Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbók Morgunblašsins

og  
S M Þ M F F L
. . . . . 1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
31 . . . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lesbók Morgunblašsins

						Vanmegna vaengir
Ikarosar
Yfirlit yfir króatiskar bókmenntir 20. aldarinnar
Eftir Antun Soljan    —    Fyrri hluti
¦¦¦7. ¦¦'¦¦.   :,-¦     :-       -    ¦¦   ¦    ¦¦    '
Dubrovnik sem nú er einn frægasti ferðamannastaður Júgóslavíu var í lok
miðalda sjálfstætt borgríki með háþróaða listastarfsemi. f króatískri bók-
menntasögu nefnist þetta tímabil fyrra endurreisnartímabilið og er til þess
vitnad í greininni.
-^káldskapur, eirðarleysi hinna ó-
teljandi, síbreytilegu smáheima, ótæm-
tndi uppspretta andans, hefur allt frá
upphafi verið tjáningarform hins óbug-
andi en óvopnfimi uppreisnarrrianns,
persónulegt viðbragð gegn hinum járn-
harða veruleika. Og enn þann dag í
dag er skáldskapurinn einhvers konar
vörn gegn kaldranalegri stjörnufræði
r.útímans. Að vísu 'tölum við oft um
tákn og skipan stjarnanna, einnig í
skáldskapnum, en hingað til hefur ekki
verið gert kort af himinhvolfinu eins
og það lítur út í mannshuganum, og
verðui ekki um ófyrirsjáanlega fram-
líð.
Við lifum á vísindaöld: öll okkar hugs
un er gegnsýrð af rökhyggju vísind-
anna: en þegar kerfisbundnum aðferð-
um vísindalegrar rökvísi er beitt við
bókmenntarannsóknir og gagnrýni, með
því einfaldlega að nota samlíkingar
fengnar að láni frá stjörnufræðinni, er-
um við ekki þar með að beita skáld-
skapinn ofríki, nauðung? Er ekki ein-
mitt skáldskapurinn, þessi einmanalega
rödd hrópandans, hin eina sannmann-
lega vörn gegn ofríki vísindanna?
Til dæmis er ég mér þess óljóst með-
vitandi, að þegar ég fjalla um króatísk-
an skáldskap 20. aldar og spyr sjálf-
an mig, hvort þessir blómlegu skáld-
skaparheimar eigi ekki eitthvað sameig
inlegt, eitthvað eitt, eitthvert þjóðlegt
og tímabundið kerfi, sem geri okkur
kleift að líta á hann sem sérstæða
heild (eins og t.d. verk ákveðins höf-
undar), þá hef ég tilhneigingu til að
draga hann saman í einn stakk, veita
honum í einn farveg og leita einhvers,
sem er í rauninni andstæða þess, sem
ég ætti að leita: því að í eðli sínu
er skáldskapurinn svo fjölbreyttur, svo
margvíslegur og persónulegur, svo mót-
aður af sérstæðum og óstéttbundnum
höfundi sínum, þessum einmana könn-
uði hugarheimsins.
II.
fremst vekja athygli á vöntun hans á
samnefnara. Stofninn kvíslast í ótal-
margar   greinar:   hann  minnir   á  þjóð-
sagnartréð, sem sæfarendur til forna
nefna í ritum sínum, án þess að kunna
nokkur skil á eðli grasafræðinnar. Ræt-
ur þessa trés kvíslast yfir landfræðileg
umbrot og áföll þjóðarsögunnar og
teygja sig aftur í tímann til hinna
fornu króatísku bókmennta Dalmatíu
og Dubrovnik — aftur til hinna nafn-
lausu alþýðusöngva, til kirkjusöngv-
anna og sagnanna, sem voru færðar í
arabískt letur. Ef til vill hafa þessar
rætur rýrnað eða dáið út á mismun-
andi tímum, en síðan skotið út öngum
v ný, þegar hlé varð á þurrkum og of-
viðrum sögunnar.
Lok síðustu aldar var eitt þessara
dauðu tímabila, allt var í stöðnun. Það
skorti hráefni til að vinna úr. En síðan
hefst nýtt tímabil, sem nær alveg fram
á okkar daga, og við nefnum „Annað
endurreisnartímabilið" (til að greina
það frá hinu fyrra). Þar rís hæst skáld-
jöfurinn Kranjeevic. Athyglisverð skáld
setja svip sinn á þetta tímabil, og það
fei án efa eitt blómlegasta tímabil kró-
atískrar bókmenntasögu. Skipulagning
þess og uppbygging er frábær, og það
sem setur svip á það, eru stórkostlegar
framkvæmdir jafnhliða almennum bók-
menntalegum hvörfum.
