Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbók Morgunblašsins

og  
S M Þ M F F L
. . . . . 1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
31 . . . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lesbók Morgunblašsins

						Bókasöfn forn og ný  V:
Bdkasöfn á 14.-16. öld
Eftir Siglaug Brynleifsson
Endurreisnarhreyfingin og
prentlistin hafa gífurleg
áhrif á mótun og þróun bókasafna.
Bókasöfnun er ekki lengur bundin
klaustrum og kirkjum, einkasöfn-
urum fjölgar og eftirspurn eftir
handritum og síðar bókum eykst.
Endurreisnarhreyfingin hefst á ít-
alíu á 14. öld og nær fullum blóma
á 15. og í byrjun 16. aldar. Heims-
mynd miðaldanna hrynur, og menn
taka að leita sér fyrirmynda í ritum
klassískra höfunda, rómverskra og
grískra. Aðdragandi þessara at-
burða var langur og greinileg skil
miðalda og endurreisnar eru engin.
Þessar breytingar urðu hraðari á
sumum landsvæðum en á öðrum og
útbreiðsla þeirra tók mismunandi
tíma eftir löndum. Það má finna
skoðanir, sem flokka mætti til
hinnar nýju heimsmyndar, um mið-
bik miðalda, og miðaldavenjur og
hugsunarháttur lifði víða góðu lífi
fram á 19. öld og reyndar ennþá í
ýmsum siðum og venjum. Hjátrú
lifir ennþá góðu hfi bæði meðal al-
mennings víða í löndum og einnig
í siðum og venjum í sambandi við
trúarbrögð. Trúin á helga dóma og
kraftaverkalækningar   er   ekki   út-
dauð. Lourdes er nútímakrafta-
verkastaður og áheit á Stranda-
kirkju þykja gefa góða raun.
menningar, þar höfðu tengslin við þessa
fornu menningu aldrei rofnað til ful'ls,
fornar rústir frá stórveldistímum Róm-
ar minnfcu stöðugt á aðra og glæstari
heima og táradalspólitók kirkjunnar var
aldrei tekin í fuLlri al'vöru, hvorki af ít-
ölskum almenningi né menntamönnum
og kirkjunnar þjónum á ítalíu. Heiðnin
lifði í breyttu formi og dýrlingarnir
voru oft aðeins hinir forou ódauðlegu
guðir í dularklæðuim. Barátta keisara
við páfa og við ítölsku borgirnar á mið-
Öldum hafði taíið fyrir eflingu ítölsku
borganna; þrátt fyrir þau óhægindi sem
þessi togstreita orsakaði, dafnaði þar
verzktn og iðnaður og að lokuan hefjast
til valda í þessum borgum harðstjórar
og landstjórnarmenn, sem tekst að gera
Lestrarsalur prentaöra rita í Vatíkan-bókasafninu.
H
eimurinn stækkar stóruim þegar
kemur fram á síðari h'luta 15. aldar,
vegna landafundanna, og hugarheimur
manna hafði tekið hliðstæðum breyting-
um fyrir áíhrif grískra og rómverskra
klassíkera. ítaiía er upphatfsstaður þess-
arar    endurreisnar    fornra   mennta   og
borgirnar óháðari keisaralegu og pátfa-
lttgu valdi en áður var. Á 14. öld tekur
sð kvikna nýr hugsunarháttur, sam var
rmða'ldahugsunarhætti framandlegur.
