Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbók Morgunblašsins

og  
S M Þ M F F L
. 1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 31 . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lesbók Morgunblašsins

						HEIMSPEKI

á 17. og 18. öld — Valdir kaflar úr helztu verkum

1

Heimspekirit skipa veglegan sests

í sænskum bókamarkaði og hefur svo

verið lengi. Ný og vönduð rit í þess-

ari grein eru stöðugt aS koma fram,

þar sem ekkert er til sparað í út-

gáfu eða vísindalegri nákvæmni.

Heimspekin í aldanna rás, 17. og 18.

öldin, straumar og viðfangsefni í sögu

heimspekinnar einis og þau birtast í

textum heimspekinganna sjálfra, heit

ir bók, sem kom út á síðasta ári og

hér verður farið um nokkrum orð-

um. Filosofin genom tiderna. 1600-

talet, 1700 - talet. Strömningar och

problemstállningar genom filosofins

historia í tankarnas egna texter. Ut-

givna av Konrad Marc-Wogau. AI-

bert Bonniers förlag 1967.

Útgefandi eða ritstjóri þessa rit-

verks, Konrad Marc-Wogau, hefur

verið prófessor í kenningarlegri heim

speki við Háskólann í Uppsölum

frá 1946. Rit þetta er annað í röð-

inni af fjórum fyrirhuguðum. Er verk

ið þannig úr garði gert, að fyrst er

kafli um hvern heimspeking, en síð-

an birtir valdir kaflar úr verkum

hans. í þessu bindi, sem er rúrrnar

400 bls. að stærð, eiga eftirtaldir

heimspekingar eiran eða fleiri kafla

úr verkum sínum: Galileo Galilei,

Isaac Newton, René Descartes, Blaise

Pascal, Thomas Hobbes, Baruch Spin-

oza, G. W. Leibniz, John Locke, Ge-

org.e Berkley, Francis Hutcheson,

David Hume, Richard Price, Voltaire

og Immanuel Kant. Er hver kafli

þýddur af sérfræðingi í verkum hlut-

aðeigandi heimspekings, en allar þýð-

ingarniar auk þess yfirfarnar af rit-

stjóra verksins.

I aðfararorðum gerir Marc-Wogau

grein fyrir vali sínu úr verkum ein-

stakra heimspekinga. Segir hann í

því sambandi, að raauðsynlegt hafi

verið að hafa tilvitnanir í einstök

verk það ítarlegar, að mynd fengist

af viðfangsefni höfundar. Þar sem

heildarrými bókarinnar hafi hins veg

ar verið takmarkaS, hafi þetta gert

það að verkum, að ekki hafi verið

hægt að taka rraeS nokkra þeirra

heimispekinga, sem ágætlega hefðu

átt heima í úrvali sem þessu. Nefn-

ir hann til Malebranche, Butler, Reid,

Roussau og nokkra af alfræðingunum.

Hegel og heimspekingar, sem eru

undir áhrifum frá honum, hafa tal-

ið sig finna rökfræðilega þróunarlínu

í heimspekisögunni. Að þeirra áliti

hafa heimspekikerfin leitt hvert áf

öðru af rökfræðilegri nauðsyn og

hægt er að greina á milli tímabila,

sem Hegel nefndi röklega þróun hug-

myndar. f framhaldi ef þessu segir

Marc-Wogau, að heimspekisagan frá

Decartes til Kantis eða frá Bacon til

Kants hafi oft verið talin eitt skeið

þessarar þróunar. Eðlilegt sé, að byrja

úrval sem þetta á nýju náttúruvís-

indunum og Descartes, sem vissulega

hefji nýtt skeið í heimspekinni, og

ljúka því með Kant, sem sé háðuir

vísindum og heimspekilegri hugsun

18. aldar, enda þótt hann skapi nýj-

um hugsunarhætti skilyrði. En öllum

tilrauinum til að finna samfellda þró-

unarlínu í heimspeki 17. og  18.  ald-

René Descartes

ar verði að hafna. Vissulega sé hægt

að benda á aukinn áhuga heimspek-

inga á tímanlegum viSfangsefnum,

framföir í umburSarlyndi og ýmsa

þætti almenns eðlis, í menningarlegri

wwmm

Voltaire

Bichard Price

Galileo Galilei

og stjórnmálalegri þróun, sem setji

svip isiran á þetta tímabil, eai leit að

samfelldri þróunarlínu, er ákvarSist

af innri eiginleikum heimspekihug-

myndanna, sé vonlaust verk.