Þetta er stutt tímabil — u.þ.b. 50 ár —
en þar sem það er svo nálægt okkur
í tímanum, höfum við tilhneigingu til
að hluta það í sundar í stutt tíma-
bil: enda þótt margháttaðar tilraunir í
þá átt séu réttlætanlegar að vissu leyti
til þess að auSvelda mönnum bók-
menntalegar rannsóknir, þá er ég samt
þeirrar skoðunar, að forsendur slíkra
tilrauna séu fremur sprottnar af öðr-
um rótum en bókmenntalegum — það
er talað um heimsstyrjaldirnar, skipt-
ingu ríkja, uppreisnir, kalda stríðið. Og
það er þess vegna, sem ég hef hvað
eftir annað lýst mig mótfallinn orða-
lagi  eins  og  „milli  heimsstyrjaldanna".
Þessi skipting er mjög sambærileg
því. þegar talað er um kynslóðaskipti:
slík skipting getur auðveldað manni yf-
irsýn yfir tímabil, en engin skipting má
svipta okkur meðvitundinni um innri
anda, gildi ótímabundinna mannlegra
verðmæta né lífstilgang. Sama mali
gegnir — svo við höldum okkur við
vísindalegar nafngiftir — um uppbygg-
ingu annars endurreisnartímabilsins. Ef
Hðandi öld fær að renna sitt skeið til
enda, þá mun fyrri helmingur hennar
birtast okkur sem ein órjúfanleg heild,
alveg eins og okkur birtast í dag Rag-
uso—Dalmatíu bókmenntirnar.
E,
L-itt af því, sem helzt einkennir
annað endurreisnartímabilið er hin
króatiska þjóðernishyggja, sem er sam-
ofin pólitískum undirróðri og baráttu:
pólitískrar afstöðu og markmiða gætir
mjög í skáldskapnum. Hinn þjóðlegi
endurreisnarandi vakti einnig upp nýj-
an áhuga á eldri bókmenntum og birt-
ist í aukinni málmeðvitund, þannig að
fleiri höfundar tóku að leggja rækt við
sitt eigið mál fremur en latínu eða í-
tölsku. En á sama tíma gætti einnig
sterkrar hreyfingar í átt til alþjóða-
hyggju — eða a.m.k. Evrópuhyggju, og
sú staðreynd sýnir enn, að einungis
sjálfstætt samfélag, lifandi menning,
getur verið í bræðralagi við aðra, því
að þátttaka í slíku bræðralagi þýðir
ekki glötun sjálfsins heldur staðfest-
ingu þess. Jafnframt því sem skáld-
skapur okkar er persónulegri, þjóð-
legri, er hann um leið evrópskari.
Enda þótt króatisk nútímaskáld virð-
ist um margt alþjóðlega eða evrópskt
sinnuð, og enda þótt þau aðhyllist aug-
Ijóslega nútímalegar skoðanir, framúr-
stefnur og öfgafullar tilraunir, hafa
þau hvað eftir annað sýnt, að það eru
ekki hershöfðingjarnir, heldur skáldin,
sem hafa haldið lífinu í fólkinu í bar-
áttunni fyrir tilveru sinni: við sjáum, að
íkáldin leita stöðugt uppruna síns, hinn.
ar þjóðlegu hefðar: þau kanna frum-
þætti stjórnmála og þjóðaruppeldis, þau
eru tilfinningalega og ákaflega þjóð-
leg: þau eru í fremstu víglínu menn-
Framhald á bls. 14
Úr rauðum
djúpum
Með dimmum þyt
og  þungum   úthafsniði,
hljóðlega, rautt,
og heitt af heiðnum seiði
um æðar þínar
hnígur blóð þitt
með kynslóða kvöl
í   kornum   sínum,
fangi þröngra leiða
að flæði ei
í sand að sínum vilja,
en dvelji og dreymi
í rauðum djúpum —
drekki sinni þrá
í heitum hyljum.
E
við ætlum að reyna að benda
á eitthvert séreinkenni skáldskapar
aldarinnar,    þá   viljum    við    fyrst    og
31.   marz   1968
LESBÓK MORGUNBLAÐSINS    3
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16