Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbók Morgunblašsins

og  
S M Þ M F F L
. 1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 31 . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lesbók Morgunblašsins

						BOKMENNTIR

Framhald af bls. 6.

Á þessum árum situr ihún löngusm I

¦káldakjallaranum        Flökkuhuiidinuini

með sitt svarta hár sem nam við auga-

brýnnar og reykurinn frá grönniuim vind

lingi speglaðist kannski í bolla með

*vörtu kaffi og út úr miklu'm fölva and-

litsins lýstu þessi dimimu ljóðmærðu

augu. Þannig liðu þau ár með bóbemia-

lífi og ljóðum meðan rumdi í djúpun-

um og hin eina sanna tutfcugasta öld

nálgaðist einsog hún segir í ljóðinu, ekki

jsú, sem var samkvæmt almanakiniu held

ur nýr tími, nýr heimur.

H

Ijónaband 'hennar var ekki ham-

ingjusamt og þau skildu 1918. Þó er

sagt að það hafi f engið mikið á Akhama-

tovu þegar Gumiléff var skotmn 1921

fyrir  andbyltingai-starfsemi

Mánudagur. Tuttugasti og fyrsti.

Um nóttina teiknast borgin fyrir utan

glugga minn. Og hvaða fífl hefur

haldið því fram að ástin sé til á þess-

exi jörð.

í næstum 20 ár birtir Akhmatova

engin ljóð. Hún er alltof bundin einka-

málum sínum í ljóðlistinni til að hijóta

þokka stjórnarvaldanna sem ætlast til

að skáldin hvetji þá sem vinna og

stríða og lofi og prísi þá sólnasól sem

var Stalin, vinurinn. En á þessum

árum sökkti hún sér niður í verk

Púshkin og rannsakaði þau af mikilli

alúð, ferðaðist á þá staði þar sem

Pushkin dvaldist og skrifaði um hann.

Drottning silfuraldarinnar hafði hún

verið nefnd. Silfuröldin var hin mikla

endurreisn rússneskrar ljóðlistar fram-

an af öldinni. En gullöldin var sú sem

reis  með Púshkin.

u,

l m sama leyti og akmeistarnir

gerðu sig fræga var annar skáldflokk-

ur ekki síðri: fútúristarnir. Árið 1905

(hafði sá gleiði Marinetti gefið út sitt

fræga Manifesto futurista og það hafði

sin  áhrif i Rússlandi,  einsog  á  ítalíu.

En önnur þó. Sameígínleg var upp-

reisnin gegn fortíðinnni, öllu hefð-

bundnu hvort sem var í listum eða sam-

félagssiðum. Vélin, kraftuxinn, verk-

smiðjan, straumlínuform, flugvélar, í

þessu birtist fegurðin hinium ungu ný-

aldarmönnum fútúrismans: burt með

hinar lýrisku blómavasastemmiur, súlna-

hof og hörpuleik og allt þetta endalausa

tunglskin og táknmyndadulspeki. Rúss-

nesku fútúristarnir sögðu: fleygjuim

Púshkin, Tolstoj, Dos'J;jevski o.s.frv.,

osfrv. fyrir borð á gufubáti samtíðar-

innar. Undir forystu Khlebnikoffs og

Majakovskí kepptust þeir við að ganga

fram af borgurunuim, þeir gáfu lika út

sína stefnuskrá árið 1912 sem nefndist:

Opinber smekkur löðrungaSur. í stjórn-

málaviðhorfum var hyldýpi milli rúss-

nesku fútúristanna og hinna ítölsku því

viðhorf Marinetti og náriiustu fylgis-

manna hans voru úrkynjunaræsingur:

þeir voru á bandi stórkapítalistanna og

létu einsog þeir vildu fara i stríð enda

lenti Marinetti í apabúri fasismans

síðar, hann var lítið skáld en hafði

lag á því að vekja á sér atJhygli með

sérkennilegum hugmyndasamsetningi.

