Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbók Morgunblašsins

og  
S M Þ M F F L
. . . 1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30 31 .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lesbók Morgunblašsins

						' ' YiS Xúdvig C' Magnússön," sk'rifstofú-'
stjóri, eriim gamiir kunníngjar að' vestan,'
þó að hariri sé Skagfirðingur, Nú eru liðiri
52 ár, síðan, við hittumst fyrst ög tókum
tal saman.. . •   •         -     ,:'.'.
Það var fyrsta sumarið, sem ég var á
skakskútu. Skútan lá við bryggjuna á Þing
eyri í DýrafirSi, hafSi vériS losuS síSari'
hiuta dags, en átti eftir að taka salt, kol
og kost út í næsta túr. Ég hafði í eina'
fimm, sex tíma ýtt vögnum, hlöðnum blaut-
um saltfiski, eftir járnbrautarteinurn neSari
af bryggju og út f fiskhúsiS á Þingeyrar-'
odda, ásamt jafnaldra mírium, Bjarna
Andréssyni, Snæfellingi, sem nú hefur
lengi átt heima í Reykjavík og var kunnur
sem ein mesta fiskikló við Faxaflóá á drag-
hótaveiðum, átti bát, sem hét Dagsbrún, og
stjómaði honum.  ..
Nú var orðið kvöldsett, og ég labbaði
einn míns liðs út á odda, hafði ailt í einu
fengið löngun til að fara einförum og láta
hugann íljúga til þeirra furðuheima, þar
eem ímyndaðar söguhetjur lifðu lífi sínu,
áttu sér iriiklar og heitar sælustundir,
lentu í ægilegum mannraunum og háðu
tvísýna baráttu við grimmar skapanornir.
Allt var þetta ámóta raunhæft og bálið
rauða, sem brann við hafsbrún úti, og,
eindrandi gulliS, sem einhver hulin hónd
uppheima virtist sáldra í sífellu yfir mynni
íjarðárins..
Ég var . kominn yzt á oddann, þar sem
ýmist bar að vitum mér ilm af hinum harS-;
gera gróSri sendinnar moldar eða saltan,
en hugnanlegan eim fjörunnar, þegar ég
tók eftir því, aS á móti mér kom ungur
maður, sem hlaut að hafa setið neðan við
lágan rofabakkann, sem skildi á milli rík-
is láðs og lagar þarna úti á oddanum. Ég
hafði gengið um hríð mjög álútur og virt
fyrir mér bláliljurnar, sem þarna spruttu,
hafði skyndilega komizt í angurværa en-
notalega rómantíska stemningu, því aS upp
í-huga mér hafði skotið' þessum ljóSlínum
úr sorgarljóði: „Bláliljan unir ein á fjöru-
6ándi,   ástdaggir   vorsins   hægt   á   blöðum
titra, — hún er að gráta...........," Nei, léngra
íór ég ekki............ En svo hafði ég þá ekki
tekið eftir piltinum, sem áreiðanlega hafði
í Jmd^r .bakkanum, áður en harin
a grundina.                           .
Þetta  var  riiaður meðalhár,  herðabreið-
lir og þreklegur. Hann gekk  hægt, og þó
|   var sem  hann fjaðraði  i spori. Hann var
•  íbláurn, fallegum fötum, ineS gráan, ný-
;   le¥an þatt á höfði og á fóturh sánnnéfnda
I   blarikskó. Og mér   var alit  í'einu h'orfin
öll rómantík.  Hann var svolítið  öðru vísi
til fara en ég, þessi piltur, ég berhöfðaSur,
j  í blárri,  saltstorkinni peysu,   rauðbrúnum,
þykkum speldisbuxum og glerhörðum, salt-
blettuðum sjóstígvélum. Ég  rétti ofurlítið
úr  mér:  Hoh,  ég  skammaðist  mín  hreint
ekkert fyrir   þennan  búning,   — ég  vildi
miklu heldur fara svona í land heldur en
í  rnargblettóttum  og  þrælkrumpuðum  Ið-
unnarfótum, sem áttu að heita spariföt. Ég
Jfeyndi   að   hreykja  mér upp   á  stoltþúfú
ejómennsku minnar  og  Hta  niður  á  hina
bláklæddu  búðarloku.  En   mér tókst  það
ekki. Ég þekkti þennan pilt í sjón og vissi
»S þó að hann væri i þjónustu Milljóna-
félagsins, var  hann eiginlega  ekki   búSar-
loka. Hann var í ýmiss konar vafstri fyrir
verzlunina á sjó og landi og síður en svo,
eð   hann væri neinn  pappírsbúkur. Hann
var  sagður   afbrigða   leikfimismaður,   líka
6l;erkur eftir aldri, eldsnarpur og áræðinn
bS  sama skapi og syndur  eins  og selur,
6ynti út í  vélbát, þegar þá félaga vantaði
til þess skjöktfleytu.   Auk  alls  þessa var
hann hestamaður.  Og svo mátti þá  ekki
gleyma því,  að ég hafði   heyrt af honum
hreina og beina hetjusögu.