Fyrirmynd margra þessara harðstjóra
var sótt til rómverskrar fornaldar, þar
hillti    uppi    voldugt    heimsveldi,    sem
varð þeiim hvatning til átaka og kveikja
tii eflingar ættborga sinna. Endurreisn
bokmennta og lista var í nánum tengsl-
um við pólitík þessara tima, þeir spör-
uðu hvorki fé né fyrirhöfn þessu til
eiflingar og þá um leið sjálfum sér tiíl
frægöar. Aukin einstaklingshyggja og
ferskt irat á gildi og fegurð ja.rðnesks
lífs frjóvgaði listir og bókmenntir auk
áhritfa og stuðnings, sem menn heyjuðu
sér úr rituon klassíkeranna. Heimsmynd
kirkjunnar stóðst ekki lengur þá þekk-
ingu, sem menn öfluðu sér úr fornum
ritum og af eigin dáðum. Mörgum virt-
ust rit klassíkeranna ótæmandi upp-"
spretta vizku og fegurðar og í þedtai
þóttust menn finna svör við knýjandi
spurningum samtímans.
" essi áfrnugi varð til þess að tekið
var að safna handritum klassíkeranna
og leggja stund á ,^tudia humanitatis",
þær greinar þekkingar, sem vörðuðu
manninn (imálvlsindi, meelskutfræði,
skáldskap, sögu, siðifræði og heimspeki).
Orðið „humanismi" er dregið aí þessu.
1453 fellur Konstantínópel í hendur
Tyrkja; við þá atiburði flýr f jöldi grískra
fræðimanna til ítalíu og grísk handrit
verða mjög eftirsótt á ítaHu; eftirspurn-
in eftir bókum stóreykst og handrita-
safnarar fara um Evrópu og grafa víða
upp rykfallin handrit kiassíkeranna í
klaustrum og kirkjum.
Sá maður, sem hóf þessa söfnun af
hvað mestri elju, var ítalska skáldið
Francesco Petrarca. Hann fæddist í
Arezzo 1304 og lézt 1374. Hann er oft
nefndur faðir húmanismans og er eitt
með fyrstu ljóðskáldunum, sem yrkja
lýrisk kvæði á ítölsku. Hann ferðaðist
um Belgíu, Þýzkaland og Frakkland
1333 og leitaði handrita, safnaði og
bjargaði frá glötun mörgum merkum
latneskum og grískum handritum. Hann
sezt að í Vaucluse hjá Avignon 1337 og
stundaði þar handritarannsóknir milii
þess sem hann orti sín ódauðlegu kvæðL
Hann flyzt til Feneyja 1362 og er siðast
í Arqua hjá Padua og lézt þar sitjandi
yfir bók.
Giovanni Boccaccio (1313—1375) var
samtíðarmaður Petrarca, og eins og
hann   frægur   rithöfundur,   bókasafnari
Eins og
I frægt er orð-
I ið, gleymdist
að gera ráð
jyrir Lista-
sajni ríkisins
á hinum nýja
skipulagsupv
[drceíti Reykja
I víkurborgar,
og má segja
\að það sé'.tal-
landi tákn um
opinber viðhorf á mestu uppgangs-
tímum þjóðarinnar. Á sama tíma
og verzlunarhallir og verksmiðjur
þjóta upp eins og gorkúlur, reist
erv. iþróttamannvirki fyrir t.ugi
milljóna, kirkjur, sjúkrahús, lög-
reglustöð og slökkvistöð (sem allt
er góðra gjalda vert) rísa af sín-
um breiðu grunnum, þá er menn-
ingarsetrunum hreinlega gleymt!
Listasafn ríkisins er orðið við-
undur eins og nú er að því búið.
Það hýrist í alltof þröngu bráða-
birgðahúsnæði, sem Þjóðminja-
safnið hefur brýna þórf fyrir, og
verulegur hluti af verkum þess
stendur í stöflum í geymsluher-
bergium,  ótilkvæmilegur  almenn-
ingi. Beztu listamenn þjóðarinnar
hafa gefið ríkinu listaverk sem
ýmist eru ekki til sýnis eða þá
sýnd í álltof litlu húsnæði út um
hvippinn og hvappinn. Kostnaður-
inn af rékstri þessara „einkasafna"
ríkisins slagar áreiðanlega, þegar
til lengdar lœtur, upp í andvirði
myndarlegs safnhúss. Þar á ofan
kemur svo móðgunin, sem ríkiö
sýnir listamönnum eins og Kjarval,
sem beinlínis hafa lagt fram stór-
fé til vœntanlegs safnhuss.
