Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbók Morgunblašsins

og  
S M Þ M F F L
. 1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 31 . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lesbók Morgunblašsins

						HEIMSPEKI
á 17. og 18. öld — Valdir kaflar úr helztu verkum
1
Heimspekirit skipa veglegan sests
í sænskum bókamarkaði og hefur svo
verið lengi. Ný og vönduð rit í þess-
ari grein eru stöðugt aS koma fram,
þar sem ekkert er til sparað í út-
gáfu eða vísindalegri nákvæmni.
Heimspekin í aldanna rás, 17. og 18.
öldin, straumar og viðfangsefni í sögu
heimspekinnar einis og þau birtast í
textum heimspekinganna sjálfra, heit
ir bók, sem kom út á síðasta ári og
hér verður farið um nokkrum orð-
um. Filosofin genom tiderna. 1600-
talet, 1700 - talet. Strömningar och
problemstállningar genom filosofins
historia í tankarnas egna texter. Ut-
givna av Konrad Marc-Wogau. AI-
bert Bonniers förlag 1967.
Útgefandi eða ritstjóri þessa rit-
verks, Konrad Marc-Wogau, hefur
verið prófessor í kenningarlegri heim
speki við Háskólann í Uppsölum
frá 1946. Rit þetta er annað í röð-
inni af fjórum fyrirhuguðum. Er verk
ið þannig úr garði gert, að fyrst er
kafli um hvern heimspeking, en síð-
an birtir valdir kaflar úr verkum
hans. í þessu bindi, sem er rúrrnar
400 bls. að stærð, eiga eftirtaldir
heimspekingar eiran eða fleiri kafla
úr verkum sínum: Galileo Galilei,
Isaac Newton, René Descartes, Blaise
Pascal, Thomas Hobbes, Baruch Spin-
oza, G. W. Leibniz, John Locke, Ge-
org.e Berkley, Francis Hutcheson,
David Hume, Richard Price, Voltaire
og Immanuel Kant. Er hver kafli
þýddur af sérfræðingi í verkum hlut-
aðeigandi heimspekings, en allar þýð-
ingarniar auk þess yfirfarnar af rit-
stjóra verksins.
I aðfararorðum gerir Marc-Wogau
grein fyrir vali sínu úr verkum ein-
stakra heimspekinga. Segir hann í
því sambandi, að raauðsynlegt hafi
verið að hafa tilvitnanir í einstök
verk það ítarlegar, að mynd fengist
af viðfangsefni höfundar. Þar sem
heildarrými bókarinnar hafi hins veg
ar verið takmarkaS, hafi þetta gert
það að verkum, að ekki hafi verið
hægt að taka rraeS nokkra þeirra
heimispekinga, sem ágætlega hefðu
átt heima í úrvali sem þessu. Nefn-
ir hann til Malebranche, Butler, Reid,
Roussau og nokkra af alfræðingunum.
Hegel og heimspekingar, sem eru
undir áhrifum frá honum, hafa tal-
ið sig finna rökfræðilega þróunarlínu
í heimspekisögunni. Að þeirra áliti
hafa heimspekikerfin leitt hvert áf
öðru af rökfræðilegri nauðsyn og
hægt er að greina á milli tímabila,
sem Hegel nefndi röklega þróun hug-
myndar. f framhaldi ef þessu segir
Marc-Wogau, að heimspekisagan frá
Decartes til Kantis eða frá Bacon til
Kants hafi oft verið talin eitt skeið
þessarar þróunar. Eðlilegt sé, að byrja
úrval sem þetta á nýju náttúruvís-
indunum og Descartes, sem vissulega
hefji nýtt skeið í heimspekinni, og
ljúka því með Kant, sem sé háðuir
vísindum og heimspekilegri hugsun
18. aldar, enda þótt hann skapi nýj-
um hugsunarhætti skilyrði. En öllum
tilrauinum til að finna samfellda þró-
unarlínu í heimspeki 17. og  18.  ald-
René Descartes
ar verði að hafna. Vissulega sé hægt
að benda á aukinn áhuga heimspek-
inga á tímanlegum viSfangsefnum,
framföir í umburSarlyndi og ýmsa
þætti almenns eðlis, í menningarlegri
wwmm
Voltaire
Bichard Price
Galileo Galilei
og stjórnmálalegri þróun, sem setji
svip isiran á þetta tímabil, eai leit að
samfelldri þróunarlínu, er ákvarSist
af innri eiginleikum heimspekihug-
myndanna, sé vonlaust verk.
