Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbók Morgunblašsins

og  
S M Þ M F F L
. . 1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 31 . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lesbók Morgunblašsins

						Arni   Oia:
að geta hýst 16 glæpamenn og 54 af-
brotamenn. Haíði því verið valinn stað-
ur þarna vegna þess, að alltaf væri
hægt að fá ull með góðu verði hjá verk-
smiðjunum handa föngunum að taeta, og
svo lægi það svo vel við sjó, að alltaf
gætu fangarnir aflað nóg í soðið. —
Árið 1816 rak Castenskj|öld stiftamtmað-
ur fangana burtu úr húsinu og sendi þá
á sina sveit. Nokkru seinna tók Moltke
greifi sér þar bústað og breytti húsið þá
um nafn og var nú kallað Kóngsgarður.
Seinna bjó svo landshöfðingi þar og vár
það þá nefnt Landshöfðingjahús. Árið
1904 þegar innlend stjórn vax sett á
laggirnar, settist hún þarna að með
skrifstofur sínar, og síðan hefir húsið
verið kallað Stjórnarráð. Þetta hús get-
ur staðið um aldur og ævi — og ætti að
standa um aldur og ævi.
Úr   sögu   Reykjavíkur
inu sinni verður allt fyrst
H
vað var upphaf eða hversu
spurði Gangleri í Hávahöll, er hann
vildi fræðast um sköpun heimsins.
Sama spurning er á vörum allra
þeirra, er fræðast vilja um sköpun
hofuðborgar íslands. Hér skal nú
reynt að leysa úr því „hvernig
hóíst", því að allmikinn fróðleik er
þar að finna um framvindu tím-
ans í Reykjavík. Þó skal aðeins far-
ið yfir gelgjuskeið bæjarins, fram
að þeim tíma er hann taldist aldar-
gamall, og skiptist það í tvo þætti,
íyrstu 50 árin og önnur 50 á<r.
I.
»3 aiga höfuðborgarinnar telst hefj-
ast með því, að litlu fiskimannaþorpi
á Seltjarnarnesi eru veitt kaupstaðar-
réttindi 1786. En grunnur höfuðborgar-
innar var þó gerður 34 árum fyrr, er
Skúli Magnússon landfógeti hóf að reisa
hér innréttingarnar". Þá risu fyrstu
timburhúsin í Reykjavík,  5 að töiu,  og
FYRRI   HLUTI
þá hófst skipulag bæjarins með myndun
eiztu götunnar, Aðalstrætis. Sú gata
ttilýtur því að teljast eldri en borgin,
ef miðað er við árið 1786. Og eitt af
timburhúsunum, sem þar rísu þá, stend-
ur enn (Aðalstræti 10). Með stofnun
verksmiðjanna hófst hér fjölbreyttur
iðnaður (tóvinna, járnsmíði, færaspuni,
beykissmíði o.fl.). Þá hófst einnig útgerð
með skútum. Konungur gaf hingað tvæx
duggur, sem kallaðar voru Friðriksósk
€>g Friðriksgjöf, og síðan lét Skúli smíða
þriðju dugguna og kallaðist hún Haf-
frú. Hún var smíðuð úti í Örfirisey 1755
©g þar með hafin hafskipasmíð í Beykja-
vik. Þessi dugga var höfð í ferðum til
hafna úti á landi til að selja klæði frá
verksmiðjunni og kaupa ull í staðinn.
Ein duggan var eitt sinn send norður á
Strandir að sækja rekavið, en annars
áttu þær að stunda fiskveiðar með hand-
færum.
Útgerð þeiro-a borgaði sig ekki og eftir
fá ár voru þær allar seldar.
Fyrsta steinhúsið
reis í Arnarhólstúni. Var smíði þess
ihafin 1764 eða fyrir rúmum 200 árum,
en henni var ekki lokið fyrr en 1770.
XJpphaflega  var  þetta  tukthús   og  átti
8-
/¦¦¦
f)
n
i)
Uppdiauux M tieykjavík 50 ára gamalli (1836).
Fyrsti kaHpmaður í Reykjavík
var Christian Sunckenberg, danskur
maður, sem hafði verið forstjóri kon-
ungsverzlunarinnar. Þegar verzlun var
gefin frjáls við alla þegna Danakonungs,
keypti Sunckenberg bæði Reykjavíkur-
verzlunina . og Eyrarbakkaverzlunina.
