Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbók Morgunblašsins

og  
S M Þ M F F L
. 1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 31 . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lesbók Morgunblašsins

						BOKMENNTIR
Framhald af bls. 6.
Á þessum árum situr ihún löngusm I
¦káldakjallaranum        Flökkuhuiidinuini
með sitt svarta hár sem nam við auga-
brýnnar og reykurinn frá grönniuim vind
lingi speglaðist kannski í bolla með
*vörtu kaffi og út úr miklu'm fölva and-
litsins lýstu þessi dimimu ljóðmærðu
augu. Þannig liðu þau ár með bóbemia-
lífi og ljóðum meðan rumdi í djúpun-
um og hin eina sanna tutfcugasta öld
nálgaðist einsog hún segir í ljóðinu, ekki
jsú, sem var samkvæmt almanakiniu held
ur nýr tími, nýr heimur.
H
Ijónaband 'hennar var ekki ham-
ingjusamt og þau skildu 1918. Þó er
sagt að það hafi f engið mikið á Akhama-
tovu þegar Gumiléff var skotmn 1921
fyrir  andbyltingai-starfsemi
Mánudagur. Tuttugasti og fyrsti.
Um nóttina teiknast borgin fyrir utan
glugga minn. Og hvaða fífl hefur
haldið því fram að ástin sé til á þess-
exi jörð.
í næstum 20 ár birtir Akhmatova
engin ljóð. Hún er alltof bundin einka-
málum sínum í ljóðlistinni til að hijóta
þokka stjórnarvaldanna sem ætlast til
að skáldin hvetji þá sem vinna og
stríða og lofi og prísi þá sólnasól sem
var Stalin, vinurinn. En á þessum
árum sökkti hún sér niður í verk
Púshkin og rannsakaði þau af mikilli
alúð, ferðaðist á þá staði þar sem
Pushkin dvaldist og skrifaði um hann.
Drottning silfuraldarinnar hafði hún
verið nefnd. Silfuröldin var hin mikla
endurreisn rússneskrar ljóðlistar fram-
an af öldinni. En gullöldin var sú sem
reis  með Púshkin.
u,
l m sama leyti og akmeistarnir
gerðu sig fræga var annar skáldflokk-
ur ekki síðri: fútúristarnir. Árið 1905
(hafði sá gleiði Marinetti gefið út sitt
fræga Manifesto futurista og það hafði
sin  áhrif i Rússlandi,  einsog  á  ítalíu.
En önnur þó. Sameígínleg var upp-
reisnin gegn fortíðinnni, öllu hefð-
bundnu hvort sem var í listum eða sam-
félagssiðum. Vélin, kraftuxinn, verk-
smiðjan, straumlínuform, flugvélar, í
þessu birtist fegurðin hinium ungu ný-
aldarmönnum fútúrismans: burt með
hinar lýrisku blómavasastemmiur, súlna-
hof og hörpuleik og allt þetta endalausa
tunglskin og táknmyndadulspeki. Rúss-
nesku fútúristarnir sögðu: fleygjuim
Púshkin, Tolstoj, Dos'J;jevski o.s.frv.,
osfrv. fyrir borð á gufubáti samtíðar-
innar. Undir forystu Khlebnikoffs og
Majakovskí kepptust þeir við að ganga
fram af borgurunuim, þeir gáfu lika út
sína stefnuskrá árið 1912 sem nefndist:
Opinber smekkur löðrungaSur. í stjórn-
málaviðhorfum var hyldýpi milli rúss-
nesku fútúristanna og hinna ítölsku því
viðhorf Marinetti og náriiustu fylgis-
manna hans voru úrkynjunaræsingur:
þeir voru á bandi stórkapítalistanna og
létu einsog þeir vildu fara i stríð enda
lenti Marinetti í apabúri fasismans
síðar, hann var lítið skáld en hafði
lag á því að vekja á sér atJhygli með
sérkennilegum hugmyndasamsetningi.
