Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbók Morgunblašsins

og  
S M Þ M F F L
. . . 1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30 31 .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lesbók Morgunblašsins

						f
l        40. tbl. 5. desember 1965. 40. árg.
*                                                                                     iii                                                                                                                                                                                    -------------------------*
ur í svefiiherbergi sínu. En hann hafði
háar hugmyndir um eigin gáfur og yfir-
burði, sem hann áleit að aðrir menn
kynnu ekki að meta . sem skyldi. En
frægðarlþrá hans og metorðagirnd hlauit
en,ga svölun, og einnig út af því varð
hann innhverfur og einmana. Hann virt-
ist fæddur mannhatari, og ekiki brást
honum sú bogalist að egna menn upp á
móti sér og eignast óvini. Einkum var
honum illa við háskólaprófessora, sér í
lagi þó Hegel, og var því likast sem
haran safnaði saman háðsglósum og
stkammaryrðum um þennan hugsuð,
sem þá var meðal frœgustu manna í
Evrópu. Þá bera verk Arthurs það með
sér að vandfundinn mun meiri kven-
hatari í álfunni um þær mundir í bók-
menntum.
ARTHUR SCHOPENHAUER
Ihugsjónasögu samtíðar
vorrar verður ekki kom-
izt fram hjá Schopenhauer. Fróð-
leiksfús æskulýður hittir nafn hans
fyrir þegar í menntaskóla og verður
að kynnast honum betur síðar.
Skáldin fara í smiðju til hans og
eækja þangað hugmyndir um dap-
urleika og tilgangsleysi lífsins. Sál-
íræðingarnir verða að lesa hann, ef
þeir vilja ekki opinbera fáfræði sína
um andlegan náfrænda Freuds. Guð-
fræðingar og siðfræðingar, sem
þekkja sitt hlutverk, láta sér ekki
til hugar koma að sniðganga hann,
þótt ekki sé hann að öllu leyti geð-
felldur sumum þeirra. Vilji menn
glíma við þá veigamiklu spurningu
hvort lífið hafi tilgang eða ekki, þá
verða þeir að takast á við þennan
risa í hugsjónasögunni. Margt mun
eftir því fara hvor vinnur í þeirri
glímu. Ef þú segir að lífið hafi eng-
an tilgang, þá svarar verk Schopen-
hauers: Þetta vorum við búin að
segja fyrir hér um bil hálfri ann-
arri öld.
Arthur fæddist þann 2i2. febr. árið
1788 í Danzig. Faðir hans, Heinrich
Floris Schopenhauer, var duglegur,
harðsnúinn og sjálfstæður verzlunarmað-
ur. Árið 1793 missti Danzig sjálfstæði
fiitt, en hún hafði áður verið óháð borg.
Þá f luttist Heinrich þaðan til Hamborgar.
Arthur, sonur hans, kynntist verzlunar-
lífi þegar frá bernsku, og bar þess merki
ella tíð síðan. Álitið er að Heinrich
Schopenhauer hafi fyrirfarið sér árið
1805. M segir einnig að föðuramma
Arthurs hafi verið geðveik á efri árum
og ekki hlotið  lækningu.
Móðir Arthurs, Johanne Henriette,
náði því að verða meðal vinsælustu
ekáldsaignahöfunda samtímans. En hún
Ihafði allt önnur áhugamál en eiginmað-
wr hennar, og hjónabandið varð ekki
Ixamingjiusam't. Eftir andlá,t eiginmanns-
ins flutti hún sig til Weimar og lífði þar
lausungarlífi. Arthur, syni hennar, var
þetta á móti skapi, og var samkomulag
etirt milli þeirra mæðginanna, enda
ekildu þau að skiptum, fyrst með því
gaimkomulagi að Arthur mætti heim-
eækja móður sína með öðrum gestum.
Þessu lauk þó með þvi að sambandið
imilli móður og sonar rofnaði gersam-
lega. Síðuetu 24 æviár hennar hittust
þau aldrei. Lærdómsrikit er hér að bera
6aman Schopenhauer og Freud, en hinn
píðari var eítirlætisbarn móður sinnar.
Sameiginletgiur var mikill aldursmunur
foreldra. Móðir A. Schopenhauers var
20 ár-uim ymgri en eiginmaður hennar,
jnóðir Freuds 21 ári yngri.
Eftir   Jóhann   Hannesson,   prófessor
Arthur Schopenhauer á efri árum.
-T" rthur var kappsamur námsmað-
ur og lærði jafnan miklu meira en til-
skilið var, bæði í menntasfoóla í Gotha
og við háskólana í Göttingen og í Ber-
lín. Kynni hans af iífinu, þar á meðai
af konum, höfðu neikvæð áhrif á hann.
Þegar á námsáruim gorðist hann bæði
þunglyndiur og tortryggjnn, þoldi illa
hávaða og geymdi hlaðnar skaimonibyss-
-™ rthur Sohopenhauer var mjög vei
að sér í heimspeki Platóns og Kants, og
allvel að sér í náttúruvísindum og kunni
vel að hagnýta sér röksemdir frá þeim.
