Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbók Morgunblašsins

og  
S M Þ M F F L
. . . . 1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lesbók Morgunblašsins

						3fa#?ptllM0&*ÍV&
[_    8. tbl. — 25. febrúar 1968. — 43. árg.       '
ORÐUST
sem gerir hið nærtæka
frumlegt
Fyrir síðustu jól kom út hjá Helgafelli heildarsafn Ijóba
Tómasar Cuðmundssonar í endurútgáfu, með ítarlegum formála
eftir Kristján Karlsson. Hér birtist einn kafli þsssarar ritgerðar
Krisf/áns um þjóðskáldið.
Tómas Guðmundsson
Að sama skapi og fyrsta bók Tómas-
ar, Við sundin blá, fær aukna þýðingu
með hverri nýrri ljóðabók, svo að vér
skiljum betur en áður samhengið í
ljóðagerð hans, verður oss fjölhæfni
hans einnig ljósari. Um leið eigum vér
auðveldara með að gera oss grein fyrir
því, hve fjölbreyttu endurnýjunarhlut-
verki þessi ljóðagerð gegnir í íslenzk-
um skáldskap. Vera kann, að , enginn,
nema sá, sem hefur sjálfur, eins og T.S.
Eliot segir einhvers staðar„erfiðað við
málið", fái skilið til hlítar, hvílíkt afrek
það er að slá nýjan tón í skáldskap, að
innleiða nýtt hugmyndaform í ljóðræna
hugsun og endurnýja að einhverju
leyti skáldskaparmálið, eins og Tómasi
Guðmundssyni hefir tekizt.
Byltingar í skáldskaparmáli einhverr
ar tungu gerast í höfuðatriði jafnan
á eina lund. Þær hefja daglegt mál og
prósa til vegs í skáldskap. Enda þótt
Tómasi liggi hefðbundið ljóðmál eðlilega
á tungu, eins og gerst má sjá á ýmsum
hinum tigulegu viðhafnarkvæðum í síð-
ustu bók hans, Fljótinu helga, er hon-
um óhjákvæmilegt að gæða það sérstök-
um persónulegum töfrum, mýkt og klið
ræktaðs talmáls:
Fálát og köld rís foldin mót nýjum
degi
og framandi á sinum hnetti dagur-
inn vaknar
Hann horfir á jörðina kvíðinn eins
og hann eigi
þar einskis framar að vænta af því,
er hann saknar.
Því höfin seilast óraveg eftir þeim
skeljum,
sem  áður voru  leikföng  glaðværra
barna,
og   austan   um   heiðar   fer   haustið
grátt fyrir éljum
en himinninn sortnar að baki fjar-
lægra stjarna.
Hrynjandi   og   orðaval   daglegs   máls
er  ekki  nýjung í íslenzkum  kveðskap,
og meðan einhver ríkjandi skáidskapar
hefð   á   sér   lífsmagn   leitar   hún   öðru
hverju endurnýjunar í daglegt mál. Ef
Kristján Karlsson
segja má, að íslenzkur nútímaskáldskap
ur hefjist með Jónasi Hallgrímssyni og
Bjarna Thorarensen, án þess að með
því sé gefið í skyn, að hann hafi slitn-
að úr samhengi við skáldskap fyrri
alda, þá hefir sú kvísl hans, sem fremur
er runnin frá kveðskap Jónasar, jafnan
haldið sig nær farvegi daglegs máls, og
Jónas er samkvæmt því, í bókmennta-
aögulegum skilningi, fyrsti byltinga-
maður nútíma skáldamáls. Alltaf þegar
rætt er um skáldskap, er hollt að hafa
hugfast, að hann er í verklegum skiln-
ingi iðkun máls. Jónas Hallgrímsson
vann af ásetningi og með hótfyndinni
smekkvisi að því að innleiða daglegt
mál í skáldskap eins og það var ó-
snortnast af hefðbundum bókmennta-
stíl samtíðarinnar og formlegum rituð-
um prósa. Þar með er endurnýjunar-
hlutverki Jónasar auðvitað ekki að
fullu lýst, heldur einungis þeirri hlið,
sem varpa má ljósi á mikilsverðan þátt
í skáldskap Tómasar Guðmundssonar.
Því að Tómas er í svipuðum skilningi
einn af byltingarmönnum íslenzks
skáldskaparmáls. En um leið og hann
gefur   skáldskap   sínum   einatt   áferð,
hrynjandi og tón talaðs orðs og hagnýt-
ir svo eftirminnilega ljóðræna möguleika
hversdagslegra orða, þá auðnast hon-
um með alveg sérstökum hætti að gefa
tiltekinni menningarlegri hefð í fyrsta
sinn rödd í íslenzkum skáldskap og
mótá hana persónulagum svip.