Marc-Wogau rekur í stuttu máli
helztu viSfangsefni heimspekinga þess
ara tveggja alda. Kemur þatr fyrst
áhugi á vísindalegum aðferSum bæSi
í vísindum og heimspeki. Galilei lagði
ríka áherzlu á þá aðfierð, sem hann
fylgdi í rannsóknum sínum og á sama
hátt taldi Descartes vísindaiaðferðina
ákaflega mikilvæga, eins og glöggt
kemur fram í ritum hans. Annað at-
riði, sem einkennandi er fyrir þess-
ar aldir, er hnignun formrökfræðinn-
ar. I þriðja lagi hafði vélræn heims-
mynd, sem fylgdi í kjölfar nýrra nátt
úruvísinda, mikil áhrif á heimspeki-
lega hugsun. Og einda þótt vélræn
heimsmynd  sé   á  sinn  hátt  andstæS
George Berkley
háspeki, voru á 17. og 18. öld sett
fram mörg kerfi háspekilegrar heim-
speki og ekki gagnrýnd að mairki
fyrr en í ritum Humes, frönisku efn-
ishyggjumannainna og Kants.
Orsakalögmálið og viðfangsefni
tengd því skipuðu mikið rúm í heim-
spekiumræðum þessara alda. Des-
cartes. og aðrir raunsaeisheimspeking-
ar töldu, að aflei'ðing gæti ekki haft
neitt inýtt að geyma fram yfir or-
sök, því hvaðan ætti þaS aS koma?
Berkley og Hume töldu hins vegar
ekki gefið, að afleiðing gæti ekki
haft leitthvert kuiihald fram yfir or-
sökina.
Þá var þekkingarfræði eitt þeirra
viðfangsefna, sem heimspekingar 17.
og 18. aldar glímdu við og á því
sviði bar mjög mikið á milli. Loks
má nefna siðfræðileg viðfangsefni.
Ber þau einkum hátt í ritum nokk-
urra heimspekinga þess tímabils; í
köflum, sem birtast í þessari bók
leftir Hobbes, Hutcheson, Price og
Hume eru tekin til meðferðar ýmis
viðfangsefini siðfræði, isem enn í dag
eru jafinbrennandi og þau voru þá.
Það sem þessir menn ræða eru hug-
tökin „góður" og „vondur", „rétt",
„rangt" og hvort siðfræðihugmyndir
eigi rætur að rekja til skynsemi eða
tilfinningar.
Filosofim genom tiderna er einkar
vel fallin til að kynnast af eigin
raun verkum þeirra heimspekinga,
sem vitnað er til. Textarnir eru kunn
áttusamLega valdir og þýðing eins vel
gerð og kostur er hverju sinni. Skýr-
ingar Konrad Marc-Wogaus opna
jafnvel byrjendum leið að þessum
istórbrotnu, sígildu verkum. Er mikill
fengur að þessari bók á norrænni
tungu.
Jón Hnefill Aðalsteinsson
teikningu og innritaðist þesis vegna í
The Dublin College of Art. Þar fannst
mér ég ekkert læra, svo ég varð leiS á
að sitja þar og ákvaS að stofraa eigiS
fyrirtæki. Ég byrjaði smátt, teiknaði og
saumaSi fatraaS handa ungu fólki og
seldi í smáverzlunum, svo nefndium
„boutique" verzlunum, þar sean engir
tveir kjólar eru leirus. En síðan stækk-
ið fyrirtækið og ég fór út í íjöldafram-
leiðslu   —   og   framleiddi   fyrir   stáru
vöruhúsin. Oft gátu pantanir orðið stór-
ar — 2-3 þúsund af sömu flíikinni, ef
maður datt ofan á vinsæit snið. Ég
teiknaði, sneið og saumaði og hafði
reyndar 15 manns í vinnu hjá mér um
iþað leyti sem ég hætti. Þetta var orSið
geysi umfanigsmikið, og maður má sainn-
arlega ekiki unrua sér hvíldar, ef maður
ætlar aS spjara sig í samkeppni. Og
ég komst að þvi, að eigandi fyrirtækis
vinnur mieira en þeiir sem hann heíur í
þjónustu sinni — ekkert er horaum óvið-
komandi, oft var dagurinn ekki búinn
hjfi mér fyrr en ég var líka búin að
sópa gólfið.
—   Var ekki leiðirtlegt að þurfa aS
skilja viS þetta til aS flytjast tiil fs-
lands?
—   Mér var nú, satt aS segja, orSin
ærin þörf á hvíld, en auðvitaS langar
mig að starfa eitthvað hér á íslandi, og
líklega genigur mér betur, þegar ég er
orðin færari í ísl:nzku. Ég stunda ís-
lenzkunám hér við háskólann og ætla
mér að ljúka prófi þar. Ég kunni engia
íslenzku, þagar ég kom, en ég er þó
orðin það fær, að ég get gert grein
fyrir mér, ef ég lendi í vandræðum. Og
enginn er ísiendingur nema hann kunni
málið ag fslendingur ætla ég mér að
verða.
sv.j.
21. júlí 1968
LESBÓK MORGUNBLAÐSINS  7
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16