Rússnesku fútúristarnir voru fyrst og
fremst í uppreisn gegn borgaraskapn-
m Þeir kröfðust hins algjöra frelsis
listamannsins, þeir vildu færa ljóð-
listina frá því að sveiima uim fjarska
minninga og drauma, fortíðar eða dul-
rænu þess sem ekki er og heldur láta
ljóðlistina fjalla um það sem er hér og
nú: ég vil skapa hina sósialistísku list,
sagði Majakovskí. 1914 talar hann um
að ljóðlistin sé sokkin niður á borð við
skvaldrið í kaffihúsunium þar sem er
sungið og spilað yfir geistunum. Þó
segir hann að hún ætti að hafa mikil-
vægari. verkefni meðan óveðurský
beimsstyrjaldarinnar færast yfir heldur
en duga mönnutfn bezt við að velja sér
líkjörana úr prísikúrant Severjaníns eða
kitla borgarann sem ætlar að fara að
sofa. Þá voru ljóðskáldin Balmont og
Brjúsjoff í tízku og Majakovskí segir
að það sé auðvitað ósköp notalegt á
sínu róslitaða heimili að ilmúða sína
litla dóttur með Balmontspúðri, læra
nikkur Brjúsjoffsljóð til að nota við
skrafið eftir matinn, kalla eigin-
konuna með málað kringum augun mín
einasta eina, augun sem sindra af
þunglyndi Önnu Akhmatovu.
IV.
i
Akhmatova í Moskvu 1946.
næstum tvo áratugi kom ekk-
ert frá Önniu Akhmatovu. Þegar iun-
sátrið var um Leningrad flubti hún
til Tashkent með viðkomu í Moskvu.
Þá mun hún hafa heimsótt sjúkrahús
og lesið særðum og sjúkum ljóð aín.
í erfiðum veikindum hennar sjálfrar
um þetta leyti segist hún hafa kynnzt
mannigæzkunni. f næstuim tvo áratugi
hafði hún ekki birt nein ljóð en árið
1940 kom úrval ýr fimm fyrri Ijóða-
bókum hennar út í Leningrad, auk þess
nýr ljóðaflokkur. Umburðarlyndi vald-
hafanna entist þó ekki lenigi þessu
skáldi, sá argi Zdanoff gerði hatramma
árás á hana 1946 og hún ver rekin þá
úr rithöfundafélaginiu. Eftirlitið með
listamörinum var hert og Stalinpískur-
inn hamaðist. Ný Þögn.
Nú er Anna Akihmatova enn komin
fram á sviðið. Þeigar létti Stalinsógnun-
um var aftur farið að gefa út Ijóð henn-
ar. Merkast af 'því sem sáðan hefur ver-
ið prentað er langa ljóðið: Ljóð án
hetju sam ýmsir hafa kallað hátLndinn
á ljóðlist hennax. Árið lð&l var gefið
aftur út ljóðasafn Onnu Akhmatovu.
Þar eru ljóð frá 1909 til 1960. Formáli
eftir rithöfundafélagsformanninn Súr-
koff sem finnur að skorti á stjórnmála-
afstöðu í forbyltingarljóðum, hann fjall-
ar þó mest um seirmi ljóðin og segir
eftir henni að Ijóðlistin sé henni núna:
sambaod við tímann, við hiff nýja líf
þjóSar minnar. Þetta er sú sikáldkona
sem hlaut þarm dóm við bannfærmg-
una 1946 að hún ógnaði uppeldi sovét-
Akhmatova  1963  ásamt   (fr.  v.),  Breitburd  (rithöfundi), Súrkoff  (fyrrv. for-
maður   rithöfuudasambauds   Sovétríkjanua) og Vigore-Ui.
æskunnar með ljóðum smuim sem væru:
þrungin bölmóSi og úrkynjunaranda og
vitnuðu um smekk fyrir hínni gömlu
stofuljóðlist sem hefur stirnað í form-
um  og afstöðu hiunar  borgaralegu  og
Akhmatova   1963
aristókratisku fagurfræði og úrkynjun-
arinuar.
í LjóSi án hetju segir skáldið í orða-
stað  annars:
Um hvaða fundi var að ræða
og hvar og vegna hvers
hver dó og hver lifði áfram
hver   er  höfundurinn  og    hver    er
hetjan
og hverju þjónar það í dag
þetta hjal um skáld og þessi
vofuíans.
