Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbók Morgunblašsins

og  
S M Þ M F F L
. . . . . 1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
31 . . . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lesbók Morgunblašsins

						Ludwig Wittgenstein.

sýn, að honum virðist allt rétt, sem

sé rangt. Þetta væri að hahs áliti

versta  aðstaða,   sem  hann  gæti  komizt

Aristóteles.

í í  1 it sinni  að  sönnum yrðingum.  En

íafti.-!   við   þessar   andsnúnu   aðstæður

hlyli    yrðingin:    Eg,    Descartes,    hugsa,

að     .". ra   sönn    og    þar   með   er   sann-

leiks 'ildi   hennar-hafið   yfir   allan   efa.

En   sá  sem   hugsar  hlýtur  að  vera  til

. og • *  ir    með    er    yr.ðingin    sönnuð    að

' dómi  Descartes.  Wedberg  ræðir  aðeins

hvernig   skilja    eigi   þessa   röksemda-

fær   •'   fyrir  haldi yrðingarinnar  og  tel

' ur .:v:.  prfitt sé eða ógerlegt að fá fram

sk>'   • túlkun í ritum Descartes.

f'\;noza, Leibniz, Hume, Berkley og

Kan' tu þeir heimspekingar, sem tekn-

ii c iu til ítarlegrar meðferðar eftir

Deseartes, en vikiffer að mörgum feiri.

Eru h^imspekikenningar þessara manna

br r'-u- til mergjar og dregið einkar

ljós1: fram það sem mestu máli virðist

skip'' Kjá hverjum og einum. í bókar-

lok r nokkuð fjallað um áhrif Kants

og ^ktar skoðanir' heimspekinga, sem

foti¦*<•' í hans fótspör. Eru lok&orðin á'

i " þess    leið:

' ?„P<ant,   sem   lét   sér. annt   u#i   orðin

„vás"  dj'j,    „gagnrýni"    og   „skynsémi",

hefur þannlg beint og öfcelnt orSIS tn

þess að hleypa fram flóði skólaspeki-

hugmynda, skáldadrauma og tilfinninga

samra hugmyndakerfa".

Þriðja bindi heimspekisögu Wed-

bergs, Filosofins historia. Frán Bolzano

till Wittgenstein. Bonniers 1966, er

langmest að vöxtum, á fimmta hundrað

bls. í fyrsta kafla fjallar höfundur um

viðburði síðustu hundrað og fimmtiu

ára innan heimspekinnar, heimsviðhorf

og náttúruvísindi, viðfangsefni vitsmuna

lífsins og loks skýrgreiningarheimspeki.

Þessu næst víkur hann að Bolzano og

vísindakenningu hans.

Bernard Bolzano var uppi frá 1781

til 1848. Hann tók Leibniz sér til fyr-

irmyndar, en lét lönd og leið tízku-

heimspeki samtíðarinnar. Hann leit á

„aimenna velferð" sem æðsta markmið

siðfræði og lagði mikla áherzlu á jafn-

rétti og réttlæti, vildi útrýma stétta-

forréttindum og andstæðum þjóða. Bol-

zano var prófessor í trúarheimspeki í

Prag, en varð að láta af því embætti

vegna stjórnmálaskoðana og af sömu

sökum var erfitt fyrir hann að fá rit

sín prentuð.

Vísindakenning Bolzanos er rík að

nýjum hugmyndum og rekur Wedberg

hvernig síðari tíma kenningar rekja ræt

ur til hennar. Um vísindakenningu Bol-

zanos, WissenschafWlehre, segir Wed-

berg m.a.: „Ég þekki ekkert eldra og

fá yngri heimspekirit, sem frá upphafi

til enda eru rituð af slíkum skírleik

og nákvæmni, af jafnskarpri rökfimi og

alhliða tilliti til eldri og samtíma verka.

Að hverfa frá t.a.m. Kritik der rein-

en  Vernunft  eftir  Kant  til  verka  Bol-

þeim, sem hafa kynnt sér vel þær heim-

spekikenningar, sem Wittgenstein eink-

um byggir á. f Tractatus hefur Wittgen-

stein komið saman þeim andstæðu hug-

myndum, sem tókust á í huga hans og

telur Wedberg að honum hafi fremur

tekizt það í bókmenntalegum en vits-

munalegum skilningi. En þetta verk

hafði þegar mikil_ áhrif, bæði í Cam-

bridge og Wien. I því kennir margra

grasa. Þar eru hugleiðingar um stærð-

fræðilega rökfræði, heimspeki stærð-

fræðinnar, heimspeki eðlisfræðinnar,

siðfræði o.fl. í sinni bók tekur Wed-

berg einkum til meðferðar grundvallar-

hugmyndir Wittgensteins um heiminn,

hugleiðingar hans um málið og um heim

spekina.

