Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbók Morgunblašsins

og  
S M Þ M F F L
. . . . . 1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
31 . . . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lesbók Morgunblašsins

						Ný trú

stjórnmál

og  siðir

II. grein eítir Jóhann Hannesson, prófessor

„Lesandinn er vinsamlega beðinn að

einbeita huga sínum að djúptækri trú-

arlegri reynsiu, sem var eins lítið mót-

uð og mögulegt var af öðrum vitundar-

fonmuim. Sérhverjum þeim, seni ekki

getur þetta, sérhverjum þeim, sem ekki

þekkir til neinna slíkra augnablika af

eigin reynd, er ráðlegt að lesa ekki

lengra, því . . . ." Þannig hefst þriðji

kafli í heimsfrægri bók eftir Rudolph

Otto, „Das Heilige", hið heilaga. —

Flestir nútímamenn, sem þekkja til of-

angreindrar reynslu, kannast við hana

úr tilbeiðslunni, en án tilbeiðslu verð-

ur manneskjan utan gátta í veröld trúar

og trúarbragða. Án innsýnar í hið heil-

aga í vorri eigin trú, án samfélags með

öðrum mönnuim um hið heilaga, er hætt

við að manneskjan verði grunnhygg-

in um allt trúarlegt — og sömuleiðis

lítt þróuð á sviði siðferðisins. Þá ristir

heldur ekki djúpt sú þekking, er menn

fá af bókum um framandi trúarbrögð.

Menn beina þá augunum einna helzt

að því þynnsta í annarleguim átrúnaði.

Oft má sjá þess merki í erlendumi viku-

blöðum — og reyndar stundum í sunnu-

dagsblöðum vorum — að mönnuim er

boðið upp á hið þynnsta, afkáraleg-

asta og veigaminnsta, sem hægt er að

f.nna. Stundum vantar blátt áfram heið-

arlegar tilraunir til að kynna það djúpa

samhengi, se>m undir býf.

Krafturinn í framandi trúarbrögðum

— og í kristninni ekki síður — er ekki

minni eftir síðara stónstríð en hann áð-

ur var. Auk þess verða til ný trúar-

brögð árlega. Sum eru sérvizkulegar

tilraunir stofulærðra manna til að

gera ráð fyrir fáfræði, forvitni og

reynsluleysi rótlausra manna í borgum

nútímans. Ófáir eru eins konar uppvakn-

ingar austrænnar speki — og ævagam-

aliar manndýrkunar, i mynd meist-

ara, sam telja sig hafa meðtekið ný

sannindi eða nýja opinberun. Margt af

þessu hjaðnar aftur niður, og þess sér

engan stað. En svo eru líka til ný trú-

arbrögð, sem  byggð  eru upp kring urai

einhvern kjarna, sem öllum þorra

manna er óskiljanlegur. Þau blómgast

og vaxa og breiðast út. Þeir sem eru

hnútum kunnugir, geta greint þau frá

hinum, líkt og garðyrkjumaður getur

greint raunveruleg blóm frá gervi-

blómum, eða gimsteinasali getur greint

fallega slípað gler frá raunverulegum

gimsteinum.

Meðal nýtrúarbragða, sem ýmsum

mönnum stendur stuggur af, er Sóka

gakkai, sem vér höfum éður getið lit-

illega. Menn spyrja hvort hér sé á ferð-

inni andsvar Austurlanda við þeirri

heiimshyggju, vantrú, marxisma, kapi-

talisma og peningahyggju, sem Vestur-

iönd — ásamt ýmsu góðu og nyísömu

— hafa hellt yfir Asíulöndin um tæpr-

ar aldar skeið. Sumir svara þessu ját-

andi.

Vísindalegar aðferðir, sem nota verð-

ur, eru i stórum dráttum hinar sömu

sem algengar eru í venjulegum trúar-

bragðavisindum. það er sögulegar, sál-

fræðilegar, sósiológiskar, fyrirbæra-

fræðilegar o.s.frv. en sá kostur er þó

hér á að þessi átrúnaður hefir orðið

til á tíma núlifandi manna og meiri

hluti meðlima þessa étrúnaðar er nú-

lifandi fólk af yngri kynslóðinni.

G-era þarf ljóst að almenn trúar-

bragðavísindi eru allt annað en guð-

fræði vorrar eigin kirkju, og má hér

alls ekki blanda saman, ef menn vilja

gæta málefnaleika. Aknenn trúar-

bragðavísindi eru ekki stunduð til að

læra að þekkja Guð, heldur til að

þekkja menn og mannkyn.

í sögunni geymist reynsla og tilfinn-

ing margra kynslóða. Upp úr söguleg-

um rannsóknum, endurtúlkunum og

nýjum fundum meðal hins forna, vaxa

stundum fram nýjar hreyfingar, gjör-

ólíkar dægurþrasi og rígi, orðaflaumi

og skvaldri líðandi stundar.

Eiginleg saga trúarflokksins Sóka

gakkai (Verðgildasikapandi samfélags)

er ekki löng, og hefir þegar áður verið

sögð í stórum dráttum. En hún er at-

Gefa nýja möguleika

HUSGAGNAVERZLUN

KRISTJÁNS SIGGEIRSSONAR HF.