Ljóð án hetju er einskonar sjálfs-
ævisaga. Þar er ekki fjallað um „hið
nýja líf sovétþjóðarinnar". Hugurinn
leitar aftur í liðna tíð: silfurskjöldur
mánans á silfuröldinni frýs. Hún lítur
yfir líf sitt með soknuði og líka gagn-
rýni, vefur saman þætti frá fyrri tíma
við það sem er nú í einsemd sfcáldsins.
Skáldskapurinn er: spegillinn sem
dreymir um spegilinn, þögnin s&m
vakir yfir þögninni, segir hún.
Hin glæsilegu skáld silfuraldarinnar,
hvert fóru þau? Majakovski og Ésen-
ín frömdu sjálfsmorð. Pastemak var
bannfærður 1946 af Zdanoff asaimt
Akhmatovu, og birti síðan engin ljóð
í 9 ár, og fékk ekki að taka við Nóbels-
verð'launuim, dáinn. Gúmiléff eiginmað-
urinn skotinn 1921, sagt er að Maxim
Gorltí hafi þó beðið honum
griða. Önnur skáld þessa tímabils eins-
og Piljnak og Babel, báðir drepnir, það
var í fyrrahaust upplýst i Sovétrikjun--
um að Babel hefði verið drepinn af
böðlum Stalíns, og haldin minningar-
hátíð undir forystu Ehrenburgs.
Allt er liðið. Söngur minn berst út í
tóma nóttina, þar sem þú ert eikki leng-
ur til, segir í ljóði AkhmaS>vu.
V.
k3ikiley desember 1964: Anna
Akhmatova í fyrsta sinn utan Rúss-
lands síðan 1913. Hún kom til Taor-
minu til að taka við alþjóðaljóðlistar-
verðlaunum: Pramio di Taormina. Þessi
verðJaun voru veitt í sambandi við
stjómarfund Sambands evrópskra rit-
höfunda. Ljóðakvöld til heiðurs Alchma-
tovu. Við háborð sitja nóbelsskáldið
Quasimodo, Ungaretti sem margir sögðu
að hefði átt að fá nóbelsverðlaunin,
Rafael Alberti sem er talinn einn snjall-
astur spánskra ljóðskálda í dag og
vinur Lorca, André Frenaud ásamt aðal-
ritara samfoandsins Giancarlo Vigloi'elli,
i miðju sat drottning silfurskeiðsins.
Enniþá er einsog á gömlu myndunujn,
svipur þessarar konu: einsog hún sé
að hlus'la á lága rödd hvísla frá löngu
liðnum tíma, kannski fitlað við streng
fyrir utan stofu manns þegar maður
veit hver er að því og er að hugsa um
þann, eða einhvern annan sem það gæti
hafa verið. Nú er hún ekki lenigur
grönn, þetta er 75 ára gömul kona
gildvaxin, í andlitinu býr hin tigna ró
eftir langa baráttu irmra. Og skáldin
gengu fram og lásu Ijóð sín á ýmsum
málum og reistu sinn Babelsturn. Ég
hafði einna mest gainan af að sjá þegar
Tvardoffskí landi hennar og ritstjóri
Noví Mír flutti sitt ljóð, hann hefur
verið vaskur að berjast fyrir frelsi
skáldanna. Hversvegna sikyldi mér hafa
dottið í hug Hamlet þegar ég sá hann
og heyrði? Fölur maður og íremur
kringluleitur og björt blá augu, inn-
hverfur og dulur, svipurinn hreinn.
Milli hans og Akhinatovu virtist leyni-
samband, var það bara meðan hann
flutti   ljóðið?
i
greininni sem fyrr var nefnd
um kynnin af Modigliani talar Aklhma-
tova um risana þrjá sem beri uppi 20.
öldina: Kafka, Proust og Joyce.
Skyldi hún hafa verið að svara íhald-
inu í sovétbókmenntum sem talaði svo
í persónu Konstantin Fedin í rséöu á
rithöfundaifuindi þegar hann var að
verja sósíalrealisma: Nú standa bók-
uicnnlirnar frammi fyrir tilrauin til þess
X2   LESBÓK MORGUNBLAÐSINS-
11. tbl. 1965.
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16