Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbók Morgunblašsins

og  
S M Þ M F F L
. 1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 31 . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lesbók Morgunblašsins

						::     ":    ;
ENN    SEGJUM    VIÐ:
LnnJLnnJ
c^
Wm
dESm&Jí
'.:«-:-,
£W    HJALLAGLEÐI    ER    LONGU    NIÐU&LOGÐ
Eftir sr. Gísla Brynjóltsson

:¦ ¦¦¦':. ;   ¦        ¦    ¦     .                                 :    ¦¦:.,; :'.   ¦   ¦     ¦ :     .                                                  ¦      .    .
"¦.: ,:"   'V''' :•.'¦'¦:   '   '¦'¦    '¦ :''  '.' ": '   ' .'¦:    '      ¦ '"¦ ':     '¦<.:'. '¦¦x'' ' ¦,'-

mm<vM<:m:M^
Hjalli í Ölvesi
I>að er ekki til að sækja neinaHjalla-
gleði í gamalli merkingu þess orðs, að
ferðinni er heitið austur í Ölves. Þetta
er einn af þessum köldu, sólhvítu dög-
um í öndverðum maí, þegar heiðríkjan
og þurrkurinn virðast ætla að ríkja að
eilífu í veðráttu vorsins og Landsins —
Fornafjanda — tilvitnanir í Matthías
( Hamnes: Öllum hafís verri . . . ) óðu
uppi í ræðum og ritsmíðum dag eftir
dag. — Það var einhvern slíkan dag,
sem við Skúli fræðimaður Helgason ók-
um austur yfir Fjall. Fórum Þrengslin í
hægðum okkar en vorum afarfljótir því
að sagnagleði hins_ fróða manns gerði
tímann að engu. Áður eh varir erum
við komnir í áfangastað, að Gerðakoti,
þar sem Hermann hreppstjóri Eyjólfs-
son býr. Hann er líka kirkjuhaldari á
Hjalla og leiðir okkur inn í þennan
virðulega helgidóm, sem nú er senin
fertugur, en tomur til með að endast
margar kynslóðir, eins og það var orð-
að   í   frásögn   af   kirkjuvígsiunni,   sem
Hermann Eyjólfsson og Skúli Helgason
fram   fór   á   Allraheilagramessu   -       1.
nóvember 1928.
Margar   hafa   Hjallakirkjur   risið   og
fallið og endurrisið á liðnum öldum. allt
Lækur og lækurinn
frá dngum Skafta Þóroddssonar, sem
hét að gera kirkju, þá er Þóra kona
bams braut fót sinn, ,,þá hon var að
léreftum sínum" (Flóamannasaga).
Mestur og merkastur Hjallabænda er
vflaus't Skafti, fyrrnefndur, sem lengst
allra var lögsögumaður —¦ 1004-1030.
„Hann setti fimmtardómslög og það, að
engi vegandi skyldi lýsa vígi á hend-
ur öðrúm manni en sér, en áður voru
hér slík lög of það sem í Noregi. Á
hans dögum urðu margir höfðingjar og
ríkismenn sekir eða landflótta of víg
og barsmíðir af ríkis sökum hans og
landstjórn." (Ari).
Má af þessu sjá, að Hjalli er merkis-
staður í réttarfarssögu landsins, að þar
skyldi alla ævi sína búa sá maður, er
álfku kom til leiðar.
En það ;er bezt að halda sér við
kirkjuina og kirkjusöguna. Þá koma hér
á þessum stað í hugann atburðir, sem
ekki er jafnbjart yfir og starfi Skafta
Þóroddssonar á sviði laga og lands-
¦stj órnar.
Það er um þetta leyti árs 1541. Hvít-
feldur er kominn á langskipum sínum
og vinir Ögmundar biskups ráða honum
til að. íáta fjarlægðina og torleiðina
austur á Síðu vera sér vörn á þessum
viðsjárverðu timum.
Og nú hefur Esphólín orðið: „Hann
. tók bví líklega, en lést þó fyrri v;rða
. að fara ofan til Hjalla á fund við Ás-
dísi s stur sína e^ftir innilegri bón henin-
ar. Fór hann nú að heiman og er hann
kom að Reykjum í Ölvesi þar bú hans
var annað, mætti maður homum að sunn-
an með bréf frá Gissuri biskupi. Það
sagði svo, að Ögmundur biskup mætti
óhræddur vera fyrir Kristófer Hvít-
feldi því hann vildi ekki gera honum
nokkurt mein. Því trúði biskup og
kvaðst mundi vsrða nokkrar nætur að
Hjalla. Reið sendimaður við það suð-
ur aftur, en Ögmundur biskup fór til
Hjalla sem hann hafði ætlað.
En á móti aftni annan dag, sendi
hirðstjóri 13 eða 14 menn frá Bessa-
