Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbók Morgunblašsins

og  
S M Þ M F F L
. . 1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 31 . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lesbók Morgunblašsins

						r Endalþótt ðvissukenning Heiisenlbergs
?irðist þannig óumiflýjanleg, meðan
akamimitaikenningar um ljós og rafagnir
halda velli, er þó í frásögur færandi að
einnig Heisenlberg, eins og Planck fyrr-
um, lagði sig í líma til að finna nýja
ráðningu á atómfyrirbærum er s'am-
bæfðist eldri lögmálum éðlisfræðinnar,
en það bar ekiki árangur.
Átakanlegur má teljast sá þáttur i
vísindastarfi að ef unnt væri að um-
breyta efni atómkjarna í orku, yrði um
óskaplega orkulausn að ræða. það var
ffurðu hljótt um stærðfærðireglu hans
f þessu efni farm að 1919, er nafn hans
komst á allra varir í heiminum, vegna
staöfestingar á stórrnerkilegri tilgátu
hans um hegðun ljóssins.
Heimili Einsbeins varð umisetið aí
frétta- og fræðimönnum og í hópi þeirra
var ungur uppfinningamaður, sem Ein-
Btein ræddi við í garði sínum. Allt í einu
faeyrir kona hans inn í húsið, að Ein-
stein hrópar í mikilli ákefð: „Snautið
þér burt, ég vil ekki heyra orð um þetta
meir". Ungi ma'ðurinn hafði gefið ímynd
araflinu lausan tauminn út af orku-
reglunni og hugsanleguim aíleiðingurn,
ef tækist að framleiða abómispreagju.
„Reynið ekki að fræða mig um hvað
bægt sé að gera. Engum mun nokkru
einni takast að leysa atómorkuna á
t>ann hátt úr læðingi. Formúla mín er
hrein fræðiregla" andmœlti Einstein í
cnikilli geðshræringu — Þetta var bjarg-
IBöst trú harus. Lítt grunaði hann þá, að
20 áruim seinna kæmi í hans hlut að
Bkrifa Roosevelit forseta hið örlagaríka
bréf í nafni nokkurra eðlisfræðinga,
um framleiðslu atómsprengju, vegna
yifirvofandi hœttu af nýjum uppgötvun-
nm þýskra vísindamanna um atóm-
iklofningu.
N<
saksabar.ogmálið af staTIi sem algilt lög
nnáL
Ummiæli höfundar stjórnast vafalít-
ið að miklu leyti af boðunum Marx-
Leninismans. í riti danska prófessorsins
er þvi lýst, að í stærðfræði og raunvís-
indum hafi orðið mjög mikil þróun í
Sovétrikjunum, aðallega þó í Rúss-
landi,, eins og víðfrægt er. Á hinn bóg-
inn sé mjög að því fiundið pg. ekki síat
í Sovétríkjunum sjálfium, hváð hjakkað
sé í sama farinu í öðruim greinum, eins
og sagnfræði, þjóðfélagsfræðum, heim-
speki og rökfræðum, en þessum grein-
wm eru þó gerð engu lakari skil, fjár-
bagsljeg og aðstöðuleg, en hinum fyrr-
I okkur atriði skulu en.n rakin,
með tilliti til rits Brynjólfs, „Gáibunnar
miklu". Honum er það ljóst, að þótt
fræðikenningar roarxismians afneiti
fraimihaldslífi einstaklingsins, beri þó
að fara að öllu með gát gagnvart hon-
um; „í atböfnuim sínum og framikvæimd
játar marxisminn það. Allir góðir sósíia
listar litfa lífi sínu eins 6g þeir tryðu
é það" segir á bls. 74 í ritinu. Manni
verður hugsað til sögunnar um Þorgeir
Ljósvetninigragoða, sem leyfði blót á
laun til þess að tryggja kristninni á-
reksturslitla framrás. Brynjólfur fetar
þarna í fótspor Þorgeirs, efnishyggj-
unni til frarndráttar.
Mjög verður höfundinium einnig tið-
rætt um sannleikiann og hvað hann sé.
Hann teflir fram „Prófsteini nytsem-
innar", „Gervisiannlleika". og „Próf-
Bteini veruleikans", en svo heita kafl-
arnir uim sannleikann. Ályktun höfund
ar verðux þessi: „Skilgreiningu díaliek
tískrar (eða vísindalegrar) efnishyggju
mætti í sem stytztu máli orða eitthvað
á þessa leið: Saenleikur eru þær stað-
hæfingar sem svara til hlutveruleikans.
Hinsvegar er slík samsvömn yfirleitt ó
fulilkomin og jafman mjötg takmörkuð.
Sannleikurinn, sem vér öflum oss í
þekkingarleit vorri, er háður þroska
vorum, þekkingartæikjum og þekkingar
tækni á hverjum tima og er að því
leyti afstæður, enda þótt þessi afstæði
aannleikur sé raunveruileg vitneskja
Uim veruleikann umhverfis oss, svo
langjt sem hún nær. Vér getuim aldrei
öðlazit fuMkominn, algildan sannleika,
hel'diur aðeins „náigazt" það mark
endalaust. Þekkingaröflun vorri eru
þannig engin takmörk sett" (bls. 91-
92).