, Vitaskuld lét ég eins og ég sæi ekki þetta
unga og víðfræga glæsimenni, æUaði  svo
sem ekki að fara  að núa mér neitt   upp
Við  þennan pilt,  sem  var  mér  um   flest
fí-emri. Ég horfði á sólsetursbálið og tyllti
mér þar á  blárauðan skýjaklakk. En allt
í-einu var sagt mildum, eins og ofurlítið
seimdrægum rómi:                    : , ;
i    .„Gott kvöld",
;„Ha?"  anzaði ég  eins  og afglapi,  áttaði
Biiig síðan og  stamað'K „Já, góða_kvóldig^..
\ | 24., deseraber  1965-------------------------
• Við höfðum 'báðir' numið staSar; harin
Hoi-fði á mig alvarlegúr og virigjarnlegur,
og svo sagði hann með sömu hægðinni:
„Þú -ert að ; láta • þig dreyma i kvöld-
kyrrðinni".    .
' „En þú?" Allt í- einu hljóþ. í mig galsi
og ég bætti annari spurníngu við: „Heyrðu,
hvað varð af henni? Sökk hún í jörð eins
óg  Grímur sálaði Ægir?"
Það lá viðhann yrði raunalegur á svip-
irin, og hann sagði í mildum áskökunartón:
„Heldurðu að ég hljóti að vera svo inn-
antómur, þó að ég sé tengdur verzluninni
Hérna, að ég geti ekki haft gaman af að
labba einn hingð út eftir í góða veðrinu
— rétt eins og þú?"
„Og svona afpússaður?" sagði ég stork-
andi.
Hann leit niður á fötin sín. Hann
var í mjallahvítri skyrtu, sem var opin í
hálsinn:
„Mér fannst það eiga viS veSrið og göng-
una hingað að búa mig upp  á. Það kostar
mig ósköp litla fyrirhöfn...;......... Nei, ég var
hreint   ekki   aS   punta   mig   fyrir   neinni
Síðan þetta kvöld höfum við ávallt ver-
iS kunningjar, og frá þvi að við tókum að
reskjast, hófum við oftar og oftar minnzt
okkar fyrstu samfunda. Við gerum oft aS
gamni okkar og stönzum iSulega við spaugi
legar minningar úr beggja ævi, og við bros
um að alvörunni, sem ríkti í öliu okkar
samtali á Þingeyraroddanum kvöldið góða.
En eitt hefur mér orðið minnisstæð-
ast af öllu, sem hann sagði mér það kvöld.
Það var hetjusagan, sem ég heyrði þá af
hans munni. Hún var blátt áfram sögð,
mér heyrðist ekki betur en hann brysti
skilning á því, að nokkuS sérstakt væri viS
þá sögu.
Svo var þaS einu sinni fyrir nokkrum
árum, aS ég sá eftir hann frasögukorn.
Þegar viS hittumst næst, sagði ég við
hann:
„Þú átt að skrifa söguna af ferðinni
makalausu — og afrekinu þínu. Ég er ekki
í vafa um, að með því hefur þú bjargað
bæði mönnum og skipi." Hann setti hijóð-
an. SíSan sagSi hann:
„Það   er   einkennilegt,   að   ég   held   þú
Guðmundur GHlason Hagalín:
FURÐUL
VAÐILFÖR
stelpu."
