Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbók Morgunblašsins

og  
S M Þ M F F L
. 1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 31 . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lesbók Morgunblašsins

						MeXs)^
3
®@
\ttÍ2JM
EFTIR EINAR ÓL SVEINSSON   -   2. GREIN
1.
Nú skal hvarfa frá beinum áhrifum
frá Hómer að bókmenntum sem sprottn-
ar eru a'f sameiginlegum rótum, sömu
fornu venjunum.
Gríska og íslenzka eru tungur, sem
báðar heyra til hinnar indóevrópisku
málakvíslar. Eðlilegt er að spyrja, hvort
ekki megi rekja eitthvað í bókmemmtum
þeirra, í stíl og formi, skáldamáli og
efni, til sameiginlegs uppruna frá þeim
tíma, þegar skemmra var á milli þeinra
og málin höfðu enn ekki kvíslazt svo
mjög sem síðar varð.
En þegar 'þess er gætt, í hvílíkar
öfgar hugmyindinniar >um „hið indóger-
maniska" komust á sínum tíma, er sjálf-
sagt að fara sér hægt. Móðir sannfær-
ingaTÍnnar miá ekki vera óskin, held-
ur san.nvísindaleg hlutlæg ranmsókin.
En tökum dæmi af vísindalegri við-
leitni, hina skemmtilegu rannsókn Dum-
ézils, „Le festin d'imimortalité" (1924).
Ég fæ ekki betur séð en mumur sagna
þeirra meðal indóevrópskra þjóða, sem
Dumézil rekur, sé miklu meiri en er til
að mynda með sögnunum af Baldri og
Fróða í norræmum heimildum annars
vegar og hins vegair goðasöguim af
frjósemdargoði          Miðjarðarhaf sbobna,
sem gekk undir nöfnunum Adonia, Att-
is, Tammúz og Ósíris með þjóðum, sem
ekki voru indáavrópiskar. Slíkt gefuír
manni mikið að hugsa: trúarhugmyndir
og sagnir geta allt eins vel borizt milli
óskyldra þjóða eiinis og varðveitzt að
erfð.
2.
Hér á undan var gerður lítils háttar
samainburður á bragarhætti Hómers og
Sveinbjairnar Egilssooar í ljóðaþýðiing-
um hanis. Og í eðli sínu er bragarhátt-
ur Sveinbjarniar hið sama og eddu-
kvæðahátturinn fornyrðislag og hinn
forngermiamski frumbnagur. f bók simmi
Altgermanische Metrik (1893) hefur
Eduard Sievera reynt að sýna fram á
skyldleika hans við indverska háttinn
gayatri. Um þetta mál skal ég ekki
dæma, mé tilnaunir til að sýna skyld-
leika grískra og indverskra hátta. En
allt er þetta ólíkt germanska frumhætt-
inum að sjá, en allra ólíkast er þó ef
til vill hexiametrið. Hér hef ég ekki að-
eins í huga, að grísku hættirnir byggj-
ast á hljóðdvöl, «vo sem fyrr viar vikið
að, en hinn germainski frumbragur fyrst
og fremst á áherzluhrynjandi með
þunga á fyrstu stofnsamstöfu (atkvæða-
leingd kemur vitasikuld líka til greinia).
En hexametrið með sínar löngu brag-
línur býður skáldinu upp á að segja
það sem honum býr í brjósti án þesis að
draga isaman eða stytta, og um leið
virðist hexamiet'rið hafa léttan, mjúkan
gang. Hinn germanski frumbragur er
alls ólíkur, eins og þegar var sagt,
skiptist hainin í mjög stuttar límur (vísu-
orð); að íslenzkuim skitoinigi eru í hverri
línu aðeins tvö  ris,  atkvæði  þetta  4-6,
og línan stuðluð við næstu línu á eftir,
og falla stuðlar og höfuðstafir á á-
herzluatkvæði. Þessu fylgir liistræn
streita milli allmikils frelsis í hljóðfalli
og lítt bundins fjölda atkvæða annars
visgar, en hins járnharða lögmáls um
risin tvö í vísuorði hins vegar, og enm
fremur milli hlióðstafasetnmgair, sem
dregur saman tvö vísuorð, og þagnar
milli þeirra sem heldur þeim hvoru frá
öðru. Af þessu og öðru fleira leiðir
mikla samanþjöppun efnis, og þunga,
kjarnyrta frásögn eða lýsingu.