Laugavegi 13, símar 13879 og 17172. Pósthólf 193, Reykjavík

hyglisverð fyrir þá sök að jafhóSuim

og átrúnaðurinn vex, verða til ný

stjórnmál, nýr flokkur, sem nýtur góðs

af öllum nývinningum átrúnaðarins.

Þetta verður ekki sagt um átrúnað al-

mennt. Hið gangstæða á aftur á móti

við um marxismann: Um leið og menn

taka við ideologiu hans, falla þeir flest-

ir frá trúnni, og eru þó nokkrar undan-

tekningar, einkum í Afríku.

Forsagan er ekki siður athyglisverð en

sagan. Forsögu Sóka gakkai er að finna

í einni grein kínversks og japansks

Búddhadóms, það er í sögu Tien-Tai

skólans með Kínverjum og Nichiren-

skólans með Japönum.

Japanska heitið er dregið af nafni

munksins Nichirens. En hann var uppi

á 13. öld og vann sín afrek þá. Það var

ein merkasta — og reyndar örlagarík-

asta söguöld Japana — líkt og í vorri

sögu — en með gjörólíkum árangri.

Nichiren gekk ungur drengur í klaust

ur. Þrjátíu og eins árs að aldri hafði

hann fullmótað trúarlega og þjóðlega

stefnuskrá sína, og flutti sinn boðskap

af svo miklum eldmóði og harðneskju

að hann var rekinn úr klaustri. í á-

deilu sinni vítti hann hirðuleysi eldri

flokka um hag alþýðumanna og föður-

landsins. Stefnuskrá sína sendi hann

æðsta ráðherra landsins og sagði sína

meiningu um hvernig ætti „að stað-

festa réttinn og gera landið öruggt."

Um leið réðst hann af miklum móð

gegn virðulegum og viðurkenndum

deildum Búddhadómsins í landi sínu:

„Flokkur Jódo er eilíft helvíti; Zen-

búddhistar eru djöflar; Shingon dýrk-

endur hrinda þjóðinni í glötun; flokks-

menn Vinaya eru föðurlandssvikarar."

Þegar haft er í huga að Nichiren fór

þannig með ýmsar merkustu deildir í

japönskum Búddhadcwni að fornu og

nýju, er auðskilið að framferði hans

var ekki vænlegt til vinsælda, enda

var hann bannfærður og hrakinr. stað

úr stað, alls staðar illa séður, neima

nieðal eigin lærisveina. Þeim kenndi

hann hins vegar þann lærdóm sem l«ót-

us sútra flytur, þar á meðal frelsun

einstakra mannssálna (öfugt við Forn-

búddhadóm), og jafnframt samhug og"

innbyrðis kærleika lærisveinanna. Vildi

Nichiren engin helgirit önnur viður-

kenna en þetta eina. Þá eignaðist Nic-

hiren ágætan lærisvein, Nikkó að nafni.

Hann byggði hof við rætur Fusji fjalls

og hélt saman lærisveinahópnuim. Hof-

ió ber heitið Taiseki—Ji, og er nú á

dögum frægara en nokkru sinni, og

hefir verið miðstöð Nichiren — skól-

ans.

Ekki leit vel út fyrir nýstofnuðum

lærisveinahópi Nichirens á 13. öld, sök-

um óvinsælda meistarans, unz skyndi-

leg breyting varð. Nichiren mælti fram

spádóm, að Kínverjar og Mongólíu-

menn un.dir Kublai Khan keisara

myndu ráðast gegn Japan, og hann

hvatti þjóð sína að vera á verði. Spá

Nichirens rættist svo sem frægt er orðið,

en árásarfloti keisarans fórst nálega

allur í fellibyl. Það er söguleg stað-

reynd. En þjóðsagan segir að Nichiren

hafi magnað þennan ægilega sborm, eða

guðirnir hafi sent hann að bæn hans

(Kamazuki) gegn óvinunum, og tortímt

þeim, en frelsaS Japan. Varð nú Nic-

hiren hin mesta þjóðhetja, líkt og Sæ-

munrlur hjá oss, og meira þó, því að

Nichiren hirti lítt um að bjarga sjálfum

sér, heldúr þjóðinni. Bæði sagan og sú

staðreynd, að engin þjóð hefir sigrað

Japana á eigin grund, utan Bandaríkja-

menn ,hefir magnað mjög þjóðarstolt

Japana. Sum frægusta listaverk þeirra

túlka hetjudáðir Nichirens. Eitt sýnir

mynd af munki á litlum bát í ólgandi

sjó, þar sem munkur er ekki að kyrra,

heldur að magna vind og sjó svo Bem

mest má verða — gegn óvinunum. Þessi

munkur er Nichiren. Hann varð ein

frægasta þjóðhetja Japana.

Auk kenninga og kraftaverka gaf

Nichiren lærisveinum sínuim dýrgrip

mikinn, en það var tönn ein, sem losn-

aði úr honum rúmlega fimmtugum.