Hann var þá svona. Hann var hreint
ekkert upp með sér af.því, að ég léti í það
skína, að hann væri i . stelpnastússi. Nú
kímdi hann og sagði:
„Þú virðist véra hissa. Ég skal nú segja
þér eitt: Ég hef tekið eftir þér. Þú ert
dálítið sérkennilegur' ' og snaggaralegur
ertu og rösklegur, og það. held ég, að ég
hafi heyrt þig svara rækilega fyrir þig
einu sinni hérna uppi í búðinni. Og svo
hef ég heyrt það eftir Jóhannesi hrepp-
stjóra, að þú sért farinn að lesa stórskáld-
in í sýslubókasafninu — á dönsku og
norsku."
Ég var mát í bili. Svo fannst mér ég
þurfa að  endurgjalda honum:
„En þú, sem stekkur hæð þína í loft upp,
leikur þér aS bandvitlausum hestum, synd-
ir út í báta úti á höfn og stekkur milli
skipa í vitlausu veSri."
Nú var isinn aS fullu brotinn á milli okk-
ar. ViS tókum langt tal saman. Ég fékk
að vita, að hann var réttra seytján ára,
rúmum tveimur árum eldri en ég, og ætl-
aði í Verzlunarskólann á komandi hausti.
ísland þurfti að eignast menntaða verzl-
unarstétt, sagði hann. Ég sagði honum sitt-
hvað um það, hvað ég hefði lesið og brot-
ið heilann um, — og jú, ég lét hann heyra
vísur. Ég væri líka farinn að krota sögur
sagði ég, en annars yrði ég að láta mér
nægja að búa tii persónur og láta þær
lifa í hugarheimum mínum. Vísurnar mín-
ar og kvæðin væru auðvitað leirburður,
— ég væri allt of ungur og ómenntaður til
að geta ort nokkuð af smekkvisi og veru-
legu viti.
„Þú ert svei mér ekki svo galinn," sagði
hann. „Þessu er ég hissa á. Jahá, það verður
eitthvað úr þér. Ætli þeir séu margir, sem
hugsa svona á þínum aldri!"
Nú vann hann mig alveg, og margt töl-
uðum við. Já,   áður  en við skildum, þótt-
umst við geta verið þekktir fyrir að spjalla
ofurlítið um stúlkur í sæmilegri einlægni,
... ea ,nje5.. fInlegu -orðbcagði. Hema- hvað?- ¦.
kunnir bara þá sögu betur en ég, minnsta
kosti í sumum atriðum. Ég gerði víst bara
það, sem mér var eSlilegt, og trúlega hef
ég ekki haft minnsta vit á því, hvaS í
húfi var — eSa ég væri aS vinna neitt
afrek."
„Rétt, alveg hárrétt," sagði ég. „Þú varst
ekki í neinni keppni um verðlaun eða
frægð, — það kom bara fram í þér sú
mannslund, sem í þér bjó og hefur á ýmsan
annan hátt lýst sér síðari."
„Vertu sæll, góði," sagði hann með sín-
um mjúkláta seimi. Svo  var hann farinn.
Svo hittumst við um daginn:
„Þú hefur ekki skrifaS söguna?" sagSi
ég.
Hann þagði, mælti svo:
„Nei, en ég hef hugsað svo lítið út i
þetta. Kannski, — já, vitanlega ert þú
or,ðinn vanur að finna, hvað íeitt er á
stykkinu .Og ég þykist sjá, aS þetta háfi
veriS dálítið sérstakt ferSalag."
. „Segðu furðulegt, og það á fleiri en einn
veg."
„Já, þú ert nú líka meiri sjómaður en
ég, og þó að ég hefði nú viljað skrifa
þetta, þá veit ég ekki, hvort ég gæti lýst
einmitt sjómennskuþættinum með nægi-
legum líkindum."
„Ég hugsa, að þaS verSI nú aldrei gert
— til fulls."
„Þú meinar það............ Þarna sérðu. Þú
verSur aS gera þetta, — þú mannst meira
aS segja söguria betur en ég. Þú hefur
kunnað betur að meta allar aðstæður. Og
þá her allt að sama brunni: Ef sagan á að
verða sögð, þá verður þú að skrifa hana,
en við báSir aS lappa atvikin saman."'
