Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbók Morgunblašsins

og  
S M Þ M F F L
. 1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lesbók Morgunblašsins

						S. S. Kranjcevic



U   ¦

Miroslav  Krleza

Yfirlit yfir króatiskar bókmenntir 20. aldarinnar

Eftir Antun Soljan    —    Síbari hluti

Vanmegna vsengir

Ikarosar

Slavko Mihalic

III.

Eins og við höfum þegar sagt, verð-

ur að álíta, að annað endurreisnartíma-

bilið hefjist með Kranjcevic. f okkar

skáldskaparheimi táknar Kranjcevic það

sama og enska rómantíkin og Baudela-

ire tákna í heimsbókmenntunum. I

skáldskap hans birtist ofurmannlegt á-

tak, næstum áþreifanlegt. — Króatísk

ljóðagerð þessa tímabils var lömuð af

illgresi rómantískra kreddna og of van-

megna til þess að geta tekið á móti

rprómóþeanskri ofgnótt frumlegra hæfi-

ileika hans. Hróp hans „vers rude et

grossier" er táknrænt fyrir örlög hins

króatíska skálds: Ikaros með vanmegna

Wængi. í sögulegri hringsjá okkar tíma

Hdrðist Kranjcevic okkur eins og Mest-

Vovic hefur greipt hann: átakanlega

spenntur, tragískur í óskaplegum krafti

ísínum, stundum næstum kátbroslegur í

Higinborinni angist sinni. En enda þótt

Ihann hafi goldið rómantíkinni sitt,

*hinni mærðarkenndu ættjarðarást og

marklausum klisjum vanans, dirfist

thann að fara eigin leiðir, sá fyrsti í

nýju sjöstirni króatískra skálda:

Hann er spámaður og uppreisnarmaður,

hann boðar nýja trú, hann er tákn

Krists, hann slítur af sér viðjar stöðn-

unarinnar.

Áhrif Kranjcevics á uppbyggingu

hinnar beizku byltingar, þar sem öll

hefð er forsmáð, birtast á ný ótví-

rætt í verkum minniháttar skálda eins

og t.d. Polic—Kamov, sem finnur í

Kranjcevic eins konar réttlætingu á

sinni étakanlegu fagurfræði ljótleikans.

En það er ómögulegt að meta áhrif

hans með réttu án þess að taka tillit

til mismunandi hæfni lærisveina hans:

Mn beinu tengsl milli Kranjcevics op

Krleza hafa afgerandi og þýðingarmik-

il áhrif á uppbyggingu þessa tímabils:

Krleza var einnig mikill baráttumaður

og uppreisnarseggur, hann forsmáði goð

sagnirhar og gerðist Prómóþeus bók-

mennta okkar: hann var sannur fylgis-

maður Kranjcevics.

Annar andlegur leiðtogi endurreisn-

artímabilsins er A. G. Matos. Hann skap-

aði nýja listræna mælikvarða og nýtt

mat verðmæta: endurvakti ljóðlistina,

færði hana í nýtízkulegt form. Honum

tókst fyrstum manna að sameina á tákn-

rænan hátt tvö megineinkenni endur-

reisnartímabilsins. Jafnframt lagðihann

áherzlu á hina þjóðlegu þætti — ekki

með þjóðrembingslegum orðaflaumi,

heldur með því að hefja í fyrsta sinn

pólitískan króatískan skáldskap til

vegs og sem blysberi hugsjóna og

óþreytandi áróðursmaður var hann tengi

liður við Evrópu og bókmenntastefnur

nútímans. Líkt og var um Kranjcevic

voru gerðar til hans miklar kröfur sem

fræðimanns og skálds, enda var hann

í því efni langt á undan sinni sam-

tíð. Hann endurgalt með stórbrotnum

og margbreytilegum hæfileikum sínum:

Matos sem skáld og ríthöfundur lifir

ekki einvörðungu í sínum eigin verk-

um heldur í verkum lærisveina sinna

og eftirkomenda.

Sá, sem skynjar bezt raunverulegan

árangur og dáieiðsluvald sitt, er skáld-

ið Vidric, sfim var uppi í byrjun þessa

uppreisnartímabils. Hann er í rauninni

fyrsti sanni lyrikerinn síðan Bunic —

Vucicevie leið. Og ef til vill er það

einmitt vegna snilligáfu hans, vegna

þess  valds,  sem hann hefur yfir sam-

hljóman tungunnar, sem er hafin yfir

alla gagnrýni og í rauninni ólýsanleg

þeim sem ekki skilja málið: einnigvegna

hins tæra næmis og lítilsvirðingar á

samfélagslegum kröfum og síðast en

ekki sízt vegna sérstæðs persónuleika

hefur þessi Verlaine okkar ljóðlistar

ekki eignazt neinn arftaka í sölum Pan-

þeons.

Þegar við nú höfum getið helztu

höfuðskálda endurreisnartímabilsins, er

röðin komin að tveimur mikilhæfustu

ljóðskáldum okkar: A.B. Simic og Tin

Ujevic. í verkum þeirra beggja rís

endurreisnarandinn ef til vil hæst. Enn

verða þeir ekki metnir að verðleikum,

þeir eru á undan samtíðinni, það verð-

ur því verk afkomenda okkar. Expressi

onismi annars og symbólismi hins, per-

sónuleg túlkun þeirra á evrópskum á-

hrifum, skipta engu höfuðmáli í kveð-

skap þeirra. Svo frábrugðnir sem þeir

eru hvor öðrum, sækja báðir á ný mið,

þeir aðhyllast nýjar stefnur. Sá fyrr-

nefndi aðhyllist klassiskan hreinleika,

sjálfsaga, óaðfinnanlega nákvæmni og

skýrleik í framsetningu: hann er glæsi

legt dæmi um aðdáun nútímamannsins

á hinu listræna en nákvæma: hinn er

ástríðufullur og örlátur, hefðbundinn

í formi, töframaður í meðferð málsins

og tákn hinna dularfullu leyndardóma

hugmyndaheimsins. Báðir eru einlægir

fulltrúar nýrra trúarbragða, trúarinn-

ar á listina. Gagnstætt hinum miklu fyr-

irrennurum sínum, þeim Kranjcevic og

Matos, eru þeir miklu heldur nútímaleg

ljóðskáld en þjóðskáld og miklu heldur

leitandi og leiðbeinandi en niðurrifs-

menn og uppreisnarseggir. Þeir eru með

réttu hinir sönnu ávextir endurreisn-

artímabilsins.

I þessari gróskumiklu uppskeru

standa Ballöðurnar um Petríca Keremp-

uh eftir Krleza sem sérstakt fyrirbæri

— þar kemur einmitt skýrt fram sú

kenning, að ljóðlist okkar hafi þróazt

í tvær megináttir: til þess að sýna fram

á uppreisn sína leitar uppreisnar- og

niðurrifsmaðurinn analógíunnar, sögu-

legrar réttlætingar, eiginlega einhvers

þjó'ðlegs kjarna, og með því að búa sér

til sitt eigið tungumál, sem er þá tengt

þjóðarsögunni, með því að beita al-

gerlega nýjum aðferðum, vinnur hann

Framhald á bls. 14.

„Undir brúnni". Málverk frá 19G1 eftir

júgóslavneska Iistmálarann Zeljko Hege

dusic.

Teikning frá 1963 „Furðuskepna". eítir júgóslavneska listmálarann Joza Hor-

vat-Jaki.

4     LESBÓK MORGUNBLAÐSINS

7. apríl 1968.

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16