Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbók Morgunblašsins

og  
S M Þ M F F L
. . . . 1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30 .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lesbók Morgunblašsins

						Bókasöfn,   forn   og   ný   VIII:
Bókasöf n á 17.-18. öld
Eftir Siglaug Brynleifsson
17. öldin var framanaf ömurlegt tíma-
bil í sögu Þýzkalands. Trúarbragða-
styrjaldir forörmuðu þjóðir þær, sem
byggðu keisaradæmið. Övinaherir óðu
yfir landið, rændu, brenndu og drápu,
atvinnuvegir lömuðust og tímarnir
voru engan veginn hagstæðir bók-
menntaiðju og lista. Á siðaskiptatím-
unum hafi fjöldi klaustrasafna verið
gerður upptækur, söfn þessi runnu til
safna þjóðhöfðingjanna eða til háskóla-
safna, sum þessi söfn voru að nokkru
opin almenningi. Á 16. öld er stofnað
til bæjarbókasafna og háskólasafna.
Uppruni allra þessara safna eru einka-
söfn fursta eða þjóðhöfðingja. A 17.
öld eru það einkum furstarnir, sem
viða að sér bókum, þrátt fyrir erfiða
tíma. Agúst yngri hertogi af Braun-
schweig var óþreytandi safnari og við
fráfall hans taldi safnið um 28 þúsund
bindi og 2 þúsund handrit. Þetta safn
rann til safnsins í Wolfenbúttel, sem
var á þessum árum talið til beztu
safna Evrópu. Þrátt fyrir slæmt ástand
á 17. öldinni er stofnað til bæjarsáfna
og háskólasaina, kjörfurstarnir í Prúss-
landi stofna bókasafn í Berlín 1661,
söfn eru stofnuð í Kiel, Halle og Hann-
over, við það síðast talda var heim-
cpekingurinn Leibniz bókavörður og
það er hann, sem heldur fram þeim
stefnu í bókasafnsmálum, að safna skuli
ritum í öllum fræðigreinum. Þessi söfn
o& mörg fleiri eru stofnuð af furstun-
um. í þrjátíu ára stríðinu voru bækur
einn hluti ránsfengsins, sem óvinaher-
ir fluttu burt með sér. Maxmilian af
Bayern rændi safni háskólans í Heidel-
berg 1622. Safnið í Mainz var rænt af
Svíum og háskólasafnið í Prag fór ekki
varhluta af rupli Svía, „Codex argen-
teus", sem eru þýðingabrot úr Biblíunni
á gotnesku, sett saman á ítalíu á 6. öld,
var rænt og flutt til Svíþjóðar, er nú
geymt í Uppsölum. Háskólasafnið í
Prag var stofnað 1348 um sama leyti og
háskólinn þar, þetta safn átti margt
merkra handrita, en efldist mest á 18.
öld við upptöku klaustra og Jesúita-
safna. Svíar rændu einnig dýrmætum
handritum í Wúrzburg.
Fuggarnir áttu merkileg bóka- og
handritasöfn, sem runnu öll í háskóla
eða furstasöfnin á 16. og 17. öld. Þetta
var ein auðugasta kaupmannaætt keis-
aradæmisins og ýmsir þeirra ættmenna
vörðu miklu fé til bókakaupa. Ein merk
asta safnaraætt í Evrópu var Lichten-
stein-ættin, austurríska. Safn þetta var
varðveitt í Vínarborg og víðar. Safnið
jókst mjög á 18. öld um daga Andreas
Liechtenstein. Þetta safn hverfur svo á
dularfullan hátt í lok heimsstyrjaldar-
innar síðustu, þar sem það var varðveitt
í Liechtenstein höll hjá Mödling. Sá
hluti safnsins, sem var varðveittur í
Vínarborg var eyðilagður um sama
leyti. Þetta voru mjög vönduð söfn og
fcand mjög vandað.
