Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbók Morgunblašsins

og  
S M Þ M F F L
. . . . . 1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
31 . . . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lesbók Morgunblašsins

						Vanmegna vaengir

Ikarosar

Yfirlit yfir króatiskar bókmenntir 20. aldarinnar

Eftir Antun Soljan    —    Fyrri hluti

¦¦¦7. ¦¦'¦¦.   :,-¦     :-       -    ¦¦   ¦    ¦¦    '

Dubrovnik sem nú er einn frægasti ferðamannastaður Júgóslavíu var í lok

miðalda sjálfstætt borgríki með háþróaða listastarfsemi. f króatískri bók-

menntasögu nefnist þetta tímabil fyrra endurreisnartímabilið og er til þess

vitnad í greininni.

-^káldskapur, eirðarleysi hinna ó-

teljandi, síbreytilegu smáheima, ótæm-

tndi uppspretta andans, hefur allt frá

upphafi verið tjáningarform hins óbug-

andi en óvopnfimi uppreisnarrrianns,

persónulegt viðbragð gegn hinum járn-

harða veruleika. Og enn þann dag í

dag er skáldskapurinn einhvers konar

vörn gegn kaldranalegri stjörnufræði

r.útímans. Að vísu 'tölum við oft um

tákn og skipan stjarnanna, einnig í

skáldskapnum, en hingað til hefur ekki

verið gert kort af himinhvolfinu eins

og það lítur út í mannshuganum, og

verðui ekki um ófyrirsjáanlega fram-

líð.

Við lifum á vísindaöld: öll okkar hugs

un er gegnsýrð af rökhyggju vísind-

anna: en þegar kerfisbundnum aðferð-

um vísindalegrar rökvísi er beitt við

bókmenntarannsóknir og gagnrýni, með

því einfaldlega að nota samlíkingar

fengnar að láni frá stjörnufræðinni, er-

um við ekki þar með að beita skáld-

skapinn ofríki, nauðung? Er ekki ein-

mitt skáldskapurinn, þessi einmanalega

rödd hrópandans, hin eina sannmann-

lega vörn gegn ofríki vísindanna?

Til dæmis er ég mér þess óljóst með-

vitandi, að þegar ég fjalla um króatísk-

an skáldskap 20. aldar og spyr sjálf-

an mig, hvort þessir blómlegu skáld-

skaparheimar eigi ekki eitthvað sameig

inlegt, eitthvað eitt, eitthvert þjóðlegt

og tímabundið kerfi, sem geri okkur

kleift að líta á hann sem sérstæða

heild (eins og t.d. verk ákveðins höf-

undar), þá hef ég tilhneigingu til að

draga hann saman í einn stakk, veita

honum í einn farveg og leita einhvers,

sem er í rauninni andstæða þess, sem

ég ætti að leita: því að í eðli sínu

er skáldskapurinn svo fjölbreyttur, svo

margvíslegur og persónulegur, svo mót-

aður af sérstæðum og óstéttbundnum

höfundi sínum, þessum einmana könn-

uði hugarheimsins.

II.

fremst vekja athygli á vöntun hans á

samnefnara. Stofninn kvíslast í ótal-

margar   greinar:   hann  minnir   á  þjóð-

sagnartréð, sem sæfarendur til forna

nefna í ritum sínum, án þess að kunna

nokkur skil á eðli grasafræðinnar. Ræt-

ur þessa trés kvíslast yfir landfræðileg

umbrot og áföll þjóðarsögunnar og

teygja sig aftur í tímann til hinna

fornu króatísku bókmennta Dalmatíu

og Dubrovnik — aftur til hinna nafn-

lausu alþýðusöngva, til kirkjusöngv-

anna og sagnanna, sem voru færðar í

arabískt letur. Ef til vill hafa þessar

rætur rýrnað eða dáið út á mismun-

andi tímum, en síðan skotið út öngum

v ný, þegar hlé varð á þurrkum og of-

viðrum sögunnar.

Lok síðustu aldar var eitt þessara

dauðu tímabila, allt var í stöðnun. Það

skorti hráefni til að vinna úr. En síðan

hefst nýtt tímabil, sem nær alveg fram

á okkar daga, og við nefnum „Annað

endurreisnartímabilið" (til að greina

það frá hinu fyrra). Þar rís hæst skáld-

jöfurinn Kranjeevic. Athyglisverð skáld

setja svip sinn á þetta tímabil, og það

fei án efa eitt blómlegasta tímabil kró-

atískrar bókmenntasögu. Skipulagning

þess og uppbygging er frábær, og það

sem setur svip á það, eru stórkostlegar

framkvæmdir jafnhliða almennum bók-

menntalegum hvörfum.

