Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbók Morgunblašsins

og  
S M Þ M F F L
. 1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 31 . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lesbók Morgunblašsins

						MeXs)^

3

®@

\ttÍ2JM

EFTIR EINAR ÓL SVEINSSON   -   2. GREIN

1.

Nú skal hvarfa frá beinum áhrifum

frá Hómer að bókmenntum sem sprottn-

ar eru a'f sameiginlegum rótum, sömu

fornu venjunum.

Gríska og íslenzka eru tungur, sem

báðar heyra til hinnar indóevrópisku

málakvíslar. Eðlilegt er að spyrja, hvort

ekki megi rekja eitthvað í bókmemmtum

þeirra, í stíl og formi, skáldamáli og

efni, til sameiginlegs uppruna frá þeim

tíma, þegar skemmra var á milli þeinra

og málin höfðu enn ekki kvíslazt svo

mjög sem síðar varð.

En þegar 'þess er gætt, í hvílíkar

öfgar hugmyindinniar >um „hið indóger-

maniska" komust á sínum tíma, er sjálf-

sagt að fara sér hægt. Móðir sannfær-

ingaTÍnnar miá ekki vera óskin, held-

ur san.nvísindaleg hlutlæg ranmsókin.

En tökum dæmi af vísindalegri við-

leitni, hina skemmtilegu rannsókn Dum-

ézils, „Le festin d'imimortalité" (1924).

Ég fæ ekki betur séð en mumur sagna

þeirra meðal indóevrópskra þjóða, sem

Dumézil rekur, sé miklu meiri en er til

að mynda með sögnunum af Baldri og

Fróða í norræmum heimildum annars

vegar og hins vegair goðasöguim af

frjósemdargoði          Miðjarðarhaf sbobna,

sem gekk undir nöfnunum Adonia, Att-

is, Tammúz og Ósíris með þjóðum, sem

ekki voru indáavrópiskar. Slíkt gefuír

manni mikið að hugsa: trúarhugmyndir

og sagnir geta allt eins vel borizt milli

óskyldra þjóða eiinis og varðveitzt að

erfð.

2.

Hér á undan var gerður lítils háttar

samainburður á bragarhætti Hómers og

Sveinbjairnar Egilssooar í ljóðaþýðiing-

um hanis. Og í eðli sínu er bragarhátt-

ur Sveinbjarniar hið sama og eddu-

kvæðahátturinn fornyrðislag og hinn

forngermiamski frumbnagur. f bók simmi

Altgermanische Metrik (1893) hefur

Eduard Sievera reynt að sýna fram á

skyldleika hans við indverska háttinn

gayatri. Um þetta mál skal ég ekki

dæma, mé tilnaunir til að sýna skyld-

leika grískra og indverskra hátta. En

allt er þetta ólíkt germanska frumhætt-

inum að sjá, en allra ólíkast er þó ef

til vill hexiametrið. Hér hef ég ekki að-

eins í huga, að grísku hættirnir byggj-

ast á hljóðdvöl, «vo sem fyrr viar vikið

að, en hinn germainski frumbragur fyrst

og fremst á áherzluhrynjandi með

þunga á fyrstu stofnsamstöfu (atkvæða-

leingd kemur vitasikuld líka til greinia).

En hexametrið með sínar löngu brag-

línur býður skáldinu upp á að segja

það sem honum býr í brjósti án þesis að

draga isaman eða stytta, og um leið

virðist hexamiet'rið hafa léttan, mjúkan

gang. Hinn germanski frumbragur er

alls ólíkur, eins og þegar var sagt,

skiptist hainin í mjög stuttar límur (vísu-

orð); að íslenzkuim skitoinigi eru í hverri

línu aðeins tvö  ris,  atkvæði  þetta  4-6,

og línan stuðluð við næstu línu á eftir,

og falla stuðlar og höfuðstafir á á-

herzluatkvæði. Þessu fylgir liistræn

streita milli allmikils frelsis í hljóðfalli

og lítt bundins fjölda atkvæða annars

visgar, en hins járnharða lögmáls um

risin tvö í vísuorði hins vegar, og enm

fremur milli hlióðstafasetnmgair, sem

dregur saman tvö vísuorð, og þagnar

milli þeirra sem heldur þeim hvoru frá

öðru. Af þessu og öðru fleira leiðir

mikla samanþjöppun efnis, og þunga,

kjarnyrta frásögn eða lýsingu.