Verzlunarhúsin sem fyrst voru í Ör-
firisey höfðu verið flutt áður og sett
nyrzt við Aðalstræti, rétt ofan við Gróf-
ina. (Þar er nú verzl. Geysir). — En
fyrsti kaupmaður, sem fékk hér út-
mælda lóð til verzlunarrekstrar, var
Kristoffer Kahr, stórkaupmaður í Björg-
vin. Þessi lóð var austan við Austur-
stræti og reisti Kahr þar verzlunarhús
1788 gegnt Sunckenbergsverzlun, eða
litlu sunnar.
Verðlaun fyrir byggingar.
Með konungsúrskurði 1789 var l&itið
verðlaunum þeim, er reistu hús á kaup-
staðarlóðinni, og áttu þau verðlaun a5
nema 10% af byggingarkostnaði. Nokkr-
ir hlutu þessi verðlaun.
Fyrsti íslenzkur kaupmaður
í Reykjavík var Páll Brekkmann.
Hann fékk lóð austan við Kahr og þar
reisti hann í félagi við Einar Þórólfsson
frá Engey verzlunarhús og íbúðarhús
úr timbri árið 1789. Þetta hús var á
horni Veltusunds og Hafnarstrætis.
Fyrsti skóli
í Reykjavík var Hólavallarskóli og
hófst hann sama árið og Reykjavík fékk
kaupstaðarréttindi. Þetta var hinn gamli
Skálholtsskóli, er fluttur hafði verið
hingað. Svo var hann fluttur að Bessa-
stöðum og senn til Reykjavíkur 1846 og
kallast nú Menntaskóli. — Þegar Hóla-
vallarskóli byrjaði, hlóðu skólapiltarnir
vörðu efst á Arnarhólsholti og kölluðu
Skólavörðu. Hún tók miklum breyting-
um seinna og var orðin að útsýnisturni,
en við hana voru bundnar minningar
jafn gamlar kaupstaðnum. >ví miður
var hún brotin niður 1931. Mikill fram-
farahugur er virðingarverður, en hann
má ekki brjóta niður allt hið gamla,
því að „án fræðslu hins liðna sést ei
hvað er nýtt".
Hátignarmóðgun.
Þegar á fyrsta ári kaupstaðarins bar
svo við, að sóknarpresturinn, séra Guð-
mundur Þorgrímsson, sektaði vinnu-
mann Levetzows stiftamtmanns fyrir
helgidagsspjöll. Hafði hann rokið á burt
úr Viðey á sunnudegi þegar byrjað var
að samhringja. Þetta kallaði stiftamt-
maður „hátignarraóðgun" af því að í
hlut átti starfsmaður æðsta fulltrúa há-
tignarinnar hér á landi. Fór málið fyrir
Cansellí, en þar fékk stiftamtmaður á-
vítur fyrir heimsku sína.
Faðir Reykjavíkur
hefir Skúli Magnússon fógeti oft ver-
ið kallaður. En sama árið og Reykjavík
fékk kaupstaðarréttindi, var honum vik-
ið frá embætti, vegna baráttu sinnar
fyrir verzlunarfrelsi, þótt öðru væri bor-
ið við. Var það afsetningarmál á döf-
ínni fram til 1793, en þá var ákveðið
að Skúli skyldi fá lausn í náð vegna
elli og lasleika og fá full eftirlaun.
Kaupstaðarlóð Reykjavíkur
var ákveðin 1787. Takmarkaðist hún
af Grjótabrekkunni að vestan, tjörninni
að sunnan og læknum að austan, og var
alls 30462 ferfaðmar.
Innréttingarnar.
Samkvæmt ákvörðun tveggja nefnda
var ákveðið 1790 að leggja niður inn-
rettingarnar (verksmiðjurnar) í Reyícja-
vik, og hófst sala húsa þeirra þegar á
næsta ári.
Fyréti oomkirkjuprestur
var séra Guðmundur Þorgrímsson.
Hann atti aldrei heima í Reykjavík,
heldur bjó hann á Lambastöðum. A hans
dogum var heldur engin dómkirkja hér,
hún var í smíðum og átti svo að heita'
að hún væri messufær haustið 1796, eða
Framhald á bls. 7
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16