Þetta er stutt tímabil — u.þ.b. 50 ár —

en þar sem það er svo nálægt okkur

í tímanum, höfum við tilhneigingu til

að hluta það í sundar í stutt tíma-

bil: enda þótt margháttaðar tilraunir í

þá átt séu réttlætanlegar að vissu leyti

til þess að auSvelda mönnum bók-

menntalegar rannsóknir, þá er ég samt

þeirrar skoðunar, að forsendur slíkra

tilrauna séu fremur sprottnar af öðr-

um rótum en bókmenntalegum — það

er talað um heimsstyrjaldirnar, skipt-

ingu ríkja, uppreisnir, kalda stríðið. Og

það er þess vegna, sem ég hef hvað

eftir annað lýst mig mótfallinn orða-

lagi  eins  og  „milli  heimsstyrjaldanna".

Þessi skipting er mjög sambærileg

því. þegar talað er um kynslóðaskipti:

slík skipting getur auðveldað manni yf-

irsýn yfir tímabil, en engin skipting má

svipta okkur meðvitundinni um innri

anda, gildi ótímabundinna mannlegra

verðmæta né lífstilgang. Sama mali

gegnir — svo við höldum okkur við

vísindalegar nafngiftir — um uppbygg-

ingu annars endurreisnartímabilsins. Ef

Hðandi öld fær að renna sitt skeið til

enda, þá mun fyrri helmingur hennar

birtast okkur sem ein órjúfanleg heild,

alveg eins og okkur birtast í dag Rag-

uso—Dalmatíu bókmenntirnar.

E,

L-itt af því, sem helzt einkennir

annað endurreisnartímabilið er hin

króatiska þjóðernishyggja, sem er sam-

ofin pólitískum undirróðri og baráttu:

pólitískrar afstöðu og markmiða gætir

mjög í skáldskapnum. Hinn þjóðlegi

endurreisnarandi vakti einnig upp nýj-

an áhuga á eldri bókmenntum og birt-

ist í aukinni málmeðvitund, þannig að

fleiri höfundar tóku að leggja rækt við

sitt eigið mál fremur en latínu eða í-

tölsku. En á sama tíma gætti einnig

sterkrar hreyfingar í átt til alþjóða-

hyggju — eða a.m.k. Evrópuhyggju, og

sú staðreynd sýnir enn, að einungis

sjálfstætt samfélag, lifandi menning,

getur verið í bræðralagi við aðra, því

að þátttaka í slíku bræðralagi þýðir

ekki glötun sjálfsins heldur staðfest-

ingu þess. Jafnframt því sem skáld-

skapur okkar er persónulegri, þjóð-

legri, er hann um leið evrópskari.

Enda þótt króatisk nútímaskáld virð-

ist um margt alþjóðlega eða evrópskt

sinnuð, og enda þótt þau aðhyllist aug-

Ijóslega nútímalegar skoðanir, framúr-

stefnur og öfgafullar tilraunir, hafa

þau hvað eftir annað sýnt, að það eru

ekki hershöfðingjarnir, heldur skáldin,

sem hafa haldið lífinu í fólkinu í bar-

áttunni fyrir tilveru sinni: við sjáum, að

íkáldin leita stöðugt uppruna síns, hinn.

ar þjóðlegu hefðar: þau kanna frum-

þætti stjórnmála og þjóðaruppeldis, þau

eru tilfinningalega og ákaflega þjóð-

leg: þau eru í fremstu víglínu menn-

Framhald á bls. 14

Úr rauðum

djúpum

Með dimmum þyt

og  þungum   úthafsniði,

hljóðlega, rautt,

og heitt af heiðnum seiði

um æðar þínar

hnígur blóð þitt

með kynslóða kvöl

í   kornum   sínum,

fangi þröngra leiða

að flæði ei

í sand að sínum vilja,

en dvelji og dreymi

í rauðum djúpum —

drekki sinni þrá

í heitum hyljum.

E

við ætlum að reyna að benda

á eitthvert séreinkenni skáldskapar

aldarinnar,    þá   viljum    við    fyrst    og

31.   marz   1968

LESBÓK MORGUNBLAÐSINS    3

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16