Hann kippti út tönninni, gaf lærisveini

slnum NikJco og sagBl: „Taktu við henni

og notaðu hana til útbreiðslu trúar-

innar til alls mannkynsins í framtíð-

inni." Síðan eru liðnar rúmar sex ald-

ir, og enn er tönnin til. örlítið tann-

hold fylgdi upphaflega með tönninni, og

það dó ekki, heldur var í því líf og það

tók að vaxa — og segir að það vaxi

enn. Sú trú hefir myndazt, að þegar

það þekur tönnina alla, eigi lærisveina-

hópur Nichirens að hafa náð hátindi

veldiis síns. Tönn þessa og átrúnaðinn

á henni hefir hinn ungi Soka gakkai

átrúnaður tekið til sín. Svo segir í

heimildum frá 1966, að þegar stór til-

beiðsluhöll var vígð fyrir fimm árum,

hafi tönnin verið sýnd hundrað þús-

und manns. Lifði þá tannholdið, sögðu

menn, og stafaði af því sams konar

Ijóma og sjá má í perlum. Annars er

tannarinnar gætt afar vandlega og hún

ekki sýnd nema æðstu mönnum hreyf-

ingarinnar  (VL. 23/12 — 1966).

Nichiren tókst að skapa nýjungar í

Búddhadóminum: Herskáan þjóðlegan

átrúnað, mjög einfaldan að innri gerð,

en vel skipaðan félagslega, átrúnað,

sem lítur á sig svo sem hinn eina sanna.

Og Soka gakkai varð til út frá rann-

sóknum, sem kennarinn Machiguchi

tók til við kringum 1930, og vakti enga

athygli árum saman. Rannsóknin sner-

ist um rit Nichirens og stefnu. Það er

einkum á síðasta áratug að útbreiðslan

tók að líkjast eldi í sinu, og á síðustu

þrem árum að hún tók að breiðast út

um heiminn. Hræðsla stjórnmála- trú-

arbragða og verkamannaleiðtoga við

stefnuna er e.t.v. bezta sönnunin fyrir

því að hún er ekki nafnið tómt. Hún

er af mörguim ásökuð fyrir að vera

hernaðarsinnuð, áriásarhneigð, eigin-

gjörn   og  ofstækisfull.

En inn á við er hún mild og hefir

ýmsa kosti, sem einn átrúnað mega

prýða. Áberandi er hve allir meðlimir

hugsa hver um annan. Umhyggjan um

að'ra er þeirra höfuðdyggð. Markmiðið

er að gera alla hamingjusama, sem trú

taka. Þetta var einnig snar þáttur í frum

kristni, sbr. orð Páls: Takið hvern ann-

an að yður (Róm. 15,7 og hliðstæð orð).

Þetta er þveröfugt við þann anda sam-

keppni, sem ríkir á Vasturlöndum, og

veldur yfirspennu, taugaveiklun og ó-

gæfu margra. í venjulegum Búddha-

dómi er samúðin yfirleitt afskiptalaus

tilfinning (Hinn fullkomni elskar ekk-

ert og hatar ekkert), og sama má finna

í útþynntum kristindómi, sem hvorki

boðar trú né gerir góð verk. Þar sem

aftur á móti tilfinning bræðrabandsins

er lifandi,. á þetta ekki við.

Þessi ævaforna hugsun, um bræðra-

band lærisveinahópa, ryðst aftur fram

í nýjum hamingi'Utrúarbrögð'um nútím-

ans. En hún er rykfallin þar sem

kristnin er slælega boðuð, eða þjóðfé-

lag er í upplausn.

Til þess að hamingjustefnuskráin

komisl sem bezt í framkvæmd, er all-

ur flokkurinn skipulagður svo að 15

fiölskyldur mynda eina sveit, sem

stendur í nánu innra sambandi, svo að

enginn skuli verða út undan. Að jafn-

aði er talið í fjölskyldum fremur en

einstaklingum. Hugsunin er heildstæð

og mjög nýtízkuleg í framkvæmd, en

þó virðist þetta ekki draga úr fram-

taki  einstaklinga.

Tilbeiðslan er annar sterkur þáttur,

og eins ólík vorri measu og verða má.

Hér er prestur yfirleitt einleikari, í

tóni, lestri og tali, nema þær stuttu

stundir, sem kór syngur. Þegar nú

prestur er þunnur hjá oss, verður öll

athöfnin þunn — og „köld" nema til

komi sakramenti eða önnur hátíðleg

a thöfn.

Söfnuður Soka gakkai myndar eina

tiibiðjandi heild. Samstilltur mælir

hann fram bæn, sem heitir Daimoiku:

Namu nyo ho renge kyo, Heill þér þú

eilífa ljós! Þúsundir manna endurtaka

þassa bæn í stundarfjórðung eða svo.

Þá tekur við upplestur úr helgiritinu

Lótus sutra, þar næst þungur bumbu-

sláttur, síðan aftur Daimoku bænin.

Þessi athöfn fer fram um miðjan  dag,

12   LESBÓK MORGUNBLAÐSINS

24. marz 1968

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16