Meðal þeirra heimspekinga, sem næst

fjallar um má nefna Rudolf Carnap

og G.E. Moore, en síðar kemur kafli

um tungumáláheimspeki, með sérstöku

tilliti til síðari verka Wittgensteins og

Oxfordheimspekinnar. Tveir síðustu

kaflar bókarinnar eru um heimspeki-

skóla á Norðurlöndum, sá fyrri um

Arne Næss og Oslóarskólann og síðasti

kafli bókarinnar er um Axel Hager-

ström og Uppsalaskólann. En Wedberg

tekur fram, að þessi efnisniðurröðun

byggist ekki á því, að hann telji þessa

skóla   bera   hæst   í   heimspekisögunni.

Hér hefur verið stiklað á stóru, en

af sjálfu leiðir, að verki sem þessu

verða ekki skil gerð i stuttri grein.

En þeir sem um heimspekisögu fjalla

í framtíðinni eiga Wedberg mikið að

þakka fyrir þetta verk. Það sem ein-

kennir verk Wedbergs er ljós og rök-

fræðileg framsetning og margt það í

heimspeki liðinna alda, sem torráðið var,

verður ljóst í meðförum hans. Að lesa

Immanuel Kant.

zanos, er eins og að koma úr frum-

skógi inn í bjarta og vel skipulagða

borg." Auk vísindakenningarinnar fjall

ar Wedberg einnig í sérstökum köfl-

um um röksemdafærslu Bolzanos gegn

efahyggjunni, merkingarfræði hans, rök

fræði, hlutlægt samhengi sanninda og

þekkingarkenningu.

í næstu köflum bókarinnar greinir

frá rökfræði. Fyrst er fjallað um rök-

f ræði ' og tölfræði með sérstöku tilliti

til Gottlob Freges og verka hans. Ann-

ar kafli fjallar um rökfræði og sann-

reyndir, þar sem verk Bertrand Russ-

ells eru brotin til mergjar.

f fimmta kafla þessa bindis fjallar

Wedberg um Ludwig Wittgenstein og

meginverk hans, Tractatus logicophilo-

sophicus. Wittgenstein var fæddur í

Wien en dvaldist um tíma við nám í

Englandi og var því jafnvel heima í

þýzkri og enskri heimspeki. Tract-

atus ' logico—philosophicus kom út 1921

er Wittgenstein var aðeins þrjátíu og

tvéggja ára að aldri. Þetta verk • ¦ er.

mjög þungt og ekki  aðgengilegt nema

René Descartes.

verk hans eftir ýmsar aðrar heimspeki-

sögur er eins og koma úr frumskógi

inn í bjarta borg.

LAUNSÁTIN

Framíhald af bls. 7

um að drengirnir væru sofnaðir. En

svo virtist sem sá eldri hefði verið að

hlusta á laun, fylgzt hljóður með öllu

sem gerðist. „Gott og vel, fálkaunginn

minn," sagði kafteinninn samþykkjandi

og rétti drengnum byssuna. ,,En láttu

vegginn skýla þér."

Andartaks þrúgandi þögn, rofin af

hrópi kafteinsins. „Hæ, Garov, hetjah

mín!" Svo fylgdi skothvellur, sem berg-

málaði um húsið eins og veggirnir

væru að hrynja og sameinaði þau sem

inni voru nóttinni og Garov.

Hundurinn þagnaði, en síðan skildist

honum að með því að skjóta væri fólk-

ið á hans bandi og hann hélt áfram að

gjamma   og   gelta   eins,   pg   kraftarnir

leyfðu. Yngri drengurinn vaknaði og

fór að gráta, og sá eldri reyndi að

hugga hann: „Þetta er ekkert, þetta

er ekkert, vertu ekki hræddur."

Svo tók að sljákka í hundinum. Gelt

hans varð strjálara og ekki eins

grimmdarlegt, ánægðara. Hann hafði

nú ekki lengur veður af hinum illu

gestum, sem horfnir voru út í nátt-

myrkrið.