» egar kemur fram á 18. öld tek-
ur hagur manna í Þýzkalandi að batna
nokkuð og með vaxandi efnum eykst
bókasöfnun. Hinrik greifi von Búnau
var saxneskur stjórnmálamaður og sagn
fræðingur.   Hann   hóf   söfnun   172ö   og
safnaði einkum vísindaritum og fræði-
ritum. Hann lagði mikla áherzlu á að
eignast góð eintök og var mjög vand-
fýsinn um bókband. Safn hans taldi
rúmlega 42 þúsund bindi. Þetta safn
rann inn í þjóðbókasafnið í Dresden,
en stofn þess var safn Ágústs kjörfursta,
sem var uppi 1528-86. Auk þess rann
safn Hinriks greifa von Brúhl til þessa
safns, en hann safnaði öllu og átti um
62 þúsund bindi. Xavier prins af Sax-
landi keypti þetta safn til Dresden-
safnsins fyrir 900 þúsund franka. Eitt
fegursta einkasafn í eigu Þjóðverja, var
safn Karls Hinriks greifa von Hoym,
1697-1736. Von Hoym var sendiherra
Saxlands við frönsku hirðina. Hann hóf
söfnun bóka 1717 og átti ágætt safn
bóka, prentaðra á pergament og 17. og
18. aldar bækur, sem voru bundnar af
frægustu bókbandsmeisturum Frakka.
Safn þetta var selt á uppboði 1738.
Eugen prins af Savoyen var einn
frægasti herforingi sinnar tíðar og mik-
ill safnari. Hann tók að safna bókum
1712 og kom safninu fyrir í höll sinni
Belvedere í Vín. Band var mjög van.d-
að og skjaldarmerki áþrykkt á bóka-
spjöldin, eins og oft tíðkaðist á þessu
tímabili. Þetta safn rann inn í hirðbóka-
safnið í Vínarborg, sem má rekja til 14.
aldar. Habsborgarar juku safnið gegn-
um aldirnar. Maxmilian I, Friðrik III
og Maxmilian II söfnuðu bókum af
áfergju. Á 17. og 18. öld voru ýms merk
einkasöfn keypt til safnsins. Jesúíta og
klaustrasöfn bættust safninu seint- á 18.
öld.
Fyrirmæli voru gefin um afhendingar-
skyldu eintaka 1579, 1624 kemst þetta
í framkvæmd í öllu keisaradæminu og
stóð svo til loka 1806.
Friðrik mikli Prússakonungur hóf ung
ur bókasöfnun og safnaði einkum frönsk-
um bókum, franskar bækur, bókmennt-
ir og frönsk tunga var annað andlegt
heimkynni manna á meginlandi Evrópu
á 18. öldinni. Þessi söfnun krónprinsins
var litin hornauga af föður hans, sem
lét gera safnið upptækt og seldi það
Haude bóksala, sem löngu síðar afhenti
það sínum fyrri eiganda, þegar hann var
tekinn við ríki. Koriungur safnaði eink-
um bókum í  oktav  og í minna  broti,
Háskólabókasafnið í Osló.
Eitt hið athyglisverðasta, sem
gci/ít, uejur i v tzi Kuiyui>níuíu.iii
tunasmauna sioan ourpjonamir
joru i snmpitKassaverkjuuio, er
siojnun sieaarjetags sparisjoos-
sijora. pessi
stétt hefur
um         árabil
barizt í bökk-
um,          verið
hálfgerð
hornreka í
þjóðfélaginu,
eins og kunn-
ugt er — og
ætlar nú í
krafti sam-
stöðu og ein-
hugar að sýna landsins börnum, að
jafnvel hinir smæstu eiga rétt á
að njóta lífsins.
Úr því að „minnaprófsmennirn-
ir" hafa sýnt þessa einurð og
festu œttu „meiraprófsmennimir",
sjálfir bankastjóramir, ekki að
þurfa að hugsa sig lengur um, því
þurfi einhver ein stétt að styrkja
aöstöðu sína í lífsbaráttunni, þá
eru það bankastjórar okkar. Æski-
legast  vœri samt,  að  bóðir  hópar
gœtu  komið sér saman  um  sam-
t.y.iMC^b     ilCWUJ J CIUl/j    JJUt    J/U.U     UUClX
ituyyUíeyra ao vu,a uj otnuuyuoom-
um ^joujcMiysiMS unutr samu rnerKi.