3.
f orðfæri má firma sitt af hveæju
skylt í kvæðum Hómers og fomger-
mönskum kvæðum. Margt af því fær
sérstakt mót vegna eðlis bragariháitt-
anmia, en þó ekki allt.
Alkunnugt er, að svonefnt irunra and-
lag tíðkast allmikið í germönskum mál-
um, svo sem orðasamböndin kveða kvaeði
ráða ráð, á ensku sing a song, á
þýziku eine Gabe geben sýna. Þetta er
vitanlega einnig velþekkt úr grísku
(doso t'aglaa dora). Nú hlýtur setning
með þvílíku orðalagi sérstakan blæ
vegna ©ndurtekningar hinnia skyldu
orða, em þetta er þó, svo langt sem
líta má aftur í timann, málvenja, em
ekki frjálst stílfyrirbrigði, ekki mál-
sköpun, og þá ekki persónubundið
(nema hvað einn kann að hafa mieiri
mætur á slíku orðalagi en ainmair). Öðru
máli gegnir um það sem Richard M.
Meyer nefnir „flektierte Wortwieder-
holung", og er þá sama orð tvítekið í
breyttu falli, svo sem „hvat miegi fótr —
fæti veita" (Hamðismál 13). f særimgum
er lalgeng runia slíkra orðasambanda, í
germönskum kveðskap er atriðisorðun-
um þá vamalega þjappað saman í eina
braglímu. Þetta er allt öðruvisi hjá Hóm
er, og er sjálft fyrirbrigðið þar þó
kunnugt. Þannig kemur það fram í ráð-
um Nestors við Agamemnon um skipum
heirisins (II. II 362-63): „Skipt liðinu,
Agamemmon, í ættkvíslir og frænd-
bálka, svo hver frændbálkur hjálpi
öðrum og hver ættkvísl annari". Enn
skýrari er endurtekningim á frummál-
inu: „hós frétré frétréfin arégé, fýia dé
fýlois". Þvílík endurtekning gama orðs
í öðru falli, en með sem minnstu af
öðrum orðum í kring, hefur einkemni-
legan frumstæðan töfrakraft:
„bein að beini,
blóð að blóði,
liður að lið,
svo sem límt sé."
(Önruur Merseborgar-særinigin: ben
zi bena, bluot zi bluoda, lid zi geliedem,
sose gelimida sin.) Einkum á þetta
heima í ævagömlum særimgum, og að
'því er ætla má, í gömlum sálmum. Fyr-
irbrigðið kemur fyrir í svo mörgum mál-
um, að menn hafa fyirir löngu ályktað,
að  hér sé  að  ræða  um   indóevrópiska
Hómer   ákallar   sönggyðjuna.
sameign, em vert væri að athuga, hvort
ekki komi það eimnig fyrir í kveðskaþ
Tvífljótalands (í öndverðu með Súm-
erum). Eimkar lögulega hefur Richard
M. Meyer temgt orð Nestors við Merse-
borgar-særingunia: hann þýðir: „Stamm
an   Stamm,  Geschlecht   an  Geschlecht,
sóse gelimida sin", eins og límt væri.
4.
Þá skal nefma annað fyrirbrigði, sem
harla víða kemur fyrir, en það er þegar
Jökull   Jakobsson:
landi andvökunnar
Þeir ganga í langri röð
í landi andvökunnar
í bláum khakifötum
og horfa inn í sjálfa sig
vatnaliljuna sjá þeir ekki
né morgunstjörnuna
þannig ganga þeir og ganga
ganga
ganga á þungum klossum
tunga þeirra er lömuð
hjarta þeirra visnað
angist þeirra
er dauður fugl á hreiðri
þannig ganga þeir í landi andvökunnar
í sandinum er engin spor að sjá
vatnaliljuna sjá þeir ekki
né morgunstjörnuna
í landi andvökunnar
eru engin kennileiti
nálin á áttavitanum
snýst hægt í hring
á klukkuskífuna
vantar báða vísana               .   .
í landi andvökunnar
ganga þeir og ganga
ganga
í bláum khakifötum
í langri röð
ég er einn af þeim
ég er einn af þeim
þó ég viti ekki hver
21. júlí 1968
LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 3
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16