Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbók Morgunblašsins

og  
S M Þ M F F L
. 1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 31 . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lesbók Morgunblašsins

						




w/        -'iS

Útsýn    f*á    leikhúsinu    í    Delfí    yfirmustert  Appollóns.

legt dæmi um (Háttatal, 101, v.), svo og

það, ajm ég hef nefnt „firjálsa hlið-

stæðu" í bók minni um eddukvæðin:

væri margt um þetta allt að segja. En

vera má, að mönraum þyki ég nú vera

kominn óþarflega langt frá Hómer:

Hverfum vér frá þessu kynlega og

forneskjulega orðfæri og til aramars,

sem er með merria hetjukvæðabrag.

EDDA   OG   HOMER

Framhald af bls. 4

aðra, eða öllu heldur aðrar, tegundir,

þar sem hver liður upptalningarinnar

eða hver hliðstæða er meira em eitt

orð og fyllir til að mynda heilt vísuorð.

Þá er þriðja línan oft lengri en hiraar,

og má mefnia dæmi þess úr Hávamálum

(76. v.):

Deyr fé,

deyja fræmdr,

deyr sjálfr it sama.

Þessi bragarháttur hefuir 'þrjú vísu-

orð í helmingi. En ef ort er undir forn-

yrðislagi, eru þau fjögur, og þá geta

komið fram helminigar sem þessi (úr ís-

lenzkri ssering):

Lýk eg fésakir,

lýkeg fjörsakir,

lýk eg enu mastu

mainraa sakir.

Hór er þriðji liðurinn aukiran ákvæð-

isorðum, svo að tvær línur eru máli

fyll'tar. Eims getur verið í fjórðu lím-

umni aubasetning tengd efni hinmar

þriðju. Dæmi þess má nefiraa úr norræn-

um kvæðum, en í stað þess stoal geta um

leitt úr Atharvavedu (I, 13):

Lof sé eldingu þirani,

lof sé skruggu þinni,

lof sé þrumuvopni þínu

sem þú slærð með hina guðlausu.

Þó að einkenmilegt sé, má finna svip-

lík dæmi hér og þar í Biblíunni og hjá

öðrum Semítum. Hér skal aðeins nefiraa

dæmi úr söng Debóru (Dómiarab. V. 30):

„litklæði handa Sísera að herfangi,

litklæði glitofin, að herfaingi,

litklæði, tvo glitofiraa dúka

um háls drattningarinraar."

Enm   mætti   nefnia:   hliðstæðuriraar   í

galdralagi,   sem   Snorri   hefur   snilldar-

7.

Fyrist má dnepa á skáldskap hvers-

dagslífsins, sem fram kemur í manna-

nöfnum. Mikill skyldleiki er með ger-

mönskum og grískum nöfnurn og raun-

ar með nöfnum flestra manna af indó-

evrópiskum þjóðum á fornum dögum.

Þó að einhliða mannanöfn væru al-

^eng, kvað enn meira að samsettum

nöfnum, svipmiklum, höfðinglegum, með

peim brag, að pau hafi verið gefin til

ágætis þeim, sem nöfnin hlutu. Og má

þá um leið segja, að skáldskaparaindi

felist í sumum þeirra. Þetta eru nöfn

einis og Herakles, Khrýsippos, Alex-

andros og önnur slík. Þess háttar nöfn

>ná víða finna með öðrum þjóðum e*

Vessum stofni. ekki sízt rmeð Indverjum.

Keltum og Germönum, og búa íslenz>

ar mafingiftir að því enn í dag. A runa-

ris'tunni á gullhormunum dönsku (frá

því um 400 e.Kr.) kemur fyrir Hlewa-

gastir, sem svarar nokkurn veginn til

gríska iraafnsins Kleóxenos, að minnsta

kosti að merkingu. Iðulaga rekumst vér

á sömu nafnliðu eða samrar merkingar,

svo sem orð sem lúta að frægð, nor-

ræna Hlewa-, Hlé- (Hlédís er enn til

á íslandi): gríska Kleo-; — styrkur og

atgervi, norr. Harð-, grisk nöfn á —

krates: — vígfimi og sigur, norr. nöfn

á Sig-, t.d. frumnorr. Sigimarar, sbr.

gallversku Segomaros, grísk nöfn á

ekhe-, nafnliðurinn frumnorr. Haþu-,

'gallversku oatu-. Að vonum er algengt,

að aninar liðurinn sé niafin einhvens

goðs. Þá sýna sum nöfn, að menn hafa

stuindum leitað sér heilla með því að

hafa í niafni sínu dýraheiti, sbr. norr.