Rússnesku fútúristarnir voru fyrst og

fremst í uppreisn gegn borgaraskapn-

m Þeir kröfðust hins algjöra frelsis

listamannsins, þeir vildu færa ljóð-

listina frá því að sveiima uim fjarska

minninga og drauma, fortíðar eða dul-

rænu þess sem ekki er og heldur láta

ljóðlistina fjalla um það sem er hér og

nú: ég vil skapa hina sósialistísku list,

sagði Majakovskí. 1914 talar hann um

að ljóðlistin sé sokkin niður á borð við

skvaldrið í kaffihúsunium þar sem er

sungið og spilað yfir geistunum. Þó

segir hann að hún ætti að hafa mikil-

vægari. verkefni meðan óveðurský

beimsstyrjaldarinnar færast yfir heldur

en duga mönnutfn bezt við að velja sér

líkjörana úr prísikúrant Severjaníns eða

kitla borgarann sem ætlar að fara að

sofa. Þá voru ljóðskáldin Balmont og

Brjúsjoff í tízku og Majakovskí segir

að það sé auðvitað ósköp notalegt á

sínu róslitaða heimili að ilmúða sína

litla dóttur með Balmontspúðri, læra

nikkur Brjúsjoffsljóð til að nota við

skrafið eftir matinn, kalla eigin-

konuna með málað kringum augun mín

einasta eina, augun sem sindra af

þunglyndi Önnu Akhmatovu.

IV.

i

Akhmatova í Moskvu 1946.

næstum tvo áratugi kom ekk-

ert frá Önniu Akhmatovu. Þegar iun-

sátrið var um Leningrad flubti hún

til Tashkent með viðkomu í Moskvu.

Þá mun hún hafa heimsótt sjúkrahús

og lesið særðum og sjúkum ljóð aín.

í erfiðum veikindum hennar sjálfrar

um þetta leyti segist hún hafa kynnzt

mannigæzkunni. f næstuim tvo áratugi

hafði hún ekki birt nein ljóð en árið

1940 kom úrval ýr fimm fyrri Ijóða-

bókum hennar út í Leningrad, auk þess

nýr ljóðaflokkur. Umburðarlyndi vald-

hafanna entist þó ekki lenigi þessu

skáldi, sá argi Zdanoff gerði hatramma

árás á hana 1946 og hún ver rekin þá

úr rithöfundafélaginiu. Eftirlitið með

listamörinum var hert og Stalinpískur-

inn hamaðist. Ný Þögn.

Nú er Anna Akihmatova enn komin

fram á sviðið. Þeigar létti Stalinsógnun-

um var aftur farið að gefa út Ijóð henn-

ar. Merkast af 'því sem sáðan hefur ver-

ið prentað er langa ljóðið: Ljóð án

hetju sam ýmsir hafa kallað hátLndinn

á ljóðlist hennax. Árið lð&l var gefið

aftur út ljóðasafn Onnu Akhmatovu.

Þar eru ljóð frá 1909 til 1960. Formáli

eftir rithöfundafélagsformanninn Súr-

koff sem finnur að skorti á stjórnmála-

afstöðu í forbyltingarljóðum, hann fjall-

ar þó mest um seirmi ljóðin og segir

eftir henni að Ijóðlistin sé henni núna:

sambaod við tímann, við hiff nýja líf

þjóSar minnar. Þetta er sú sikáldkona

sem hlaut þarm dóm við bannfærmg-

una 1946 að hún ógnaði uppeldi sovét-

Akhmatova  1963  ásamt   (fr.  v.),  Breitburd  (rithöfundi), Súrkoff  (fyrrv. for-

maður   rithöfuudasambauds   Sovétríkjanua) og Vigore-Ui.

æskunnar með ljóðum smuim sem væru:

þrungin bölmóSi og úrkynjunaranda og

vitnuðu um smekk fyrir hínni gömlu

stofuljóðlist sem hefur stirnað í form-

um  og afstöðu hiunar  borgaralegu  og

Akhmatova   1963

aristókratisku fagurfræði og úrkynjun-

arinuar.

í LjóSi án hetju segir skáldið í orða-

stað  annars:

Um hvaða fundi var að ræða

og hvar og vegna hvers

hver dó og hver lifði áfram

hver   er  höfundurinn  og    hver    er

hetjan

og hverju þjónar það í dag

þetta hjal um skáld og þessi

vofuíans.