£.in neuaarsamt,oK munau eTta pau
mjog i kjaraoarattunni og auo-
vetaa eittrwað framsókn jetags-
manna til betri lífskjara.
Nógu erfið er hún samt.
Við, sem sitjum stundum nokkr-
ar klukkustundir í biðstofu banka-
stjóra og gerumst svo djarfir að
nefna tíu þúsund króna víxil, þeg-
ar komið er inn í hið allra helg-
asta, gerum okkur Ijóst hvílíkum
hœfileikum góðir bankastjórar
þurfa að vera búnir. „Komið þér
aftur í nœsta mánuði, eða á næsta
ári", er sagt — og það leynir sér
ekki, að húsbœndum finnst ánægju
legt að fá okkur i heimsókn, vilja
meira að segja fá okkur aftur —
enda er það aðalsmerki allra góðra
þjónustufyrirtækja — eícfci sízt
þeirra, sem bera það nafn með
rentu — að kitla svolítið hégóma-
girnd viðskiptavinanna, reyna að
gera allt fyrir þá — og láta þá
finna, að stofnanir, í þessu tilviki
bankamir  —  eru   fólksins   vegna,
en fólkið ekki vegna bankanna.
vjjl t<.iy<.ar puu auntt ao reyna
miKio a oariKasojora o/c/car uo
litaupa a ejtvr ouum aut-ttunguin
viosKipt.avinanna. M,n petra gera
þeir samt, blessaðir — þvi engmn
vill lala það spyrjast, að þjónustan
sé ekki í lagi. Shkt gœti kostað
þá starfið.
Sá dagur kemur vonandi, að þeir
losni við þennan mikla gestagang
— og þeir geti farið að njóta lifs-
ins. I Bandaríkjunum eru banka-
stjórar víða lausir við slíkan á-
troðning og truflun á starfsfriði,
því þar ganga bankarnir á eftir
almenningi um að taka nú lán, og
þeir auglýsa: „Takið lán hjá okk-
ur". Bankastjórar okkar segja
aldrei svoleiðis brandara, enda
mundi enginn skilja þá.
Ég er að ímynda mér, að einn
góðan veðurdag skapist e.t.v. sama
ástandið hér og þarna vestra — og,
þegar bankastjóramir fara að
koma til okkar og bjóða samninga,
munum við auðvitað verða enn
kurteisari en þeir hafa nokkru
sinni verið. Við segjum ekki að-
eins: „K.omið þér í nœsta mánuði,
eða á nœsta ári" — heldur munum
vío seyja: „c^ortmj y^r nvenær sem
yöur poKnasi — uy pott UrwJ sé
nægt aö yera, ^u er alltaf
gaman ao öju yöur." Og
við mundum iui,u uunsku bloöm
liggja frammi i gangi fyrir þá að
kíkja í, ef þeir þyrjiu að bíða okk-
ar í nokkrar klukkuszundir, sem
ekki vœri óeðlilegt. — Núverandi
gestagang eiga bankastjórarnir
ekki skilinn — og kominn er tími
til að við hinir förum að endur-
gjalda þeim gestrisni, alúð og lítil-
læti sem sumir þeirra eiga í rík-
ari mœli en flestir aðrir.
En þangað til þau umskiptx
-verða líður einhver smástund —
og vonum við, að sparistjóðsstjór-
arnir beri gœfu til þess að standa
sem klettur í vœntanlegri baráttu
—• og láta bankastjórana njóta
þess, sem vinnst. Þótt sparisjóðs-
stjórar fengju ekki öðru áorkað i
fyrstu atrennu en að tryggja sér
jafngreiðan aðgang að bönkum og
sparisjóðum landsins og almenning
ur hefur, þá vœri það ekki svo
lítið.
Haraldur J. Hamar.
18.   septen>ber   1966
¦ LESBÓK MORGUNBLAÐSINS    5
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16