Inidverskuim fræðuim kynntist hann í
Weimar hjá F. Majer, sem var lærður
vel í hinum „ungu" Austurlandafræðum.
Þau tóku að hafa áhrif í Evróipu eftir að
Anquetil Duperom hafði tekið með sér
fimmitíu Upaníshadir í persneskum texta
frá Indlandi og gefið út í latneskri þýð-
ingu í tveim bindum árin 1802—1804.
Faðir Arthurs haf ði séð svo um að ekki
skorti son hans fé til að læra það sem
hann óskaði. En árið 1813 kom Arthur
það í hug að gerast sjálíboðaliði í frelsis-
strfði Þjóðverja gegn Napóleon. Áform
hans komust svo langt að hann keypti
vopn, en eftir nokkra umhugsun hætti
hann við hernaðinn, hélt upp í sveit og
reit doktorsritgerð í heimspeki, „Um
ferfalda rót fullnægjandi röksemdar".
Þegar að því loknu hóf hann að vinna
að því verki, sem löngu síðar ávann
honum heimsfrægð, „Die Welt als
Wille und Vorstellung". Því lauk hann
árið 1818 og lét prenta það árið eftir.
Að því loknu hélt hann til ítalíu til að
njóta hvíldar, kynnast landinu, listinni,
fegurð náttúrunnar, áfengum drykkjum
og iéttúðardrósum.
Um ofangreint aðalverk Schopenhau-
ers fór á þá lund að það vakti nálega
enga eftirtekt. Meiri hluti fyrstu útgáf-
unnar var löngu síðar seldur sem um-
búðapappír. Steinberg telur að 140 ein-
tök hafi selzt á 25 árum. (Líkt fór um
sumar beztu bækur. S. Kierkegaards og
„Catalina" eftir Henrik Ibsen). Eftir
dauða höfundar hefir eitt útgáfufyrir-
tæki selt verk hans í 860.000 eintökum,
og er þá aðeins um vasaútgáfuna að
ræða hjá  einu   forlagi.
Höfundur varð ekki orðlaus út al
þessu mótlæti. „Verk eins og þetta Mk-
ist spegli; ef asni lítur í hann, má ekki
búast við að út úr honum líti engill".
En hann varð afar einmana. „Hann var
algjörlega einmana" segir Nietzsche,
„án nokkurs vinar, en á milli eins og
einskis er óendanleiki". „Hann átti enga
móður, enga konu, ekkert barn, enga
fjölskyldu, ekkert föðurfand", segir
Will Durant  (304).
Árið 182i2 var Schopenhauer kaldaður
til Berlínar sem prívatdocent og hélt *
þar fyrirlestra í eitt misseri, en þá
sótti nálega enginn. Stódentarnir þyrpt-
um þá kringum Hegel, Fíchte og
Shelling, sígilda meistara hinnar þýzku
hugsæishyggju, enda var Hegel þá að
verða átrúnaðargoð Evrópu. En hvað
skýrleik og stílsnilld snertir, ber Schop-
enhauer langt af Hegel. Þótt stúdentar
hafi margir hverjir aðeins skilið Hegel
til hálfs eða þaðan af minna, breytti það
engu. Það er meðal dýpstu leyndar-
dóma þýzkrar heimspeki að mjög er erf-
itt að skilja hvers vegma menn aðhyll-
ast þar einn hugsuð öðrum fremur. En
hálf veröldin eða vel það hefir tekið
upp það háttarlag að haga sér í sam-
ræmi við undirleik þýzkra hugmynda
í fyllstu alvöru. Þjóðverjar hafa haldið
framtakinu í heimspeki frá þeim tíma er
Kant fékk þeim það í hendur. Eftir svo
sem einn áratug eða tvo eru engilsax-
neskar þjóðir byrjaðar að melta þessar
hugmyndir og Frakkar teknir að fága
þær   í   listinni.
i
kólerudrepsóttinni árið 1831 and-
aðist Hegel, en Schopenhauer tók sig
upp og settist að í Frankfurt am Main
og hélt sig þar það sem eftir var æv-
innar. Fyrsta viðurkenning lærðra
manna, sem Schopenhauer hlaut, kom
ekki frá Þýzkalandi, heldur frá Noregi.
Konunglega norska vísindafélagið í
Þrándiheimi hafði stofnað til samkeppni
um eftirfarandi viðfangsefni: „Kan
Menneskets frie Villie bevises af dets
Seivtbevissthed?" Arthur Schopenhauer
hlaut verðlaunin, heiðurspening úr
gulli. Úrlausn hans bar heitið: „La
Liberté est un mystére" — frelsið er
leyndardómur. Norska vísindafélagið
feildi dóm sinn óháð áliti manna annars
staðar í Evrópu, og sýndi þar með skiln-
ing og innsýn, sem var á undan sínuim
tíma.  Þetta  gerðist   árið  1839.
Listamenn  og  menntamenn   miðstétta
tóku hægt og sígandi að  gefa gaum að
Framhald á bls. 11.
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16