Hefð í skáldskap sprettur vitaskuld
ekki allt í einu af engu, hvort sem hún
á rætur sínar fyrst og fremst í bók-
menntum eða daglegu máli. Án hefð-
bundinnar, samfélagslegrar ræktunar
er daglegt mál meiri og minni óskapn-
aður og jafnvel markvís þjálfun ein-
staklings á persónulegu málfari sýsi-
fusariðja. Sem samtímamenn Tómasar
eigum vér hægara með að átta oss á
sambandi skáldlegs málfars hans en
Jónasar við mælt mál líðandi stundar,
ef segja má, að „stundin" hafi liðið
á Islandi á öndverðri 19. öld í sömu
merkingu og nú.Engum dytti samt í hug
að kalla skáldlegt málfar Tómasar hvers
dagslegt mál, enda þótt það hafi svo
marga eiginleika þess, að oss finnist
það einátt vera vort daglegt mál. Það
er það líka, - ef vér einungis töluðum
svo vel.
Sólskinið   á  ströndinni  sindraði  og
glóði
og sólin rann og flóði
um glaðar bárur gullinn óraveg.
Þá  steigst þú  upp  af  öldunum,  ó,
Anadyomene,
og aldrei - nota bene -
varð  ungur   maður   ástfangnari  en
ég.
Þannig hefst ljóðið um Anadyomene
á hefðbundnu ljóðmáli, sem farið er
með eins og mælt mál. Siðar í kvæðinu
er þessu snúið við og hversdagslegt
málfar hafið upp til móts við hitt í
skáldskaparmáli:
Og   það   er   á   slíkum   stundum,   að
maður getur gert sér
eins   grein   fyrir   því   og   vert   er,
að kynslóð vor hin eina kynslóð er,
sem nýtur þeirrar hamingju að hafa
ekki dáið.
Svo hjartanlega náið
er lífið okkur enn, sem betur fer.
Það sem Tómas hefur fyrst og fremst
gert til endurnýjunar íslenzku skálda-
máli er að skapa töluðu máli, eins og
það er borgarlegast, persónulegan
skáldskaparstíl og í annan stað að gæða
rómantískt, hefðbundið skáldamál mýkt,
hrynjandi og nálægum tón talaðs máls.
Hvorttveggja er ómetanlega mikils virði
en þó er hið fyrra enn nýstárlegri
uppgötvun í íslenzkum skáldskap. Borg
arbúar tala öðruvísi en sveitafólk og
jafnvel smábæjafólk. Því valda augljós
lega ólíkir lifnaðarhættir, náin sam-
vinna mikils fjölda manna, fjölbreytt-
ara líf og einkum meira samkvæmislíf.
Sú sérstaka siðmenning, sem skapast í
borgum, átti ekki fyrr sjálfstæða rödd
í íslenzkri ljóðagerð, nema sem berg-
mál frá erlendum stórborgum, þar sem
íslenzk skáld höfðust við. Um leið og
borgarlíf er að hefjast á íslandi, skap-
ar Tómas því að sínum hætti skáldlegt
málfar og rödd í íslenzkri ljóðagerð.
Og af einstökum bókum hans bera lík-
lega Stjörnur vorsins samfelldust auð-
kenni talaðs máls.
í samræmi við það eru yrkisefni þess
arar  bókar  mjög   nærtæk   og  minna   á
daglega viðburðL ef frá eru tekin þau
kvæði,    sem    gerast    að    efni   til   úti   í
löndum, en jafnvel þau eru flest unnin
úr „hversdagslegum" atburðum og fyrir
bærum   (Konan  með  hundinn,  Jerúsal-
emsdóttir,   Morgunn   við   Afríkuströnd,
Garðljóð)  og á máli, sem er sízt lang-
sóttara  en  hinna,  þrátt  fyrir  sérkenni-
lega  bjartan  og  glitrandi  viðhafnarblæ.
Og yrði suðrænt sólskin
á sumardegi björtum
of heitt tveim ungum hjörtum
þá heldur ekki brást það,
að nóttin kæmi að austan
með fangið fullt af stjörnum
handa feimnum jarðarbörnum
til að unnast við og dást að.
Frá   sjónarmiði   stíls,   er   þetta   erindi
frábært listaverk. Það er ein málsgrein
með einungis tveimur kommum að grein
armerkjum,  en hugsunin svo rökvís  og
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16