Úlfarr, samkrít Vrifea — karman, gristoa

Lyko — frón. Loks má enm nefna þann

einkennilega sið að kenna sig við hesta,

sbr. norræn nöfn á jó- (Jódís, Jósteinn

o.s.frv.), grísk á hippo-, indversk á

asva-, írsk á ech: mun þetta veria vitni

menningar, isem þróaðist þegar menm

lærðu að temja hesta. Spratt þá upp

heraðall, sem þeysti á stríðsvögnum sín-

um og braut undir sig lönd. Þetta má

gjörla sjá í Ilíonskviðu, indverskum og

fornírskum heimildum. Heimildir úr

Vestur-Asíu frá annari árþúsund fyrir

Krist sýna næsta vel hvílík byltinig hef-

ur orðið í hernaði við tilkomu hestsine

norðan af steppum Rússlands og Mið-

Asíu. Biblían sýnir og gjörla, hve mik-

ið hefur kveðið að stríðsvagnaliði á

dögum konunga Gyðinga.

Auðsæ listræn nafmasmíð kemur líka

fyrir  í  nöfruum  goða   og  vætta.   Þó  að

fá  einstök   nöfn  séu   sameigiinleg   (svo

sem Týr,  sama sem zeus, Jupiter),  þá

er sjálfur siðurinin og skáldskaparvenj -

an  hin  sarma.  Nafnaþulur  eru  algeng-

ar.   Þeógonía  Hesíods  má  heita  full  af

þeim,   þar   eru   nöfn   á   ám,   nymfum,

Nereifsdætrum   o.s.frv.    Slíkt   er   ekki

eins vanalegt hjáHómer, en þó auðvelt

að nefna dæmi. Eg leyfi mér að minaua

á orð Wilamowitz-Moellendorffs um Ne-

reifsdætur, sem fylgdu Þetis til Akkill-

esar sonar hennar: „Málfræðingar, með

Zenódotos í broddi fylkingar, seim'vildu

gera   nafnaþulu   Nereifsdætra   í   Ilíons-

kviðu   útlæga   —   hún   væri   í   ætt   við

Hesíod,   ©n   ekki   Hómer-,   hafa   verið

blindir   á  list  skáldsins.  Auðvitað   hafa

Neireifsdætur lekkert að gera þarraa, en

sjálf   upptalning  nafnanma,   hljómfögur

eins og kyrrlátt öldugjálfur, slævir æs-

ingu  vora,  leiðir  huga  vorn burtu  frá

hinum    hrikalegu   atvikum,    gerir    oss

næma   á  kyrrð samtalsins  milli  móður

og  sonar, sem er svo  gerólíkt  að  blæ.

Kyrrlátlega  alvara  eimkennir það;  það

boðar  fyrir  dauða  Hektors  og  Akkill-

esar." Til er í Snorra-Eddu upptalining

Ægisdætra,   en   að   vonum   bera   nöfn

þeirra meiri svip af hrikalegum öldum

NorðuT-Atlantshafs. TöfTOndi eru nafna

þulur fljótanna í Grímnismálum, nöfn-

in lýsa þeim forkunnar vel; það er eins

og að kynnast einstaklimgum sem hveir

er  öðrum  ólíkur.  Eða  tökum  upptain-

ingu á nöfnum Óðims, hins torráðna og

andstæðuríka,    dularfulla    og    töfrandi

guðs; sumdurleitar lyndiseinikuinmir birt-

aist  í nöfnunum.  Enin skal  nefma  upp-

talningu bústaða goðanima í Grímnismál-

um, gædda undursamlegum ijóma: ein-

mitt þan'ndg hljóta goðheimar að vera.

Ætla  má, að  sama sé  rót  þessa  kveð-

skapar   hjá  báðum   þjóðum,   en   báðar

hafi þær síðan haldið áfram óháð hvor

ainnari. Og hjá þeim báðum kemur ein-

ken'nilegur næmleiki og f imleiki að inin-

binda  einkerani  náttúrufyrirbrigðis   eða

lyndiseinkuranar í eitt orð.

Kynlegt er það, að hjá Hómer ier þó

nokkrum siranum getið um mun á máli

goða og manma. Áin Skamandros heitir

svo á niiáli manna, en Xanþos á máli

goða. Og mundi ekki einhver le'sandi

Hómers stundum velt fyrir sér í hug-

lanum jurtirani, isem á máli goðamna hét

¦mðly? Ef til vill þykir Hómensfræðing-

um ekki ófróðlegt að íhuga, að eitt

leddukvæðanna fjallar um heiti ýmissa

hluta á máii manma, goða og vætta. Al-

vissmál heitir það kvæði.

GLATT Á HJALLA

Framhald af bls. 9

því dyggð fylgdi drenglyndi

og dugnaði greind.

Aðalvík, Eyri,

Arnarbæli,

heppnaðist öllum

að hafa þess not.