Borgarstjóri mun hafa komið
þeirri hugmynd á framfæri við Ás-
mund Sueinsson, að finna mœtti
Listasafni ríkisins stað suðvestan-
vert í Oskjuhlíðinni (Benevent-
um), þar sem laridrými er nóg og
útsýni dýrlegt. Sú hugmynd þykir
mér gullvœg. Listasafn ríkisins á
fortakslaust að reisa á tilkomu-
miklum stað þar sem það hefur
mikið svigrúm. Það á að byggja
stórt, þannig að hugsað sé a. m. k.
hálfa öld fram í tímann, og um-
fram allt verða að vera möguleik-
ar til að byggja við það í framtíð-
inni eftir vaxandi þörfum. Kring-
um safnhúsið eiga að vera rúmgóð-
ir garðar fyrir höggmyndir, sem
aldrei njóta sín til fullnustu innan-
húss. Auk þess mundi ekki vera
fjarstœtt að reisa veglegan veit-
ingastað ofan á hitaveitugeymun-
um, þar sem gestir safnsins gœtu
jafnframt notið einhvers stórfengi-
legasta útsýnis í  borginni.
Til viðbótar því sem að ofan er
talið staðnum til gildis má nefna,
að hann er nálega miðsvœðis í
vœntanlegri Stór-Reykjavík, þeg-
ár byggðin í Kópavogi og Hafnar-
firði tengist höfuðstaðnum, þannig
að Listasafnið yrði einn af mið-
deplum borgarinnar.
Safnhúsið verður að vera svo
myndarlegt, að það geti hýst öll
hin minni listasöfn, þar með talið
Listasafn Alþýðusambandsins sem
fengið gæti t.d. eina hœð til af-
nota. Með því móti yrði rekstur-
inn langsamlega hagkvœmastur, og
auk þess yrði listunnendum mikið
hagræði að slíku fyrirkomulagi, að
ógleymdum erlendum ferðamönn-
um sem eiga i mestu brösum við
að kynna sér íslenzka list eins og
nú háttar. Það getur varla talizt
vanzalaust að safnið, sem einna
mest er sótt nú, skuli vera verk
einstaklings, Ásmundar Sveinsson-
ar, sem eytt hefur til þess mikilli
orku og dýrmætum tíma frá brýnni
verkefnum að koma þaki yfir verk
sín, og er löngu orðið allt of þröngt
um þau í hinni vistlegu vinnustofu
hans. Þessi verk bíða eftir reglu-
legu Listasafni eins og verk fjöl-
margra annarra beztu listamanna
okkar. Eða hvar gefst mönnum
kostur á að sjá viðunandi sýningu
á verkum meistara Kjarvals?
Það hlýtur að vera krafa állra
listunnenda hérlendis, að íslenzk-
ir ráðamenn hverfi frá músarholu-
sjónarmiðunum í menningarmál-
um og geri nú stórfellt átak til að
koma þaki yfir listafjársjóði þjóð-
arinnar.
XJr því komið er út í þessa sálma,
er ekki úr vegi að víkja að öðru
nauðsynjamáli og heita á alla góða
menn til stuðnings því. Nú er svo
komið að meginhluti strandlengj-
unnar frá Ingólfsgarði inn á
Kirkjusand, sem er meðal fegurstu
svœða borgarinnar, hefur verið
stráður alls kyns óhrjálegum fa-
brikkum og vöruskemmum. Sjálf-
ur Laugarnestanginn, króna hinn-
ar fögru strandlengju, er þó enn
ósnortinn. Nú er það tillaga mín, að
Laugarnestanginn verði friðaður
fyrir fjáraflamönnum, þannig að
Framhald á bls. 6
17. júlí 1966
LESBÓK MORGUNBLAÐSINS    5
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16