3.

f orðfæri má firma sitt af hveæju

skylt í kvæðum Hómers og fomger-

mönskum kvæðum. Margt af því fær

sérstakt mót vegna eðlis bragariháitt-

anmia, en þó ekki allt.

Alkunnugt er, að svonefnt irunra and-

lag tíðkast allmikið í germönskum mál-

um, svo sem orðasamböndin kveða kvaeði

ráða ráð, á ensku sing a song, á

þýziku eine Gabe geben sýna. Þetta er

vitanlega einnig velþekkt úr grísku

(doso t'aglaa dora). Nú hlýtur setning

með þvílíku orðalagi sérstakan blæ

vegna ©ndurtekningar hinnia skyldu

orða, em þetta er þó, svo langt sem

líta má aftur í timann, málvenja, em

ekki frjálst stílfyrirbrigði, ekki mál-

sköpun, og þá ekki persónubundið

(nema hvað einn kann að hafa mieiri

mætur á slíku orðalagi en ainmair). Öðru

máli gegnir um það sem Richard M.

Meyer nefnir „flektierte Wortwieder-

holung", og er þá sama orð tvítekið í

breyttu falli, svo sem „hvat miegi fótr —

fæti veita" (Hamðismál 13). f særimgum

er lalgeng runia slíkra orðasambanda, í

germönskum kveðskap er atriðisorðun-

um þá vamalega þjappað saman í eina

braglímu. Þetta er allt öðruvisi hjá Hóm

er, og er sjálft fyrirbrigðið þar þó

kunnugt. Þannig kemur það fram í ráð-

um Nestors við Agamemnon um skipum

heirisins (II. II 362-63): „Skipt liðinu,

Agamemmon, í ættkvíslir og frænd-

bálka, svo hver frændbálkur hjálpi

öðrum og hver ættkvísl annari". Enn

skýrari er endurtekningim á frummál-

inu: „hós frétré frétréfin arégé, fýia dé

fýlois". Þvílík endurtekning gama orðs

í öðru falli, en með sem minnstu af

öðrum orðum í kring, hefur einkemni-

legan frumstæðan töfrakraft:

„bein að beini,

blóð að blóði,

liður að lið,

svo sem límt sé."

(Önruur Merseborgar-særinigin: ben

zi bena, bluot zi bluoda, lid zi geliedem,

sose gelimida sin.) Einkum á þetta

heima í ævagömlum særimgum, og að

'því er ætla má, í gömlum sálmum. Fyr-

irbrigðið kemur fyrir í svo mörgum mál-

um, að menn hafa fyirir löngu ályktað,

að  hér sé  að  ræða  um   indóevrópiska

Hómer   ákallar   sönggyðjuna.

sameign, em vert væri að athuga, hvort

ekki komi það eimnig fyrir í kveðskaþ

Tvífljótalands (í öndverðu með Súm-

erum). Eimkar lögulega hefur Richard

M. Meyer temgt orð Nestors við Merse-

borgar-særingunia: hann þýðir: „Stamm

an   Stamm,  Geschlecht   an  Geschlecht,

sóse gelimida sin", eins og límt væri.

4.

Þá skal nefma annað fyrirbrigði, sem

harla víða kemur fyrir, en það er þegar

Jökull   Jakobsson:

landi andvökunnar

Þeir ganga í langri röð

í landi andvökunnar

í bláum khakifötum

og horfa inn í sjálfa sig

vatnaliljuna sjá þeir ekki

né morgunstjörnuna

þannig ganga þeir og ganga

ganga

ganga á þungum klossum

tunga þeirra er lömuð

hjarta þeirra visnað

angist þeirra

er dauður fugl á hreiðri

þannig ganga þeir í landi andvökunnar

í sandinum er engin spor að sjá

vatnaliljuna sjá þeir ekki

né morgunstjörnuna

í landi andvökunnar

eru engin kennileiti

nálin á áttavitanum

snýst hægt í hring

á klukkuskífuna

vantar báða vísana               .   .

í landi andvökunnar

ganga þeir og ganga

ganga

í bláum khakifötum

í langri röð

ég er einn af þeim

ég er einn af þeim

þó ég viti ekki hver

21. júlí 1968

LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 3

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16