Þetta orðalag bendir eindregið til þess,
að höfundur sé að skilgreina raunvís-
indaleg sannindi (hlutlægan sannleika),
enda er rígheldnin í orsakakenninguna
og í efnishyggjuna uppistaða ritsins. Höf
undi er því eðlilega ekkert um óvissu-
kenninguna gafið,  enda fellir hún or-
að velta fyrir sér í meira en hálfa old,
en nú var hún orðin pó.itískt áhuga-
mál marxista, eða nánar kommúnista,
því samkvæmt kenningum þeirra átti
breyting á stjómarfiairslegu (eða upp-
eldislegu) umhverfi mannsins að geta
hreinsað hann af lélegum eðlishvötum
og hið breytta eðli að erfast. Þessi sér-
kennilega tilgáta hlaut að koma frá
metorðagjörnum líffræðingi, sem vildi
koma sér í mjúkinn hjá valdhöfunum.
Þetta tókst Lýsenko í tíð Stalins og
Krúsjeffs, en er nú heillum horfinn.
Ýmsar tilraunir var búið að fram-
kvæma til þess "að kanna þessa spurn
ingu og fá svar við henni. Elzt og
markverðust      þessara      tilrauna      er
Albert £ íiistciu
nefndu. En vísindi krefjast algers frjáls-
ræðis anda og athafna og þar liggur
hundiurinn gratfinn.
li.
fitt-Hansen prófessor segir (bls.
83): „Erfiðleikinn í þessum efnum felst
í því, að undirstöðureglur Marx-Lenin-
isma mynda kjarnann í heimsskoðun
kamimúnismans, og að stjórnarfarslegt
jafnvægi kornimúnista-landa er svo
mjög háð ailmennri trú manna á það,
að þessar meginkeniningar séu eins ó-
hagganilegar og vísindaleg lögmál. Or-
sökin till þess, hvað ríglhaldið er í þá
skoðun að undirstöðureglur Marx-Lenin-
isma séu vísindaleg lögmál, er vafalít-
ið atf pólit.íiskum rótum runnin". Og
þetta virðist gera gæfuimuninm milli
raiumvísindatgreina og hinna.
KW ervisannindi í raiunvísinduim eru
ekki algeng fyrirbæri, en hafia þó skot
ið upp kollinum. FrægEistar eru kenn-
irugar rússnestos líffræðings, Lýsenkos,
sem braut að baki sér brýr raunvísind
anna í erfðafræði, svo sem Mendels-
lögmálið, og komst í deilur við aðra fé-
laga sína í líffræðinni, sem kostaði víst
allmarga þeirra sveitavisit í auðnum
Sí'beríu   (The  Atoms   within  us).
Hin örlagaríka deila stóð um þetta:
Geta einkenni, sem lífvera hreppir
á lífsferlinum, flutzt yfir á afkvæmi
Ihennar   (erfzt)?
Þessari spurningu voru vísindin búin
kennd við Weismann í Þýzkalandi 1883.
Honum var ókunnugt um Mandelslög-
málið frá 1865, sem öðrum, því það lá
í þagraargildi til aldamótanna.
Svarið, sem Weismann fékk, var al-
gerlega neikvætt (en hann hjó skott af
músum £19 ættliði og fékk addrei nema
heil afikvæmi). Öðrum fiórst ekki betur.
Samt urðu menn vottar að gerbreyt-
ingu í afkvæmum, sem erfðust síðan
áfram, eins og platínurefsbrigðið út af
silfurrefi o.fi!. En lífifræðingar gátu
ekki sjálfir komið neinu slíku til leið-
ar, þótt flest huigsanleg tiltæki í um-
hverfisbreytinguim væru reynd. Það
var ekki fyrr en gripið var til mjög
róttæfcna verkana, geislunar með sterk
um röntgenigeislum, að það tókst að
umhverfa eðliniu í afkvæmum tilrauna
dýra. Það var upprunalega lítill fluga,
sem nobuð var, og eignaðist hún alls-
kyns afkvæmi, sum vængjalauis. Þá
hófst þekkingin um genin, erfðaeind-
irnar í fruimunuim, sem geta orðið fyrir
stökkbreytingum, eða biigðuim t.d.
með röntgengeislun, er vadda gerbreytt
um   afikvæmaeinkennum.
En engin tiltök hafa reynzt á að
valda brigðum, sbafandi frá breyttu
umhverfi, ha.fi genin sloppið við trufl-
un. Hinsvegar eru flest fraimkölluð gen
brigði til tjónis.
svo bókstaflega og einstrengingalega,
að af þvi hefur leitt uppreisn hjá ein-
staklingum, sem hafia ekki gebað treysit
á bókstafinn í blindni, en hafa nennt
eða þorað að hugsa sjálfstætt um mál-
efnin. Þessu ber mannkynssagan mörg
vitni, trúarbragðaflokliar og stjórn-
málflokkar hafa marklofnað í
smærri hópa, sem byggja þó á óbreytt
um grunni, en hafa gert uppreisn
vegina uppljóstra.na á gervisannleika,
sem þeir hafa verið haldnir óafvitandL
En í þáttum bókar Brynjólfs um sann
leikann fer lítið fyrir hinum eiginlega,
persónubundna sannleika, saninfæringu
einstaklingsins    og   trú.