„Ségjum þáð. Við mælum okkux þá mót."
Það var gert. Og hér er hún syo, — sagan:
" Torið 1910 vanrtaði verz.liín Milijóna
félagsins á-, ÞirÁgéyri í "Dýráfirði verk-
stjóra.og Var starfið auglýsí. í J.andsmála
blöðmii, bæði nýrðra og syðrá. I það var
síðan ráðinn Magniús Guðnnundsson • frá
Ludvig C. Magnusson.
Sauðárkrá'ki, og ílutti hann vestur með
fjölskyldu sína. Hann átti tvo sorau og
eina dóttur. Eldxi sonur hans, Ludvig
Carl, var þá tæpra 14 ára, og skömmu
eftir komuna vestur, var hann fermdur
í hinni gömlu Sandakirkju, en þar var
þá fermit í síðasta sinn. Ludvig var
röskur piltiur til ihvers se-m vera skyldi,
og var hann ekki látinn vinna í búðinni,
heldur við sitthvað úti við, meðal ann-
ars aðstoðaði hann föður sinn á ýmsan
hátt. Hann hafði og talsvert vanizt sjó
á smábátum, batfði gaman af sjóferðum
og var alls ósmeykux á sjó. Hann var
þvi oft aðstoðarmaður þeirra, sem önn-
uðust flutninga á vélbátum verzlunarinn
ar um fjörðinn, og síðar stjórnaði hann
oft vélbátnum Stabál, sem hafður var í
slíkum ferðum, enda snemma laginn við
védar.
í þennan tíma hafði Kjartan Rósin-
kranzson frá Tröð í Önundarfirði hafið
verzlun á Flateyri, seldi útlenda vöru
og keypti fisk af sjómörmum og land-
vöru af bændum. Hann hafði áður verð
hákariaskipstjóri, reynzt afbrigða dugleg
ur, kappsamur og aflasæll. En nú var
hann kominn yfir fimmtugt, og svo
hafði hann þá hætt skipstjórn, enda þótti
hákarlaveiðin ekki gefa jafngóðan arð
og áður, og Kjartani féll ekki eins vel
þorskveiði.
Tveim, þrem d'ögum eftir höfuðdag
sumarið 1910 köm saltskip til Þingeyr-
arverzlunar. Meðan verið var að skipa
upp saltinu, hringdi Kjartan Rósinkranz-
son til Carls Proppé, verzlunarstjóra, og
bað hann að selja sér 30 tonn af salti Og
senda sér það norður að Flateyri.
,,-Þú hlýtur að hafa nægan skipakost
— svona í vertíðarlokin," sagði hann.
„Ég vil helzt borga saltið í blautum
saltfiski. Þið hafig ágætt þurrkhús, en
ég ekkert, og nú er góður afli hjá mót-
orbátunum, sem róa undir Barðann og
bérna norður á álkantinn."
Carl Proppé var mikið ljúfmenni og
manna greiðugastur, og lofaði hann að
bæta úr þörtf Kjartans á þann hátt, sem
hann óskaði.
Eitt af þilskipum Milljónafélagsius hét
Christian, en hér mun það verða skrifað
Kristján, því áð þannig var nafnið borið
fram í daglegu tali og 'þannig skrifað
utan á sendibréf til þeirra, sem á skip-
inu voru. En stundum var skipið kall-
að sliúp Kristján — eða bara slúffan, til
dæmis sag.t: Hann Jón er stýrimaðiur á
slúffunni, en slup kölluðu Danir ein-
sigld skip, sem. voru ekki tvistefnungar,
heldur með skúta og höfðu beint bug-
spjót með aðeins einu segli, sem kaliað
var klýfeir. Önnur segl á slíku skipi
voru fokka eða stafnhyrna, stórsegl og
toppsegl. Kristjfán var aðeins rúmar 20
léstir að burðarmagni, langur, en frek-
ar mjór og grunnur og hlóðst þannig, að
hann var jafnan mjög aftúrblæáur.
Hann var allbeinn með böroði-ig^fadiegit
skip undir seglum. Hann þótti góður
siglari og- stóð 'allvel á fiski, svo sem það
-LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 27
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32