stöðum til Hjalla að sækja Ögmund
biskup'... Fóru þeir leiðar sinnar aust-
ur Ólafsskarð og komu til Hjalla fyrir
dagmál. Lá Ögmundur biskup þá í sæng
sinni er þeir tóku hann og báru út úr
bænum fáklæddan, sumir sagja í lín-
skyrtu einni, færðu hann síðan í klæði
sín. Hanin var nær áttræður að aldri og
blindur með öllu. Ásdíls systir hans
breiddi sig yfir haran og grát-
beiddi þá að láta hanin kyrran, en það
tjáði ekki . ..
Síðan var hanin settur á bak og
teymdi drengur einn undir honum suð-
ur. Var haimn síðan fluttur á herskipið
og fenginn sveinin einn til þjónustu ...
Átti sá að lesa guðsorð fyrir honum
til huggunar. Hirðstjórinn vissi, að
biskup var auðugur af gulli, ailfri og
gersemum. Var honum þá heitið lausn
éf hann fengi þeim allt gull hanis oig
silfur ... Riðu þieir síðan að Hjalla 15
saman með bréf bisikups til Ásdísar syat
ur hans ... að hún skyldi fram láta það
silfur er hann til nefndi, og svo hirzlur.
Hann hafði látið geyma í urðinni fyirir
ofan Hjalla kistil einn fullan af gulli
og silfri og var þeim vísað á hann. Þar
átti Ásdís í Agnuis Dei eða Guðs nisti
svo kallað, því að á því var mótað Guðs
lamb. Það kostaði 5 hundruð eða meira
og tók hún það til sín. Þá hétu þeir að
láta biskup lausan ef hún léti það og
allt kvensilfur sitt. Hún lét það ekki í
vegi standa. En þeir vei'ttu honum eigi
lausn að heldur. Hétu henni ef hanin
fengi konunginum allar jarðir sínar.
Það gjörði Ogmundur biskup en allt
kom fyrir ekki."
Þann 5. júlí lét Hvítfeldur í haf og
hafði með sér Ögmund biskup. Lézt
hann á leið til Danmerkur og var graf-
inn í Sórey og legsteinn yfir. Má enda
siggja að sæmilega hafi biskup verið bú-
inn að borga legkaupið. (P.E.Ó.)
Þessa sorgarsögu þekkja allir ís-
lendingar, sögu um hinn mikla, gagns-
lausa auð, sögu um hin lævísu svik og
djöfullegu ágirnd. En höfum við samt
ekki gott af að rifja hana upp. Frá
löngu horfinni öld leggur dimman, kald-
an skugga þessara dapurlegu atburða
inn í bjartan heim þessa vordags, þar
isem blessuð sólin vermir og skín. Hér
birtist sagan og landið í ljósi og skugg-
um. Það er mikill laerdómur.
En áður en við skiljum við Ásdísi og
terra Ögmund skulum við heyra orð-
in, sem Fornóilfur leggur hinium blinda
biskupi í munn þegar hann er orðinn
fangi Dana á Brimiara Samson:
Silfrið er komið, systir mín,
síðasti hvítur reyttur,
og — þeir   tóku   það   allit   til  sín   —
í aungu hagurinn breyttur.
f  myrkrinu  hugsa  ég  þrátt  til  þín
af þrá og angist eveittur.
Ég veit ég aldrei frelsi fæ
en fluttur verð um breiðan sæ,
af elli og angist þnsyttur.
------------oOo-------—
Þetta gamla goðasetur í Ölvesi hefur
ávallt verið bændaeign.
Þegar Páll Jónsson hospítalshaldari í
Gufunesi flutti austan úr Eldinum
keypti hann Hjallatorfuna. Aldrei mun
hann þó hafa búið þar, en kirkjunini
var hann skyldur að halda við sem
jarðeigaindi og mun ekki hafa látið þiað
undir höfuð leggjast. Bsr prédikunar-
stóllinn enn þessa áletrun: HEFUR
LÁTIÐ GJÖRA KLAUSTURHALDARI
PAULL JÓNSSON 1797.
Sigurður Hinri'kssan keypti Hjalla-
jarðir af Pali klausturhaldara. Hamn
var líka Skaftfellinigur, frá Heiði
á Síðu, hertur í raunuim Móðuiharð-
indanna en óbrotinn að kjaPki og fram-
gir.ni og sást lítt fyrir í gróðahyggju
sinni. Sem dæmi um fjáraflabrögð Sig-
urðar má nefna, að á efri árum sínum
gekk að eiga efnaða ekkju, Guðrúnu
Eyjólfsdóttur. Fékk hann mieð henini
jörðina Þúfu en gaf henni í morgun-
gjöf Lælkinn í Hj'allatorfunni. Hjónaband
ið varð endasileppt. Þegar Guðrún vildi
8 LESBÓK MORGUNBLABSINS
21. júlí 1968
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16