Sannleikurinn  í   vibund  einsbaklings-
ins   er  sálarsýn   eða   hugsýn   auk   vit-
skynjana.   Hann   er   ekki   fjötraður   af
takmörkunum skynjana né    almennum
kenningum,  hvorki orsaka- né  óvissu-
kenningu.   Sannfæringin  tekur  þar við
sem   kenningar    og     sannindi     þrjóta.
Fæstir vita nokkra sérsbaka orsök guðs-
trúar  sinnar  eða  trúar  á  framhaíidslíf,
né til þess að ástarhugur er felldur til
eins   frekar   en   annars.   Þetta   skeður
bara.   Vaindamál  sálarinnar  geta  menn
oft ekki leyst eftir    neinni    röksemda-
eð skynsemisleið. Þeir kveljast og lok
ast  inn  í  sjálfa  sig,   eins  og  fangar í
búri, en þó oft án þess að vita orsökina.
En skyndilega  fæst  máski  lausnin,   oft
eins  og  af  hendingu,   eða   fyrir  „opin-
berun",   sem  gerir    einstakliniginn    al-
frjálsan,    eins    og    fuglinn    fljúgandi.
Skyldi það ekki. hafa verið þessi sann-
leikur sálarinnar, sem boðaður er í hin
vwn víðfrætgu orðum Krists: „Sannleik-
urinn mun gera yður frjálsa", en ekki
hópsannleikur,     framsækinnar     stéttar
og   hinnar   sósialistísku   verkalýðsstétt-
ar í mun ríkara    mæli   en    nokkurrar
annarrar   stéttar   í   sögunni",   eins   og
Brynjólfur      Bjarnason    túlkar    þessa
sömu tilvitniun?
Það eru aðeins sannindi, sem eiga
við um hópa, mergðina, hvort sem um
dauðar agnir er að ræða eða jafnvel
inannhópa sem fjallað er um á bag-
fræðlegan hátt
Á slíkan hátt er ekki hægt að fara
með mál einstakilingsins, og það má
furðu gegna, hve oft menn leyfa sér
að taka hópmeðaltöl af einu eða öðru í
eðlisifari eins'taklinga. Slík meðaltöl
segja nákvæmlega ekki neitt. Það enu
engar persónur til, sem þau eiga ör-
ugglega við.
M,
r
trúmárum má hinsvegar rekja
víða feril gervisannleika. í trúarbrögð-
aim, dulspeki og stjórnmálum m.a.
rniarxisma,  eru vissir    þættir    túlkaðir
annfræðin (anthropology) er
\að vísu ekki göimuf vísindagrein, en þó
hefur fengizt vitneskja um vissa þætti
hennar, sem segja sína sögu. Fyrir flá-
um árum ritaði þekkbur lífefnafræðinig
ur, J. W. Rogers, athyglisverða grein I
„Scienoe in Progress" um efnafræðHeg
einkenni miannsins. Þetta er að vísu
sérhæfur þáttur í mannfræðinni, en
hann leggur þó mikilvæg lóð á vogar-
skálina til þekkingar einstaklingseðlis-
ins og breytileika þess.
Til meðferðar voru valdir 13 einsteik
lingar, allíir af Ihandabáfi nema tveir,
sem voru einegigja tvíburar. Síðain voru
ákveðin yfir 30 atriði sem öll mátti
mæla efnafræðilega, sölt og lífræn efni,
í blóði og viðar, úr hverjum einstak-
lingi. Kom þá á daginn, að magn þess
arar efnaatriða var hið óreglulegasta og
meðaltöl innan flokka áttu ekki við
nokkurn einstakan. Líkastir voru ein-
eggja tvíburarnir, svo að af bar, enda
er það skiljanlegt.
I rökrænni hugsun hefur þess gætt
einna mest til sköpunar reglu að
forðast undan!bekningar, en í mannfræð
inni eru þær einmitt aðalatriðið, þvi
þar er ekki um annað en „undantekn-
ingar"   að   ræða.
Það er því vissuilega ekki rétba leið
in til hjálpar mannkyninu í einihverju
atriði að hópa það mjög í flokka og
máski uppskera einhverjar meirihluta-
samþykktir eða Egilsstaðasamiþykktir
um málefnin. Það verður samin regla
Framh. á bls. 54.
38. tbl. 18.64
-LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 49
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48
Blašsķša 49
Blašsķša 49
Blašsķša 50
Blašsķša 50
Blašsķša 51
Blašsķša 51
Blašsķša 52
Blašsķša 52
Blašsķša 53
Blašsķša 53
Blašsķša 54
Blašsķša 54
Blašsķša 55
Blašsķša 55
Blašsķša 56
Blašsķša 56