Marc-Wogau rekur í stuttu máli

helztu viSfangsefni heimspekinga þess

ara tveggja alda. Kemur þatr fyrst

áhugi á vísindalegum aðferSum bæSi

í vísindum og heimspeki. Galilei lagði

ríka áherzlu á þá aðfierð, sem hann

fylgdi í rannsóknum sínum og á sama

hátt taldi Descartes vísindaiaðferðina

ákaflega mikilvæga, eins og glöggt

kemur fram í ritum hans. Annað at-

riði, sem einkennandi er fyrir þess-

ar aldir, er hnignun formrökfræðinn-

ar. I þriðja lagi hafði vélræn heims-

mynd, sem fylgdi í kjölfar nýrra nátt

úruvísinda, mikil áhrif á heimspeki-

lega hugsun. Og einda þótt vélræn

heimsmynd  sé   á  sinn  hátt  andstæS

George Berkley

háspeki, voru á 17. og 18. öld sett

fram mörg kerfi háspekilegrar heim-

speki og ekki gagnrýnd að mairki

fyrr en í ritum Humes, frönisku efn-

ishyggjumannainna og Kants.

Orsakalögmálið og viðfangsefni

tengd því skipuðu mikið rúm í heim-

spekiumræðum þessara alda. Des-

cartes. og aðrir raunsaeisheimspeking-

ar töldu, að aflei'ðing gæti ekki haft

neitt inýtt að geyma fram yfir or-

sök, því hvaðan ætti þaS aS koma?

Berkley og Hume töldu hins vegar

ekki gefið, að afleiðing gæti ekki

haft leitthvert kuiihald fram yfir or-

sökina.

Þá var þekkingarfræði eitt þeirra

viðfangsefna, sem heimspekingar 17.

og 18. aldar glímdu við og á því

sviði bar mjög mikið á milli. Loks

má nefna siðfræðileg viðfangsefni.

Ber þau einkum hátt í ritum nokk-

urra heimspekinga þess tímabils; í

köflum, sem birtast í þessari bók

leftir Hobbes, Hutcheson, Price og

Hume eru tekin til meðferðar ýmis

viðfangsefini siðfræði, isem enn í dag

eru jafinbrennandi og þau voru þá.

Það sem þessir menn ræða eru hug-

tökin „góður" og „vondur", „rétt",

„rangt" og hvort siðfræðihugmyndir

eigi rætur að rekja til skynsemi eða

tilfinningar.

Filosofim genom tiderna er einkar

vel fallin til að kynnast af eigin

raun verkum þeirra heimspekinga,

sem vitnað er til. Textarnir eru kunn

áttusamLega valdir og þýðing eins vel

gerð og kostur er hverju sinni. Skýr-

ingar Konrad Marc-Wogaus opna

jafnvel byrjendum leið að þessum

istórbrotnu, sígildu verkum. Er mikill

fengur að þessari bók á norrænni

tungu.

Jón Hnefill Aðalsteinsson

teikningu og innritaðist þesis vegna í

The Dublin College of Art. Þar fannst

mér ég ekkert læra, svo ég varð leiS á

að sitja þar og ákvaS að stofraa eigiS

fyrirtæki. Ég byrjaði smátt, teiknaði og

saumaSi fatraaS handa ungu fólki og

seldi í smáverzlunum, svo nefndium

„boutique" verzlunum, þar sean engir

tveir kjólar eru leirus. En síðan stækk-

ið fyrirtækið og ég fór út í íjöldafram-

leiðslu   —   og   framleiddi   fyrir   stáru

vöruhúsin. Oft gátu pantanir orðið stór-

ar — 2-3 þúsund af sömu flíikinni, ef

maður datt ofan á vinsæit snið. Ég

teiknaði, sneið og saumaði og hafði

reyndar 15 manns í vinnu hjá mér um

iþað leyti sem ég hætti. Þetta var orSið

geysi umfanigsmikið, og maður má sainn-

arlega ekiki unrua sér hvíldar, ef maður

ætlar aS spjara sig í samkeppni. Og

ég komst að þvi, að eigandi fyrirtækis

vinnur mieira en þeiir sem hann heíur í

þjónustu sinni — ekkert er horaum óvið-

komandi, oft var dagurinn ekki búinn

hjfi mér fyrr en ég var líka búin að

sópa gólfið.

—   Var ekki leiðirtlegt að þurfa aS

skilja viS þetta til aS flytjast tiil fs-

lands?

—   Mér var nú, satt aS segja, orSin

ærin þörf á hvíld, en auðvitaS langar

mig að starfa eitthvað hér á íslandi, og

líklega genigur mér betur, þegar ég er

orðin færari í ísl:nzku. Ég stunda ís-

lenzkunám hér við háskólann og ætla

mér að ljúka prófi þar. Ég kunni engia

íslenzku, þagar ég kom, en ég er þó

orðin það fær, að ég get gert grein

fyrir mér, ef ég lendi í vandræðum. Og

enginn er ísiendingur nema hann kunni

málið ag fslendingur ætla ég mér að

verða.

sv.j.

21. júlí 1968

LESBÓK MORGUNBLAÐSINS  7

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16