Sigurður Hinriksson andaðist sumarið

1852. Var þá kirkja hans orðin „óstæði-

leg fyrir fúa og getur ekki kallast

messufær — er fyrirsjáanlega óumflýj-

anlegt að taka hana og uppbyggja á

næsta ári." Var dánarbúinu gert að

greiða   á  hana  450   ríkisdali  í  álag.  —

Var ný kirkja reist árið 1855. Var hún

úr timbri, vel og vandlega byggð og

prýðilega útlítandi og kostaði rúma 700

ríkisdali. Kirkjusmiður var Sigfús Guð-

mundsson á Skúmstöðum, faðir sr. Egg-

erts í Vogsósum. Skömmu áður en gamla

kirkjan var rifin hafði Eyjólfur Guð-

mundsson á Grímslæk, langafi Her-

manns í Gerðakoti, gefið henni fagra

olíumálaða altaristöflu, sem kostaði 50

ríkisdali.

Þessi kirkja entist Ölvesingum í 73

ár.

Vorið 1928, nakkru'm dögum áður en

hún var rifin, þegar sr. Ól'afur Magnús-

HOn messaði í henni síðast fórust hon-

um m.a. orð á þessa leið:

„Einhversstaðar      í      námunda      við

1200  guðsþjónustugerðir telst mér til

að   fluttar   muni   hafa   verið   í   þessu

húsi af þeim 7 prestum,  er hér hafa

Iþjónaði síðan húsið var reist. Veit ég

eigi betur en að þeir megi flestir telj-

ast í hópi hinna nýtari og uppbyggi-

legri  drottins  þjóna,  og  að  þeir  hafi

flestir verið árvakrir og trúir í þjón-

ustu   embættisins,   og  kappkostað   að

boða   þessum   söfnuði   „hinn   heilsu

saml.    læruóm."       Þessvegna   viljum

vér   nú,   er  vér  yfirgefum  þetta  hús

þakka  drottni  guði  vorum  fyrir  alla

iþá raáð og blessun, er baran hefur veitt

söfnuði sínum á þessum stað á liðinni

tíð.   Vér   viljum   þakka   honum   fyrir

orð áminningarinnar, er hér hafa töl-

uð verið og vakið hafa sofandi sam-

vizku. Vér viljum þakka honum fyrir

orð   náðarinnar,    er    hugsvalað    hafa

ið'randi symduruim: fyrir orð hugguraar

innar,   er   hér    hafa    töluð    verið    til

sorgmæddra og syrgjandi hjartna: fyr

ir  þau  frækorn  til  eilífs  lífs,  er  hér

hefir  sáð  verið  í  hjörtu  hinna  ungu.

Þær verða svo margar minningarnar,

sem   fyrir   oss   mörgum   eru   bundnar

við þetta gamla kirkjuhús. Guð blessi

okkur þær allar af náð sinni."

Með   glöðu   geði  og  fórnarhug   gengu

Hjallasóknarmenn   að   byggingu   nýrrar

kirkju. Var hún teiknuð af Þorleifi Eyj-

ólfssyni frá Grímslæk. þá nýkomnum frá

námi í Þýzkaandi. Turninn er með hvolf

þaki  í   stað   spíru,   sem  mun  hafa  þótt

nýstárlegt   á   þeim   tíma   og   raunar   ó-

venjulegt    í   kirkjum   hér   enn   í   dag.

Veggir eru þykkir — hátt í hálfan met-

er  með   hallandi   stöplum   milli   glugga

sem   gefa   húsinu   traustan   svip.   —   A

hvorri  hlið   eru  fjórir   oddboga   glugg-

ar.   Hið   innra   er   Hjallakirkja   einkar

bjartur   og  fagur  helgidómur   sem  eins

og segir við hvern er inn kemur: Verum

glaðir   og   fögnum   þegar   gengið   er   í

drottins hús.

Á síðasta ári fékk hún mjög ræki-

lega viðgerð. Hún var einangruð inn-

an, lagt í hana nýtt gólf, smíðaðir vand-

aðir, fóðraðir bekkir o.s.frv. En bláa

hvelfingin var látin halda sér. Nú glóa

gyltar stjörnur hennar í sól vorsins og

ofan af firamþilinu horfir síra Ólafur

yfir helgidóminn þar sem hann söng

messur sínar af boðunargleði og

mælskuþrótti, sem mörgum mun minnis-

stætt.

Svo telja fróðir menn, að 11 gamlir

kirkjustaðir séu í övesi. Nú pru í sveit-

inni tveir heigidó'mar: á Hjalla og Kot-

strönd. Kotstrandarkirkja kom í stað

Reykja- og Arnarbæliskirkju. Hún var

reist 1909. Það haust voru vígðar 4

kirkjur í Árnesþingi: á Kotströnd, í

Gaulverjabæ og tvær í Hreppum,

Hrepphólum og Stóra-Núpi. Þá orti sr.

Valdimar kirkjuvígslusáim og er þetta

upphaf að:

Dýr drottins lýður,

drottinn þér býður

dýrlegt í hús.

Kristnin þig kaHlar

konumgs tii haliar

komdu þá fús.

Kom þú  að hlusta  á  Guðs  heilaga

mál

'hre.ssandi   og  iífgandi   dauðiþreytta

sál.

21. júlí 1968

LESBÓK MORGUNBLAÐSINS    H

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16