„Farðu og leggðu þig," sagði kaft-

einninn, faðmaði son sinn og kyssti en

greip um handlegg konu sinnar og gaf

henni hið gamalkunna merki um, að

strax og börnin væru sofnuð ætti hún

að koma til hans í rúmið.

Á meðan var malarakonan á hraðri

ferð, dansandi, yfir engið og hagann

og skauzt inn í dimmt og grýtt árgilið.

Svo lipurlega og auðveldlega að hún

marði sig ekki einu sinni á berum fót-

unum, enda þótt stígurinn væri stráður

stórum, egghvössum steinum. Þótt illt

væri að átta sig í gilinu, nam húh ekki

staðar augnablik, né heldur villtist

hún út af stígnum út í grófgert grasið

eða niður brekkuna. f gilsmunnanum

blístraði hún, ekki hátt, en hvellt.

Henni var svarað með blístri, einnig

lágu, en í dimmri tón, og framundan

klettunum kom gildvaxin mannvera,

sem malarakonan þekkti óðar og hún

nálgaðist, á bjúgfættu göngulaginu,

sem liðþjálfann, foringja lögreglusveit-

arinnar.

„Hvað er það?" spurði hann og þreif

um handlegg hennar, og leiddi- hana

aftur sömu leið og hún hafði komið.

Þau gátu ekki gengið samhliða eft-

ir mjóum og ójöfnum stignum, svo mal-

arakonan fór þegjandi á undan, en lið-

þjálfinn brölti á eftir henni á trésól-

uðum ilskóm, Þau komust út úr gil-

inu og út í tunglskinið á bersvæði og

gengu eftir grýttri hlíðinni, sem vaxin

var burknum og gömlum, greinóttum

þyrnitrjám. Liðþjálfinn greip um

, vinstri hönd malarakonunnar og leiddi

hana að þyrnitré, sem stóð eitt sér á

jafnsléttu.

„Hvað er að?" endurtók hann hrjúfri

og rámri röddu.

„Þeir eru farnir."

„Hvert"?

„Ef ég aðeins vissi það! Þrælmenn

in — í skó.ginn! Ég reyndi að fá þá til

að koma þessa leið eða segja mér hvert

þeir ætluðu, en það var þýðingarlaust

— þeir steinhéldu sér saman."

Þótt hún væri þess fullviss að ut-

lagarnir myndu ráðast til atlögu með-

fram stígnum að húsi kafteinsins og ef

til vill reyna að ráðast á kafteininn

sjálfan vegna haturs, þá lét hún það

kyrrt liggja, ekki aðeins vegna þess

að maður hennar hafði leynt því fyrir

lögreglumönnunum að útlagarnir ætl-*

uðu sér að myrða kafteininn, heldur af

því að hún vildi sem minnst tala um

þessa hluti — það hafði alltaf óþægi-

legar afleiðingar. Þessvegna bætti hún

við ástúðlega: „Og ég var líka dálítið

hrædd um ^ig."

Því malarakonan hafði oft átt ásta-

fundi með liðþjálfanum. Þessir fundir

höfðu komið illu orði á hana meðal

bændanna, en henni hafði ekki verið

erfitt um vik að réttlæta þá við bónda

sinn: það var nauðsynlegt að færa lið-

þjálfanum upplýsingar og selja égg og

mjólk á lögreglustöðina.

Oftar höfðu þau samt hitzt utan dyra,

vegna otftíðra og óþarfra eftirlitsferða

liðþjálfans í nánd við hús hennar, og

þó öllu hendur Vegna þess að einkum

á sumrin var henni ljúfast að njóta

unaðar ástarinnar undir trjánum og í

runnunum eða þá meðal burknanna,

svo hún fór fúslega til funda við lið-

þjálfann í lundinn við ána og við út-

lagann í skógihum ofanvið húsið.

í laufskrúði burknanna sneri hún til

þess lífs, sem þar hafði runnið fyrir

hennar tíð og myndi halda áfram er

hún væfi öll, þar sem ef til vill var

enginn maður, en allt var áhyggjulaus

sætleiki og ástríða og ilmurinn af þeim

Framihald á bls. 13       i

24. marz 1868

LESBÓK MORGUNBLAÐSINS    9

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16