
og sofi þau nú í raáðum.
" au Jón Bjömsson og Guðrún
prestsdótttir bjuggu í Vík á Vatnsnesi
og þóttu merkishjón. Dóttir þeirra var
Margrét ryni kona Jóns Hólaráðsmanns
Án.asonar, og bjuggu þau í Bólstaða-
hlíð, en þeirra sonur var síra Björn
Jónsson í Bólstaðahlíð, sem hin kyn-
sæla Bólstaðahlíðarætt er komin frá.
HAGALAGÐAR
\ Gamli „r.kikur"
| íslenzkir námsmenn í Kaupmanna
höfn kostuðu útför Baldvins Einars-
sonar. Mættu þeir allir við jarðar-
förina nema Stefán Eiríksson frá .,
Staðarbakka. Hann kom ekki —
þóttist vera veikur. Um það var
þetta  kveðið:
Við líkförina ei lét sig sjá
lá í skrópum veikur.
í kostnaðinn   líka kannske sá
klárinn gamli Bleikur.
*  Sbr. Sighv. Præ. X,28.
•  Samanber: Copiubók Steins biskups
nr. 121.
Stefán   var   kallaður   Bleikur   og I
þótti aðsjáll.
(Sunnanfari.)
Lifði á rusínum
Sunnan   við  veginn  ofan  á  þessa!
bryggju  stóð   hús,   sem  hét   Gamla
krambúðin, fram yfir 1930, en er nú ,
horfin. Mælt er, að  strákur hafi i
vetrarlagi gengið á snjó og fallið inn'
um   stromp   í   Gömlu   krambúðina.
Lifði hann þar á rúsínum til vors, er {
kaupmenn komu skipum sínum     til
hafnarinnar  og  hleyptu   honum  út. •
(Árbók Ferðafél.  1955.)
12  LESBÖK MORGUNBLAÐSINS-
31. tbl. 1964
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16