Ljóð án hetju er einskonar sjálfs-

ævisaga. Þar er ekki fjallað um „hið

nýja líf sovétþjóðarinnar". Hugurinn

leitar aftur í liðna tíð: silfurskjöldur

mánans á silfuröldinni frýs. Hún lítur

yfir líf sitt með soknuði og líka gagn-

rýni, vefur saman þætti frá fyrri tíma

við það sem er nú í einsemd sfcáldsins.

Skáldskapurinn er: spegillinn sem

dreymir um spegilinn, þögnin s&m

vakir yfir þögninni, segir hún.

Hin glæsilegu skáld silfuraldarinnar,

hvert fóru þau? Majakovski og Ésen-

ín frömdu sjálfsmorð. Pastemak var

bannfærður 1946 af Zdanoff asaimt

Akhmatovu, og birti síðan engin ljóð

í 9 ár, og fékk ekki að taka við Nóbels-

verð'launuim, dáinn. Gúmiléff eiginmað-

urinn skotinn 1921, sagt er að Maxim

Gorltí hafi þó beðið honum

griða. Önnur skáld þessa tímabils eins-

og Piljnak og Babel, báðir drepnir, það

var í fyrrahaust upplýst i Sovétrikjun--

um að Babel hefði verið drepinn af

böðlum Stalíns, og haldin minningar-

hátíð undir forystu Ehrenburgs.

Allt er liðið. Söngur minn berst út í

tóma nóttina, þar sem þú ert eikki leng-

ur til, segir í ljóði AkhmaS>vu.

V.

k3ikiley desember 1964: Anna

Akhmatova í fyrsta sinn utan Rúss-

lands síðan 1913. Hún kom til Taor-

minu til að taka við alþjóðaljóðlistar-

verðlaunum: Pramio di Taormina. Þessi

verðJaun voru veitt í sambandi við

stjómarfund Sambands evrópskra rit-

höfunda. Ljóðakvöld til heiðurs Alchma-

tovu. Við háborð sitja nóbelsskáldið

Quasimodo, Ungaretti sem margir sögðu

að hefði átt að fá nóbelsverðlaunin,

Rafael Alberti sem er talinn einn snjall-

astur spánskra ljóðskálda í dag og

vinur Lorca, André Frenaud ásamt aðal-

ritara samfoandsins Giancarlo Vigloi'elli,

i miðju sat drottning silfurskeiðsins.

Enniþá er einsog á gömlu myndunujn,

svipur þessarar konu: einsog hún sé

að hlus'la á lága rödd hvísla frá löngu

liðnum tíma, kannski fitlað við streng

fyrir utan stofu manns þegar maður

veit hver er að því og er að hugsa um

þann, eða einhvern annan sem það gæti

hafa verið. Nú er hún ekki lenigur

grönn, þetta er 75 ára gömul kona

gildvaxin, í andlitinu býr hin tigna ró

eftir langa baráttu irmra. Og skáldin

gengu fram og lásu Ijóð sín á ýmsum

málum og reistu sinn Babelsturn. Ég

hafði einna mest gainan af að sjá þegar

Tvardoffskí landi hennar og ritstjóri

Noví Mír flutti sitt ljóð, hann hefur

verið vaskur að berjast fyrir frelsi

skáldanna. Hversvegna sikyldi mér hafa

dottið í hug Hamlet þegar ég sá hann

og heyrði? Fölur maður og íremur

kringluleitur og björt blá augu, inn-

hverfur og dulur, svipurinn hreinn.

Milli hans og Akhinatovu virtist leyni-

samband, var það bara meðan hann

flutti   ljóðið?

i

greininni sem fyrr var nefnd

um kynnin af Modigliani talar Aklhma-

tova um risana þrjá sem beri uppi 20.

öldina: Kafka, Proust og Joyce.

Skyldi hún hafa verið að svara íhald-

inu í sovétbókmenntum sem talaði svo

í persónu Konstantin Fedin í rséöu á

rithöfundaifuindi þegar hann var að

verja sósíalrealisma: Nú standa bók-

uicnnlirnar frammi fyrir tilrauin til þess

X2   LESBÓK MORGUNBLAÐSINS-

11. tbl. 1965.

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16